ดร.แดน มองต่างแดน

ดูบทความทั้งหมด

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ นักวิชาการอาวุโส มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ประธานสถาบันการสร้างชาติ (NBI) ประธานสถาบันอนาคตศึกษาเพื่อการพัฒนา(IFD) [email protected],www.drdancando.com www.facebook.com/drdancando

23 กุมภาพันธ์ 2564
128

ฟื้นกิจการในช่วงวิกฤตด้วย 'นวัตกรรม'

ผ้าอนามัยโกเต๊กซ์ กระดาษทิชชู่คลีเน็กซ์ รถเต่าโฟล์คสวาเกน ช็อคโกแลตเอ็มแอนด์เอ็ม แว่นตาเรย์แบน น้ำอัดลมแฟนต้า และวิทยุสื่อสารโมโตโรลา

สินค้าเหล่านี้ คือ ตัวอย่างธุรกิจที่เกิดขึ้นช่วงวิกฤตสงคราม หรือ แอพพลิเคชั่นไลน์ เกิดขึ้นในญี่ปุ่นท่ามกลางวิกฤตการณ์แผ่นดินไหวและสึนามิเมื่อ 10 ปีก่อน ธุรกิจข้างต้นมีจุดร่วมที่คล้ายคลึงกัน คือ มีนวัตกรรมที่สามารถตอบสนองความต้องการในภาวะวิกฤต ซึ่ง “นวัตกรรมในความหมายของผมมีนัยยะถึงการสร้างสรรค์ความรู้ ความสามารถในการประยุกต์ความรู้มาใช้จนเกิดเป็นเทคโนโลยี และนำเทคโนโลยีมาใช้ให้สอดคล้องเหมาะสมกับบริบทสังคม

หากธุรกิจใดเห็นความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างความรู้และเทคโนโลยีในบริบทโลกที่กำลังเผชิญวิกฤตเช่นในปัจจุบัน และสามารถประยุกต์ คัดสรรนวัตกรรมมาใช้ให้เหมาะสมกับลักษณะธุรกิจของตน ย่อมนำไปการฟื้นฟูธุรกิจได้ เพราะวิกฤตโควิดนี้เป็นช่วงเวลาที่สังคมต้องการนวัตกรรมมากกว่าช่วงใด ๆ ซึ่งผมเสนอว่าธุรกิจสามารถฟื้นกิจการด้วยนวัตกรรม ดังต่อไปนี้

  1. นวัตกรรมทางความคิด (Ideation Innovation)

การฟื้นกิจการในช่วงวิกฤตมีข้อจำกัดจึงต้องคิดให้มาก ความคิดมีต้นทุนด้านการเงินต่ำ แต่ต้องใช้เวลาและความสามารถ เพราะแม้แนวคิดจากดินแดนที่สร้างสรรค์นวัตกรรมมากที่สุดของโลกอย่างซิลิกอนวัลเลย์ก็มีแนวคิดเพียงร้อยละ 7 เท่านั้นที่ประสบความสำเร็จ

ผู้นำต้องพยายามสร้างความคิดโดยวิธีต่าง ๆ เช่น ระดมสมอง, เล่นเกมแสดงความเห็น โดยทุกคนต้องเสนอวันละ 1 แนวคิดที่ต้องไม่ซ้ำกันทุกวัน ใครมีแนวคิดใหม่มากสุดชนะ หรือ ให้ทุกคนเขียนแนวคิดของตนลงกล่อง แล้วนำแต่ละแนวคิดมาพิจารณาร่วมกัน เพราะบางคนไม่กล้าแสดงความเห็นโดยการพูด เป็นต้น

      2.นวัตกรรมทางต้นทุน (Cost Innovation)

ารปรับโครงสร้างต้นทุนด้วยวิธีใหม่ ๆ โดยที่ลูกค้ายังคงได้รับสินค้าที่มีคุณภาพเพียงพอเป็นหนทางสำคัญที่จะช่วยให้กิจการฟื้นตัวได้ เช่น เปลี่ยนวัตถุดิบที่มีราคาถูกลงแต่ไม่ลดคุณภาพของสินค้า ลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น เปลี่ยนไปใช้กระบวนการที่ต้นทุนต่ำกว่า เช่น การสร้างตัวแบบดิจิทัล (digital prototyping) แทนการสร้างตัวแบบจริง หรือออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ใช้วัสดุลดลงเพื่อลดต้นทุนบรรจุภัณฑ์และขนส่ง เป็นต้น

        3.นวัตกรรมแบบมัธยัสถ์ (Frugal Innovation)

วิกฤตทำให้มีงบประมาณจำกัด ขณะที่ค่าใช้จ่ายด้านนวัตกรรมเป็นกลยุทธ์จำเป็นในระยะยาว จึงควรเน้นสร้างการลอกเลียนแบบ ซึ่งมักมีการแข่งขันสูง ดังนั้นการสร้างนวัตกรรมแบบมัธยัสถ์จึงมีเงื่อนไข 3  ประการ คือ 1) ใช้กับผลิตภัณฑ์ที่ขาดแคลน 2) ใช้ในกรณีที่สามารถผลิตและส่งมอบได้ด้วยต้นทุนต่ำกว่าแต่มีคุณภาพสินค้าใกล้เคียงกัน และ 3) ใช้ในลักษณะกลยุทธ์กองโจร คือ ออกสู่ตลาดก่อนคนอื่น

         4.นวัตกรรมย้อนกลับ (Reverse Innovation)

Harvard Business Review ตั้งคำถามว่าทำไมการติดเชื้อและเสียชีวิตในตะวันตกมากกว่าเอเชียและแอฟริกา จึงนำไปสู่ข้อเสนอการนำนวัตกรรมจากประเทศกำลังพัฒนา ไปใช้ในประเทศพัฒนาแล้ว ซึ่งมักเป็นเทคโนโลยีที่มีราคาถูก ไม่ซับซ้อน แต่ได้ผลดี เช่น การตรวจเชื้อแบบขับรถผ่าน (drive thru) การสร้างห้องตรวจความดันบวกที่ทำจากพลาสติกแทนการสวมชุด PPE เป็นต้น ซึ่งธุรกิจสามารถเรียนรู้การทำนวัตกรรมย้อนกลับโดยศึกษาและเลียนแบบแนวทางของธุรกิจขนาดเล็ก เช่น การทำฉากกั้นจากท่อ PVC และพลาสติกใส แทนแผ่นอะคริลิกที่ราคาแพง การใช้รถไปเร่ขายสินค้าตามชุมชน เลียนแบบรถพุ่มพวงที่ขายผักผลไม้ เป็นต้น

           5.นวัตกรรมให้ผลเร็ว (Quick-win Innovation)

นวัตกรรมจำนวนมากไม่ประสบความสำเร็จเชิงพาณิชย์ จึงควรใช้การลอกเลียนแบบและพัฒนา เพราะต้นทุนต่ำ ให้ผลเร็ว และยาวนานเพียงพอ เพราะมีการพัฒนาผ่านความเข้าใจตลาด และเข้าใจจุดอ่อนของสินค้า เช่น เว็บไซต์ ‘เถาเป่า’ (Taobao) เลียนแบบ eBay แต่พัฒนาให้ดีขึ้น โดยพัฒนากระบวนการให้สอดคล้องวัฒนธรรมชาวจีน เช่น ให้ผู้ใช้ใหม่ขายสินค้าในเถาเป่าได้ฟรี 3 ปี สร้างระบบชำระเงิน Alipay ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมของคนจีน เป็นต้น

           6.นวัตกรรมอย่างง่าย (Simnovation)

Simnovation เป็นคำที่ผมสร้างขึ้นจากการผสมคำ simple + innovation เพื่ออธิบายการสร้างนวัตกรรมด้วยแนวคิดหรือเทคโนโลยีอย่างง่าย ซึ่งเหมาะสำหรับการฟื้นกิจการในวิกฤตโควิด เนื่องจาก ไม่ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญทางเทคโนโลยี แต่สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภค ตัวอย่างคลาสสิกของ Simnovation คือ กระเป๋าเดินทางติดล้อซึ่งเป็นนวัตกรรมง่าย ๆ แต่สอดคล้องกับบริบทของสังคมและวิถีชีวิตของผู้คน เป็นต้น

           7.นวัตกรรมการประยุกต์ (Application Innovation)

การสร้างนวัตกรรมโดยคิดเชิงประยุกต์ อาทิ การใช้เทคโนโลยีและวัตถุประสงค์เดิม แต่นำไปใช้ในแวดวงอื่น เช่น นำเทคโนโลยี clean room ในโรงงานอุตสาหกรรมมาใช้กรองอากาศในสำนักงานหรือที่อยู่อาศัย, การใช้เทคโนโลยีและวัตถุประสงค์เดิม แต่ในรูปแบบใหม่ เช่น การเปลี่ยนการเช่าโรงแรมจากรายวันเป็นรายเดือน หรือเปลี่ยนวัตถุประสงค์ในการใช้เทคโนโลยีหรือสินค้าที่มีอยู่ เช่น เปลี่ยนโรงแรมเป็นสำนักงานชั่วคราว เป็นต้น

           8.นวัตกรรมแบบเปิด (Open Innovation - Co-creation)

เป็นนวัตกรรมที่เปิดกว้างให้เกิดความร่วมมือทั้งจากภายในและนอกองค์กร ซึ่งจะทำให้ทราบความต้องการ และสามารถปรับตัวไปสู่ความต้องการใหม่ ผ่านการสร้างการมีส่วนร่วมของผู้เล่นดังนี้

(1) นวัตกรรมลูกจ้าง เช่น โตโยต้า ใช้ Creative Idea Suggestion System ให้พนักงานเสนอแนวคิด

(2) นวัตกรรมลูกค้า เช่น สตาร์บัคส์ เปิดเว็บไซด์ My Starbucks Idea รับความเห็นจากลูกค้า

(3) นวัตกรรมพันธมิตรกับซัพพลายเออร์ เช่น วอลมาร์ททำเรียลริตี้โชว์ “Get on the Shelf” เฟ้นหานวัตกรรม

(4) นวัตกรรมคู่แข่ง เช่น Ford และ GM ร่วมกันพัฒนาเกียร์อัตโนมัติ 9 และ 10 สปีด

(5) นวัตกรรมจากสาธารณะ เช่น Royal Dutch Shell - Shell Game Changer ให้สตาร์ทอัพนำเสนอแนวคิดหรือแผนธุรกิจเพื่อรับการสนับสนุนทางเทคนิคและเงินทุน

            9.นวัตกรรมจากแรงดึงของอุปสงค์ (Demand-pull Innovation)

การพัฒนานวัตกรรมในภาวะวิกฤตควรมุ่งพิจารณาถึงความต้องการ เพราะวิกฤตทำให้เกิดปัญหา และความต้องการใหม่ ธุรกิจต้องปรับตัวเพื่อผลิตสินค้าและบริการที่ตอบสนองด้านสุขภาพสามารถป้องกันเชื้อโรคได้ เช่น เสื้อปลอดเชื้อ บ้านปลอดโรค อาหารปลอดภัย รถยนต์ฆ่าเชื้อโรคเองได้ เป็นต้น

           10.นวัตกรรมจากฐานความรู้ (Knowledge-Based Innovation)

นวัตกรรมทางธุรกิจจะเกิดได้จากการมีข้อมูลเชิงลึก มีเทคโนโลยีในการจัดการข้อมูล เช่น smart sensor, facial recognition, bigdata และ AI เก็บและประมวลผลข้อมูล ทำให้เกิดความรู้ใหม่อย่างรวดเร็ว และเพื่อสร้างนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ความต้องการด้วยต้นทุนต่ำ

        ดังนั้น การฟื้นธุรกิจจึงควรให้น้ำหนักกับการพัฒนากระบวนการจัดการความรู้ในองค์กร เช่น การบ่งชี้ความรู้ การสร้างและแสวงหาความรู้ การจัดระบบความรู้  การประมวลและกลั่นกรองความรู้ การเข้าถึงความรู้ การแบ่งปันแลกเปลี่ยนความรู้ การเรียนรู้ รวมทั้งสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่สนับสนุนการสร้างนวัตกรรม เช่น วัฒนธรรมแบ่งปันความรู้ สร้างวัฒนธรรมเรียนรู้จากความผิดพลาด วัฒนธรรมสนับสนุนความคิดที่แตกต่าง หรือวัฒนธรรมที่เน้นเป้าหมาย เป็นต้น.

 

ดูบทความทั้งหมดของ ดร.แดน มองต่างแดน

แชร์ข่าว :
Tags: