เบรกมือ

ในทำนองคล้ายคลึงกัน มีประโยคที่คนอ่านนิยายกำลังภายในคุ้นเคยอยู่หนึ่งประโยคว่า “ชื่อของคน นามของไม้ ล้วนมีที่มา” ซึ่งความหมายก็คือชื่อที่ใช้เรียกกันนั้น ย่อมบ่งบอกถึงคนหรือต้นไม้ว่ามีคุณสมบัติอย่างไร

และอีกประโยคหนึ่งจากนิยายกำลังภายในที่ว่า “ชื่ออาจจะผิดพลาดได้ แต่ฉายาย่อมไม่ผิด” ซึ่งความหมายคือ บางครั้งชื่อของคนอาจจะไม่สามารถบอกได้ถึงบุคลิกหรือรูปร่างของคนผู้นั้น แต่ฉายาหรือชื่อเล่นนั้นตั้งตามรูปร่าง หรือพฤติกรรมของแต่ละคน เช่น นักมวยที่มีชื่อจริงในการชกว่า อภิเดช ศิษย์หิรัญ เมื่อทุกคนได้ยินชื่ออาจจะไม่รู้ว่าชั้นเชิงการชกเป็นอย่างไร แต่พอได้ยินฉายาว่าจอมเตะแห่งบางนกแขวก ก็จะรู้ได้ทันทีว่า นักมวยคนนี้มีเพลงเตะที่รุนแรงเป็นที่ขึ้นชื่อลือชา หรือถนัดในการใช้การเตะเป็นอาวุธหลัก

ผมเขียนเกริ่นนำมาอย่างนี้ เพราะมีอุปกรณ์ในรถยนต์หลายอย่าง ที่ชื่อต่างไปจากต้นกำเนิด แม้จะทำให้คนไทยเข้าใจตรงกันได้ แต่ในขณะเดียวกันเมื่อเรียกชื่อหรือการกระทำเป็นแบบไทย ๆ แล้ว เมื่อเวลาผ่านไปก็อาจจะทำให้ไม่เข้าใจว่าทำไมจึงเรียกการกระทำ หรืออุปกรณ์นั้นว่าอย่างนั้น กระทั่งทำให้บางครั้งใช้ผิดวิธี

เช่น เราเรียกการทำให้เกิดสัญญาณเสียงเตือนว่า บีบแตร หรือย้อนยุคเก่าไปหน่อย ก็เรียก  “ชักแตร” ซึ่งคนปัจจุบันนี้ก็ยังเรียกบีบแตร แต่อาจจะไม่รู้ว่าทำไมไม่เรียกว่า “กดแตร” แทนเพราะทุกวันนี้ใช้นิ้วหรืออุ้งมือกดลงไปตรงสวิตช์ทั้งสิ้น

เหตุผลที่คนยุคก่อนหน้าใช้เรียกว่า “ชักแตร” เพราะเสียงสัญญาณแตรในยุคแรกมาจากเสียงแตรหรือเสียงหวูด ที่ติดตั้งตามโรงงานอุตสาหกรรม เช่น โรงสีหรือโรงเลื่อย โดยจะใช้แรงดันของลมหรือไอน้ำ ไหลผ่านลิ้นที่ติดตั้งไว้ การจะเปิดให้ลมหรือไอน้ำไหลผ่านจะใช้สายเชือกหรือสายโซ่เล็ก ๆ ชักเพื่อเปิดกระเดื่อง การทำแบบนี้ยังต่อเนื่องมาถึงแตรของเรือยนต์ และแตรลมของรถบรรทุกในยุคต่อ ๆ มา จึงเป็นที่มาของคำว่าชักแตร

ซึ่งในรถบรรทุกแม้กระทั่งยุคที่ผมขับรถสิบล้อแล้วนั้น แตรลมที่เป็นกระบอกยาว ๆ จะใช้แรงดันลมเป็นตัวไหลผ่านกระเดื่องหรือลิ้น ให้ลิ้นเปิดปิดรัว ๆ หรือทำให้แผ่นไดอะแฟรมขยับรัวถี่ ๆ รถสิบล้อที่ใช้แตรลมแบบนี้ จะต้องติดตั้งถังโลหะกลม ๆ แล้วต้องคอยเติมลมจากร้านรับปะยางหรือบางคันอาจจะใช้ลมจากยางอะไหล่ ซึ่งก็ต้องคอยเติมลมบ่อย ๆ เช่นกัน การจะเปิดให้ลมไหลไปที่ตัวแตร ก็ต้องใช้วิธีการดึงเชือกหรือโซ่แบบที่เรียกกันว่าชัก จึงเรียกว่า “ชักแตร”

ส่วนคำว่าบีบแตรนั้นมาจากแตรที่ติดตั้งกับรถยนต์ยุคแรก ๆ ที่มีกระเปาะยางอยู่ด้านท้ายของแตร เมื่อต้องการให้เกิดเสียงก็ใช้มือบีบลูกยาง แตรแบบนี้ทุกวันนี้ยังเห็นได้จากเรือขายกาแฟตามแม่น้ำลำคลอง หรือรถจักรยานบางคัน

อุปกรณ์อีกชิ้นหนึ่งที่ทำให้คนไทยเข้าใจคลาดเคลื่อน นั่นคือ การเรียก “เบรกมือ” เพราะทำให้เข้าใจว่า เป็นการชะลอความเร็ว เพื่อให้ช้าลงหรือเพื่อให้รถหยุด ด้วยกลไกชุดเดียวกับการใช้เท้าเหยียบที่แป้นเบรก เพียงแค่เปลี่ยนมาใช้มือบังคับกลไกแทน ทั้งที่เป็นการทำงานต่างกันโดยสิ้นเชิง

ชื่อดั้งเดิมจากต้นกำเนิด คือ Parking Brake หรือเบรกเมื่อจอด โดยในยุคแรกจะไปบังคับให้รถจอดหยุดนิ่ง ป้องกันการไหล

ด้วยการเอาผ้าเบรกอีกชุดหนึ่งไปจับที่เพลากลาง ในยุคต่อมาก็ย้ายไปบังคับให้เบรกหลัง

จึงเป็นที่มาของคำเตือนกันในยุคก่อนว่า ถ้าหากว่าล้อรถยังหมุน หรือรถยนต์ยังเคลื่อนที่ ห้ามใช้เบรกมือเป็นอันขาด เพราะการที่ทำให้รถหยุดด้วยเพลากลาง หรือล้อหลังเพียงอย่างเดียวจะทำให้รถเสียหลักจนหมุนคว้างได้

ปัจจุบันนี้มีรถยนต์จำนวนมาก บังคับให้เบรกมือทำงานด้วยการใช้พลังงานไฟฟ้าบังคับกลไก เรียกกันว่าเบรกมือไฟฟ้า หรือ EPB หรือ Electric Parking Brake ซึ่งเป็นที่ชื่นชอบของคนรุ่นใหม่จำนวนมาก หลายคนถึงกับบอกว่า ผู้ผลิตรถยนต์ที่ไม่ติดตั้งเบรกมือไฟฟ้ามาให้ ล้าหลังและเห็นแก่ตัวโดยหวังลดต้นทุน ทั้งที่เป็นเรื่องเข้าใจผิดโดยสิ้นเชิง

ในรถยนต์ที่ต้องใช้งานหนักสมบุกสมบันรถที่ต้องขับลุยป่าฝ่าดงลุยน้ำลุยโคลน รถยนต์ที่ต้องวิ่งบนทางภูเขาสูงชันคดโค้งไปมา เบรกมือแบบกลไกหรือแบบคันชัก ยังเป็นอุปกรณ์ที่สามารถช่วยเหลือในยามคับขันได้เป็นอย่างดี

ลองคิดถึงเหตุการณ์ที่ต้องขับรถลงจากภูเขา แล้วคนขับรถเหยียบเบรกแบบเลียเบรกยืดเยื้อ จนทำให้น้ำมันเบรกร้อนจัด ผ้าเบรกร้อนจัด ส่งผลให้ไม่สามารถชะลอความเร็วได้ ด้วยเกิดอาการ เบรกเฟด หรือ เวเปอร์ล๊อก คือน้ำมันเบรกร้อนจนเดือดเป็นไอขึ้นมา

หากเป็นเบรกมือไฟฟ้า ต่อให้กดปุ่มบังคับอย่างไรก็ตาม ระบบก็จะไม่ทำงาน เพราะตัวอ่านสัญญาณอ่านค่าได้ว่า รถยนต์กำลังแล่นอยู่

แต่หากใช้เบรกมือแบบกลไก และผู้ขับรถมีสติดีไม่ตื่นตกใจ หรือมีประสบการณ์อยู่บ้าง ก็สามารถใช้การดึงเบรกมือขึ้นมาทีละน้อย ๆ เพื่อให้ผ้าเบรกค่อย ๆจับกับจานเบรก ให้รถยนต์ชะลอความเร็วลงทีละน้อย จนไม่เกิดอาการหมุนเพราะเสียการทรงตัว ก็จะสามารถประคองรถให้จอดชิดขอบทาง ปลอดภัยจากเหตุการณ์เบรกแตกได้

ดังนั้นจะเห็นได้ว่ากลไกการทำงานของอุปกรณ์บางอย่าง หากเราเรียนรู้วิธีการทำงาน, ลักษณะการทำงาน และผลที่ตามมาก็จะทำให้เราสามารถใช้งานอย่างได้ประโยชน์เต็มที่ โดยไม่มีความเสียหาย

อุปกรณ์บางอย่างไม่ใช่ความเชยหรือความล้าสมัย ไม่ใช่เพื่อลดต้นทุนหรือต้องการกำไรเพิ่มขึ้น แต่ติดตั้งมาเพราะผ่านการคิดวิเคราะห์แล้วว่า เหมาะสมกับรูปแบบการใช้งาน และสามารถใช้งานให้เกิดประโยชน์ได้จริง

โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุปกรณ์และกลไก ที่ทำงานหรือสั่งการด้วยระบบไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งมักจะไม่สามารถตรวจสอบได้ว่า มีการเสื่อมหรือสึกหรอไปเท่าใด นอกจากจะต้องเปลี่ยนตัวใหม่เมื่อถึงกำหนดระยะทาง หรือถึงเวลาตามที่ผู้ผลิตกำหนดเท่านั้น ซึ่งต่างจากอุปกรณ์แบบกลไก ที่ยังพอตรวจสอบการสึกหรอด้วยสายตาได้ครับ