ดร.นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

ดูบทความทั้งหมด

โลกในมุมมองของ VALUE INVESTOR

22 ตุลาคม 2562
3,552

อาณาจักรล่มสลาย

Disruption หรือการทำให้ธุรกิจดั้งเดิม “ล่มสลาย” โดยเทคโนโลยีใหม่อย่างรวดเร็วที่เราพูดกันอยู่บ่อย ๆ ในปัจจุบันนั้น

  แท้ที่จริงแล้วเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นตลอดมาในอดีตอันยาวนาน  เพียงแต่ว่าความรวดเร็วของการเกิดขึ้นนั้น  ในอดีตจะช้ากว่ามาก  ส่วนใหญ่แล้วก็เป็นสิบ ๆ ปีขึ้นไป  “ธุรกิจเดิม” ที่ถูกทำลายนั้นบ่อยครั้งก็เกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจสังคมและเทคโนโลยีหรือแนวความคิดหรือวิธีการประกอบการแบบใหม่  ในช่วงเริ่มต้น  บริษัทหรือกิจการที่ “ล่มสลาย” ก็จะเป็นผู้เล่นที่อ่อนแอ  ต่อมาคนที่แข็งแรงกว่าก็ไปไม่ไหว  และสุดท้าย  แม้แต่ผู้นำอันดับหนึ่งที่เคย “ยิ่งใหญ่” ก็ปิดตัวลงหรือลดสถานะกลายเป็นธุรกิจ  “ขนาดเล็ก”  และเมื่อถึงวันนั้น  “อาณาจักรก็ล่มสลายลง” เจ้าของธุรกิจที่เคยร่ำรวยและยิ่งใหญ่ในระดับประเทศเป็นที่รู้จักและนับถือของผู้คนรวมถึงผู้นำรัฐที่ปกครองประเทศก็มักจะต้องมาปรึกษาเวลามีประเด็นที่เกี่ยวข้องทางเศรษฐกิจ  ก็จะ “หมดวาสนาและบารมี” และค่อย ๆ  เลือนหายไปจากวงสังคม “ไฮโซ”  คนรุ่นใหม่ก็จะไม่รู้จักอีกต่อไปว่าครั้งหนึ่งเขาหรือครอบครัวนี้เคยร่ำรวยหรือยิ่งใหญ่ขนาดไหน

  ด้วยเหตุผลที่อยู่มานาน  ผมเองได้เห็นธุรกิจและกิจการจำนวนมากที่เคยยิ่งใหญ่แทบจะเป็น  “อาณาจักร”  ล่มสลายลง  ในสมัยก่อนนั้นการล่มสลายก็มักจะเป็นไปอย่างช้า ๆ  จนบางครั้งผมเองก็ลืมไปเลยว่าเมื่อหลายปีหรือหลายสิบปีก่อนบริษัทนี้และครอบครัวนี้เคยร่ำรวยและยิ่งใหญ่มาก  มาตระหนักอีกทีก็พบว่า  ตอนนี้พวกเขาไม่รวยและไม่ยิ่งใหญ่แล้ว  ไม่มีข่าวคราวว่าพวกเขาไปทำอะไรที่ไหน  บางทีพวกเขาก็อาจจะยังร่ำรวยอยู่ก็ได้จาก “บุญเก่า”  เช่นมีเงินทองทรัพย์สินที่เก็บไว้ตั้งแต่ครั้งยังรุ่งเรือง  หรือบางทีก็ยังมีที่ดินกลางเมืองที่มีค่ามากที่พวกเขามักซื้อเก็บไว้เพื่อทำธุรกิจหรือสะสมไว้เฉย ๆ  ในยามที่ยังร่ำรวยมีเงินทองเป็นมหาเศรษฐีในระดับประเทศ

เริ่มตั้งแต่อาณาจักรของคน “ขายทอง” ซึ่งผมรับรู้มาตั้งแต่ยังเป็นเด็กเล็กที่เศรษฐกิจไทยเพิ่งจะ “เริ่มพัฒนา”  ในยุคนั้นธนาคารพาณิชย์เองก็เพิ่งจะตั้งขึ้นได้ไม่นาน  คนที่จะมีเงินเก็บในธนาคารยังมีน้อยมาก  คนส่วนใหญ่ของประเทศเวลามีเงินเหลือก็มักจะไปซื้อทองมาเก็บไว้เป็น “เงินออม” ที่จะถูกนำมาใช้ในเวลาที่จำเป็นหรือขัดสนซึ่งรวมถึงการนำไปซื้อเครื่องแบบนักเรียนและหนังสือในยามเปิดเทอมของลูก  ดังนั้น  คนค้าทองจึงมีรายได้มากมาย  เจ้าของร้านทองขนาดใหญ่ที่มักจะอยู่ย่านเยาวราชหรือสำเพ็งจึงร่ำรวยเป็น  “มหาเศรษฐี” ของประเทศ  และนอกจากค้าขายทองแล้ว  ก็มักจะมี “ข่าวลือ” ว่าบางรายก็ทำตัวเป็นโพยก๊วนรับโอนเงินระหว่างประเทศ  บางทีก็บอกว่าเป็น  เจ้ามือหวยใต้ดินรายใหญ่ของประเทศ  ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร  นี่คืออาณาจักรแรกที่ผมรู้จัก  ผมจำไม่ได้แล้วว่าพวกเขา  “ล่มสลาย” ไปตอนไหน  แต่ตอนนี้คนค้าทองจริง ๆ  ก็ไม่น่าจะรวยมากแล้วแม้ว่าปริมาณการค้าทองคำของพวกเขาบางคนจะสูงกว่าอดีตมากมายและทำผ่านเทคโนโลยีอินเตอร์เน็ตทั้งในตลาดสป็อตหรือตลาดฟิวเจอร์

 เมื่อบ้านเมืองเริ่มพัฒนาและคนเริ่มมีเงิน  อานิสงค์จากการส่งออกสินค้าเกษตรของประเทศไทย  อาณาจักรของคนค้าข้าวและโรงสีใหญ่ของประเทศก็เกิดขึ้น  ตระกูลค้าข้าวที่ยิ่งใหญ่กลายเป็น  “เซเล็บ” ที่โดดเด่นที่สุด  คนของรัฐที่ดูแลทางด้านเศรษฐกิจจะต้องขอปรึกษาเวลาเศรษฐกิจดูมีปัญหา  ต่อมาก็ตามด้วยธุรกิจผู้ผลิตน้ำตาลซึ่งเป็นโภคภัณฑ์สำคัญที่มักเป็นข่าวใหญ่ในหน้าหนังสือพิมพ์อยู่เนือง ๆ  โดยเฉพาะในยามที่น้ำตาลมีราคาแพงและขาดแคลน และตามด้วยเรื่องของไก่ที่นับวันจะกลายเป็นอาหารหลักของคนไทย  ตระกูลนักธุรกิจที่เป็นผู้นำในวงการเหล่านี้ต่างก็ร่ำรวยเป็นมหาเศรษฐีในยามนั้น  ทั้งหมดนั้นเดี๋ยวนี้แทบจะหมดบทบาทหรือลดความเป็นเซเล็บไปมากจนคนรุ่นใหม่แทบจะไม่รู้จัก  ยกเว้นบางคนที่ปรับตัวหันมาทำธุรกิจอื่นและใหญ่โตขึ้น  ซึ่งก็กลายเป็นมหาเศรษฐีในวงการใหม่ไปแล้ว

  ต่อจากเรื่องของผู้ผลิตและค้าขายสินค้าทางการเกษตรก็คือเรื่องของผู้ค้าขายสินค้าอุปโภคที่เป็นสินค้าคงทนและมีราคาสูงในขณะนั้น  เริ่มตั้งแต่เครื่องใช้ไฟฟ้าที่คนไทยเริ่มมีกำลังซื้อมากขึ้นอานิสงค์จากการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วที่ทำให้คนมีกำลังซื้อมากขึ้น  ผู้นำและตัวแทนจำหน่ายเครื่องใช้ไฟฟ้าโดยเฉพาะยี่ห้อญี่ปุ่นเช่น  พัดลม  วิทยุ ทีวี และเครื่องเสียงยี่ห้อนำ  กลายเป็นคนรวยและเซเล็บระดับประเทศ  เช่นเดียวกับผู้ขายนาฬิกาข้อมือยี่ห้อดังทั้งจากยุโรปและญี่ปุ่นที่ร่ำรวยไม่น้อยถือเป็นมหาเศรษฐีเช่นเดียวกัน  แต่ที่น่าจะรวยที่สุดก็คือผู้ขายรถจักรยานยนต์และรถยนต์ซึ่งเป็นสินค้าที่มีราคาแพงที่สุดและคนไทยแทบทุกคนต่างก็อยากเป็นเจ้าของ  ตระกูลผู้ขายรถยนต์ญี่ปุ่นและบางคนก็ขายรถหรูจากยุโรปนั้น  แทบทุกตระกูลกลายเป็นเซเล็บค่อนข้างยาวนานจวบจนถึงปี 2540 ที่เกิดวิกฤติต้มยำกุ้งซึ่งทำลายความมั่งคั่งของพวกเขาแทบทั้งหมด  ความเป็นเจ้าของธุรกิจตกกลับไปสู่มือของบริษัทผู้ผลิตรถในต่างประเทศ

 วิกฤติเศรษฐกิจยังทำลายเจ้าของธนาคารขนาดใหญ่ของประเทศที่เป็นเอกชนไปแทบทั้งหมด  ก่อนหน้านั้นและย้อนหลังไปอีกหลายสิบปีในช่วงที่ผมยังเรียนอยู่ในมหาวิทยาลัย  เจ้าของธนาคารขนาดใหญ่คือสุดยอดมหาเศรษฐีตัวจริงที่มีบทบาทยิ่งใหญ่ตลอดมา  แม้แต่ผู้บริหารของธนาคารเองนั้น  บางคนก็ออกมาเป็นผู้นำทางการเมืองระดับ  “ซาร์ทางเศรษฐกิจ” สมาคมธนาคารนั้นเป็นองค์กรที่คนในภาครัฐต้องขอคำแนะนำเวลาเศรษฐกิจมีปัญหา  หลังจากวิกฤติ  เจ้าของแบ้งค์ก็กลายเป็น  “เจ้าสัวเยสเตอร์เดย์”  เจ้าของธนาคารที่ยังรวยอยู่นั้นน่าจะนับคนได้  และพวกเขาก็ไม่ได้รวยจากแบ้งค์อีกต่อไปแล้ว 

 อาณาจักรของหนังสือพิมพ์และสื่ออื่นโดยเฉพาะทีวีที่เป็นผู้นำนั้น  เคยรุ่งเรืองมากซึ่งทำให้เจ้าของนั้น  นอกจากจะร่ำรวยเป็นมหาเศรษฐีระดับประเทศที่ทุกคนรู้จักและเจ้าของมี Power หรืออำนาจสูงมากในทางใดทางหนึ่งทั้งทางด้านการเมืองและสังคม  เจ้าของหนังสือพิมพ์หรือแม้แต่คนเขียนและกองบรรณาธิการนั้น  สามารถสร้างหรือทำลายใครต่อใครได้ง่าย ๆ  รวมถึงผู้มีอำนาจทางการเมืองที่ยิ่งใหญ่ไม่ต้องพูดถึงดาราหนังที่จะต้องเอาอกเอาใจหรือไม่ไปขัดใจในสิ่งที่ถูกขอให้ทำ   เจ้าของหรือผู้บริหารทีวีนั้นแทบจะเรียกว่าเป็น  “จ้าวแม่”  ของดาราและผู้จัดทำละครและคนที่เกี่ยวข้องทั้งหลาย  พูดอะไรหรือเตือนใครก็ต้องฟังและปฏิบัติตาม  อาณาจักรของทั้งสองธุรกิจนี้  พูดได้ว่าล่มสลายไปแล้วจากเทคโนโลยีดิจิตอลและการเปิดเสรีทีวีที่เกิดขึ้นเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา  ความมั่งคั่งนั้นสูญไปเป็น  “แสนล้านบาท”  ไม่ต้องพูดถึงอำนาจที่หมดไปเกือบจะ “ชั่วข้ามคืน”

 ทั้งหมดนั้นก็เป็นเพียงแค่เสี้ยวหนึ่งของอาณาจักรที่โดดเด่นที่ “ล่มสลายลง”  และเป็นอุทาหรณ์เตือนใจให้นักธุรกิจซึ่งสำหรับผมแล้วก็รวมถึงนักลงทุนในตลาดหุ้นที่ต่างก็มี  “อาณาจักร”  ของตนเองด้วยว่า  อย่าหลงระเริงไปกับความสำเร็จไม่ว่ามันจะยิ่งใหญ่แค่ไหนในสายตาของเราหรือในสายตาของผู้คนในสังคม  ความสำเร็จถ้าเกิดขึ้นแล้วและดำรงมาจนถึงจุดที่น่าพอใจนั้น  สิ่งที่จะต้องทำต่อไปก็คือการปกป้องความมั่งคั่งและความยอมรับนับถือจากคนรอบข้างและสังคมมากกว่าการที่จะเร่งหรือเพิ่มความมั่งคั่งเพราะมั่นใจในความสำเร็จที่ผ่านมาในอดีต  ความมั่นใจในตนเองมากเกินไปนั้นเป็นสิ่งสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งที่ก่อให้เกิดความล้มเหลวที่รุนแรงและทำให้เกิดการ “ล่มสลาย” ได้  และไม่ว่าเราจะเป็นอย่างไรหรือทำอย่างไร  วิกฤติหรือสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่าง  “สิ้นเชิง” โดยเฉพาะที่มาจากเทคโนโลยีนั้น  ก็สามารถทำลายองค์กรของธุรกิจดั้งเดิมหรือคนลงทุนในตลาดหุ้นได้เสมอ  ไม่มีใครสามารถป้องกันหรือทนทานได้  ดังนั้น  นอกจากการคิดตระหนักถึงความเสี่ยงของตัวเราอย่างรอบคอบและหาทางป้องกันอย่างเต็มที่แล้ว  สวดมนต์ไว้บ้างก็ดีครับ

 

ดูบทความทั้งหมดของ ดร.นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

แชร์ข่าว :
Tags: