ชาตินิยมทับซ้อนพื้นที่

TOOLS

คอลัมน์อื่นๆ

เส้นพรมแดนระหว่างไทยและกัมพูชา ดูจะเป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งระหว่างทั้งสองประเทศมาบ่อยครั้ง แม้ว่าความขัดแย้งนั้นจะเริ่มจากประเด็นอื่น

ซึ่งดูราวกับไม่เกี่ยวข้องแต่ก็สามารถมาจบลงที่เรื่องพรมแดนได้

หากยึดเอาคำสอนในทางกฎหมายหรือในทางรัฐศาสตร์ คุณสมบัติประการหนึ่งของรัฐสมัยใหม่ ก็คือ การมีดินแดนภายใต้อำนาจอธิปไตยของรัฐนั้นๆ ซึ่งจะไม่ถูกแทรกแซงหรือล่วงล้ำจากรัฐอื่น แต่ละรัฐต่างมีอาณาเขตที่สามารถบ่งชี้ได้ว่าเป็นของตนอย่างชัดเจน โดยเฉพาะด้วยการขีดเส้นบนแผนที่

อย่างไรก็ตาม การกำหนดเขตแดนของรัฐสมัยใหม่อาจจะพอกระทำได้ในกรณีที่มีเส้นแบ่งพรมแดน ซึ่งอาจบ่งชี้ได้แน่นอน อาทิเช่น มีแม่น้ำเป็นเส้นพรมแดนระหว่างสองประเทศ แต่ในหลายกรณีก็มิใช่สิ่งที่จะสามารถกระทำได้อย่างง่ายดาย ยิ่งหากพรมแดนของทั้งสองประเทศต่อเนื่องกันไปโดยไม่มีสิ่งใดมาเป็นหลักเขตกำหนดเอาไว้

จะสามารถบอกได้อย่างไรว่าระหว่างผืนป่าที่ต่อเนื่องกันขนาดใหญ่ หรือเป็นทุ่งโล่งทอดยาวไปนั้นตกอยู่ภายใต้อำนาจของรัฐใด

เป็นที่ยอมรับกันในทางวิชาการอย่างกว้างขวาง ว่า เส้นพรมแดนเป็นสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นภายใต้แบบรัฐสมัยใหม่ อันเป็นสิ่งที่มีความแตกต่างจากรัฐในอดีต ซึ่งให้ความหมายเขตแดนของรัฐในอีกรูปแบบ

การถือกำเนิดของรัฐสมัยใหม่มาพร้อมกับการสร้างเขตแดนที่ชัดเจนระหว่างรัฐที่อยู่ต่อเนื่องกัน จำเป็นที่จะต้องมีการกำหนดให้ได้ว่าพื้นที่ตรงเส้นรุ้งและเส้นแวงแต่ละองศานั้นเป็นของรัฐใด ข้อพิพาทจึงอาจปรากฏขึ้นได้ เนื่องจากไม่เคยมีการกำหนดลักษณะเช่นนี้มาก่อนในประวัติก่อนหน้ารัฐสมัยใหม่ ซึ่งเพียงแต่เข้าใจกันว่าในพื้นที่บริเวณใดอยู่ภายใต้อิทธิพลควบคุมของฝ่ายใด

แม้ต่อให้มีการกำหนดด้วยแผนที่ภายใต้แนวความคิดแบบรัฐสมัยใหม่ ก็อาจไม่ได้เป็นสิ่งที่บอกได้อย่างชัดเจนถึงพรมแดนระหว่างกัน กรณีเขาพระวิหารเป็นตัวอย่างที่ดีในการแสดงให้เห็นถึงความซับซ้อนในการตีความ และการรับรองเขตเส้นพรมแดนของรัฐสมัยใหม่ ทั้งระหว่างรัฐที่แต่ละฝ่ายต่างมีข้อมูล ความเห็น ทัศนะที่มาจากจุดยืนที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งความคิดภายใต้อุดมการณ์ชาตินิยมอันนำไปสู่ความเห็นที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงของแต่ละฝ่าย ต่างฝ่ายต่างยืนยันสิทธิอำนาจความชอบธรรมของตน

ไม่ใช่เพียงเฉพาะเส้นพรมแดนทางบกเท่านั้น เส้นพรมแดนทางทะเลก็ตกอยู่ที่ในสถานะที่ไม่แตกต่างกัน และอาจมีความยุ่งยากมากยิ่งกว่า เนื่องจากในอดีตเทคโนโลยีของแต่ละรัฐในการเข้าถึงพื้นที่ทางทะเลยังมีอยู่จำกัด ไม่มีการกำหนดเขตแดนทางทะเลได้อย่างชัดเจนว่าตรงจุดไหนที่เป็นเส้นแบ่งของสองรัฐในกรณีที่มีชายทะเลติดต่อกัน รวมทั้งจะทอดยาวออกไปไกลในทะเลมากน้อยเพียงใด

แม้จะมีความพยายามพัฒนาหลักวิชาในกฎหมายระหว่างประเทศให้เกิดการลากเส้นแบ่งระหว่างรัฐต่างๆ ในทางทะเล แต่ก็มีความยุ่งยากเกิดขึ้นทางปฏิบัติจริง เนื่องจากดินแดนตามธรรมชาติไม่ได้เรียบตรงเป็นไม้บรรทัด การกำหนดเส้นฐานเพื่อลากเส้นพรมแดนระหว่างรัฐจากเขตบนบกลงไปในทะเล ก็ยิ่งสร้างความยุ่งยากติดตามมาไม่น้อยไปกว่าการขีดเส้นพรมแดนบนพื้นดิน

เส้นที่ลากออกจากดินแดนของรัฐสองอาจไกลออกไปในส่วนที่ทับซ้อนระหว่างกัน จะบอกได้อย่างไรว่า การลากเส้นของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งล่วงล้ำเข้าไปในดินแดนของอีกฝ่ายหนึ่ง สามารถบอกได้แน่นอนหรือว่าในอาณาเขตทางทะเลที่ไม่มีอะไรให้เป็นที่หมายเลยแม้แต่น้อยนั้น เป็นอาณาเขตในฝ่ายตน

ต่างฝ่ายต่างอาจจะไม่ได้ล่วงล้ำเข้าไปในดินแดนของอีกฝ่ายหนึ่งก็ได้ ในเมื่อพื้นที่ตรงนั้นไม่ได้ชัดเจนมาตลอดว่าเป็นของฝ่ายใดกันแน่

แต่ก็มีการทำให้เกิดความรู้สึกว่าทางฝ่ายตนต้องเสียเปรียบในการกำหนดเส้นเขตแดน ด้วยการใช้อุดมการณ์ชาตินิยมมาเพื่อปลุกเร้าสนับสนุนการกระทำของตน ในการชี้ให้เห็นการกระทำจากอีกฝ่ายอย่างไม่ชอบธรรม ทำให้เห็นว่าชาติของตนต้อง "เสียดินแดน" ให้กับอีกฝ่ายซึ่งอันเป็นสิ่งที่ไม่อาจยอมได้ภายใต้อุดมการณ์ชาติ ด้วยคำอธิบายว่าบรรพบุรุษได้ต่อสู้และพิทักษ์รักษาผืนแผ่นดินมาอย่างยาวนาน และนำมาซึ่งการระดมสรรพกำลังในการเผชิญหน้ากับอีกฝ่าย ซึ่งอาจนำไปสู่การใช้ความรุนแรง

ที่ปาวๆ กันว่าเสียดินแดนทั้งบนบกและทางทะเลนั้น สามารถยืนยันได้หนักแน่นด้วยพยานหลักฐานมากน้อยเพียงใดว่าไทยกำลังเสียดินแดนไปจริงๆ มิใช่เป็นเพียงการฉวยประโยชน์ทางการเมืองจากประเด็นพื้นที่ทับซ้อนภายใต้อุดมการณ์ชาตินิยม

ในกรณีเช่นนี้ไม่มีทางเลือกอื่นใด นอกจากการเจรจากันในการกำหนดเส้นเขตแดนให้มีความชัดเจนขึ้น การริเริ่มให้เกิดการตกลงกันเพื่อขีดเส้นด้วยวิถีทางที่สันติอาจต้องใช้เวลาและความอดทนของแต่ละฝ่าย แต่ก็ดังที่ได้กล่าวแล้วว่าในเมื่อยังไม่เคยมีเขตแดนระหว่างกันก็ย่อมไม่มีหนทางอื่นให้อีกนอกจากหันหน้าเข้าหากันแล้วค่อยคุยกันด้วยสติปัญญา

ความร่วมมือของแต่ละฝ่ายจึงเป็นเงื่อนไขในเบื้องต้นที่ขาดไม่ได้ ถ้าหากต้องการทำให้ข้อพิพาทเรื่องเส้นพรมแดนยุติลง

ทางเลือกอีกทาง ก็คือ การใช้กำลังรบรากัน แน่นอนว่า ย่อมนำมาซึ่งความสูญเสียทั้งสองฝ่ายและก็ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะทำให้สามารถยุติปัญหาลงได้ มีหลายครั้งของการใช้กำลังระหว่างสองรัฐที่ขัดแย้งกันมีน้อยครั้งมาก ซึ่งจะสามารถทำให้เกิดสันติได้ แทบทั้งหมดก็ต้องกลับมาจบลงบนการเจรจากัน

กระบวนการในการกำหนดเส้นพรมแดนระหว่างรัฐที่ได้เริ่มต้นบนหนทางแบบสันติ จึงเป็นสิ่งที่ควรต้องได้รับการสนับสนุนให้เกิดขึ้นและเดินหน้าต่อไป เพราะอย่างไรก็ตาม ประเด็นข้อพิพาทนี้จะเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ในอนาคต

อาจมีทางเลือกอยู่เพียงเท่านี้ จะเจรจากันอย่างสันติหรือจะให้เกิดการนองเลือดระหว่างสองฝ่ายก่อนแล้วจึงค่อยเจรจา

ต้องไม่ลืมนะครับว่าเมื่อเกิดการนองเลือด คนที่ต้องเสียสละเป็นลำดับแรกๆ มักเป็นประชาชนระดับล่างของสังคมไม่ว่าจะในฐานะของทหารชั้นผู้น้อย หรือประชาชนที่ต้องทำมาหากินอยู่ตามพรมแดน พวกที่มักแอบอิงอยู่กับชาตินิยม ผลประโยชน์ประเทศชาติ มักคือผู้ที่เสวยประโยชน์ในภายหลัง

สังคมไทยเปลี่ยนไปมากพอที่จะสามารถจัดการกับปัญหาความขัดแย้งได้ฉลาดมากขึ้นกว่าเดิม สิ่งซึ่งควรช่วยกันก็คืออย่าปล่อยให้นักการเมืองมาทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างรัฐ รวมทั้งการใช้วิธีรุนแรงเป็นทางออกของปัญหา อันจะเป็นประโยชน์ก็เฉพาะแต่การสร้างคะแนนนิยมทางการเมืองที่ไม่เป็นประโยชน์ทั้งต่อสังคมไทยและกัมพูชาแต่อย่างใด

Tags : เส้นพรมแดน • สมชาย ปรีชาศิลปกุล

กรุงเทพธุรกิจ

การเมือง : ทัศนะวิจารณ์

บทวิเคราะห์

คุณภาพชีวิต

การศึกษา

ยานยนต์

ไอที-นวัตกรรม

Life Style

Video

ข่าวล่าสุด