กรุงเทพธุรกิจ

ร่วม4ปีของการชุมนุมทางการเมือง บางครั้งเข้าสู่ภาวะจลาจล หลายครั้งส่อจะเกิด โชคดียังถูไถกันมาได้ แต่ถ้าไม่อยากให้เกิดอีกจะมีเครื่องมืออะไร

ผลกระทบเสียหายทางสังคม และเศรษฐกิจเกิดเป็นระยะจากสถานการณ์ม็อบรุนแรง หากปล่อยให้สถานการณ์ล่อแหลมดำรงอยู่ต่อไป ไม่วันใดก็วันหนึ่งจะต้องเข้าสู่ภาวะจลาจลอีกครั้ง เหมือนที่เคยเกิดมาแล้ว

ขณะนี้อาจจะเรียกได้ว่า "ประเทศอันเป็นที่รักยิ่ง" กำลังเผชิญกับวิกฤตครั้งสำคัญยิ่ง ท่ามกลาง "กลุ่มชนเสื้อหลากสี"ออกมาเรียกร้องสิทธิต่าง ๆ ตามความปรารถนาของกลุ่ม โดยไม่คำนึงถึง"ขื่อแป" หรือความสงบสุขของบ้านเมือง ระบบกฎหมายที่ตั้งมั่นมาเกือบสามร้อยปี ถูกเมิน ไม่ค่อยเคารพกันอีกแล้ว

ส่วนคนในเครื่องแบบสีเขียว มีหน้าที่จะต้องป้องกันพระมหากษัตริย์ ชาติ ศาสนา ด้วยกำลังทหารให้ดำรงอยู่ในความเจริญรุ่งเรือง เป็นอิสรภาพและสงบเรียบร้อยปราศจาก ราชศัตรูภายนอกและภายใน(ข้อความตามวรรคท้ายของ มาตรา 16 พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457)

ขณะนี้ อำนาจแห่งอนาธิปไตยกำลังครอบงำบ้านนี้เมืองนี้อยู่ ม็อบเป็นใหญ่ ท้าทายอำนาจรัฐ ปลุกระดมให้ชุมนุม ปลุกระดมให้ใช้ความรุนแรง และใช้ความรุนแรงมาแล้ว(เช่น เหตุการณ์เดือนเมษายน 2552) ล่าสุด แกนนำกลุ่มคนบางสี บางเหล่าประกาศต่อสาธารณชนให้เตรียมการเผาบ้านเผาเมือง และแสดงการขัดขืนต่ออำนาจรัฐ ไม่มีใครหรือผู้ใดที่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายแสดงความรับผิดชอบ ทหารกลับแสดงอาการหงอกลัว และทำเชือนแฉต่อหน้าที่พึงต้องกระทำ

ดังนั้น ผู้เขียนจึงจำเป็นต้องนำพระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457 มานำเสนอพร้อมแง่มุมทางวิชาการ ให้เกิดข้อคิดคำนึงแก่ทุก ๆ ฝ่าย โดยเฉพาะทหาร กองทัพ ซึ่งได้ถวายสัตย์ปฏิญาณตนต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งก็เป็นไปตามความวรรคท้ายของมาตรา 16 พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457 นั่นเอง

ข้อสังเกตุ พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457

1. กฏหมายฉบับนี้ กำเนิดในช่วงรอยต่อของการสถาปนาระบอบประชาธิปไตยขั้นต้นขึ้นในสยามประเทศ โดยถ้าเราถือว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระผู้ทรงสถาปนาระบอบประชาธิปไตยใหม่ขึ้นในชาติ

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ พระราชโอรส ซึ่งได้สืบราชบัลลังก์ต่อมา ก็เป็นพระเจ้าแผ่นดินอีกพระองค์หนึ่งที่ได้สืบทอดหน้าที่การสถาปนาระบอบประชาธิปไตยใหม่ ให้สถิตสถาพรขึ้นในชาติ ซึ่งขณะนั้นประเทศไทยหรือสยามประเทศปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ทั้งนี้ นานาชาติหรือสากลถือว่าระบอบการปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์นั้น เป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอีกรูปแบบหนึ่ง เป็นการปกครองพื้นฐานของระบอบประชาธิปไตย (ตรวจสอบความหมายได้ในหอสมุดสากลทางอินเตอร์เน็ต “วิกิพีเดีย” หรือสารานุกรมทางอินเตอร์เน็ตในภาษาอังกฤษเกือบทุกเว็บไซต์)

พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457 แก้ไขเพิ่มเติมจากพระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2450 ทั้งนี้ เพื่อให้อำนาจหน้าที่แก่เจ้าพนักงานฝ่ายทหาร ที่จะกระทำการใด ๆ ให้สอดคล้องกับระเบียบพิชัยสงคราม อันจะได้รักษาความสงบเรียบร้อยจากภัยทั้งจากภายนอกหรือเกิดขึ้นภายในได้โดยสะดวก (ดูประกาศกระแสพระบรมราชโองการ อันเป็นเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457)

2.แม้พระราชบัญญัตินี้จะถูกเรียก "พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก" แต่คำว่า พระราชบัญญัติ นำหน้านี้ หาใช่ความหมายเดียวกับ "พระราชบัญญัติ" ในระบบกฎหมายที่ก่อตั้งขึ้นนับแต่ พ.ศ.2475 หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาสู่การปกครองในระบอบรัฐธรรมนูญ ที่คณะราษฎรพยายามสถาปนาขึ้นไม่

ทั้งนี้ เพราะถ้านำพระราชบัญญัติฉบับนี้ไปอ่านเปรียบเทียบกับ กฎมณเฑียรบาล กฎ ระเบียบ เกี่ยวกับการสืบราชสันตติวงศ์ จะมีถ้อยคำ "เหมือน" หรือ "คล้ายกัน" อีกทั้งในยุคระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ พระบรมราชโองการต่าง ๆ แห่งองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มักจะเรียกขานกันว่า “เป็นพระบรมราชโองการ”  มีสภาพเป็นกฎหมายใช้ปกครองบ้านเมือง
ดังที่ใน มาตรา 5 พระราชบัญญัตินี้ บัญญัติว่า "การที่จะเลิกใช้กฎอัยการศึกแห่งใดนั้น จะเป็นไปได้ต่อเมื่อมีประกาศกระแสพระบรมราชโองการเสมอ" 

ฉะนั้น เมื่อเราถือว่าพระมหากษัตริย์ไทยดำรงสถานะเป็น รัฐาธิปัตย์ (ผู้มีอำนาจสูงสุดในแผ่นดิน ตรงกับภาษาอังกฤษ Sovereign) พระราชบัญญัตินี้จึงดำรงสถานะเป็นเสมือนหนึ่งคำประกาศของรัฐาธิปัตย์ จะมีสถานะสูงที่สุดในรัฐนั้น ตรงกับภาษาอังกฤษว่า "King’s prerogative”
ด้วยเหตุนี้ แม้กฎหมายฉบับนี้จะเรียกตัวเองว่า “พระราชบัญญัติ” แต่สถานะทางกฎหมายของพระราชบัญญัติกฎอัยการศึกฯ จะอยู่ "สูงกว่า" รัฐธรรมนูญ ในระบอบหรือลัทธิรัฐธรรนูญ ที่คณะราษฎรพยายามสถาปนาขึ้นในประเทศนี้ ดังนั้น กฎหมายฉบับนี้จึงยังใช้อยู่จนตราบเท่าทุกวันนี้
ความสนับสนุนข้างต้น ให้ไปพิจารณาดูบทบัญญัติ มาตรา 2 แห่งพระราชบัญญัตินี้ จะเห็นบัญญัติไว้ว่า

"บรรดาข้อความในพระราชบัญญัติ หรือบทกฎหมายใด ๆ ซึ่งขัดกับความของกฎอัยการศึกที่ให้ใช้บังคับต้องระงับ และใช้บทบัญญัติของกฎอัยการศึกที่ให้ใช้บังคับนั้นแทน"

และเมื่อพิจารณาถ้อยคำใน มาตรา 16 ของพระราชบัญญัตินี้ ที่บัญญัติว่า "ความเสียหายซึ่งอาจเกิดขึ้นอย่างหนึ่งอย่างใด ในเรื่องอำนาจของเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหาร ตามที่ได้กล่าวมาแล้วใน มาตรา 8 และมาตรา 15 บุคคลหรือบริษัทใด ๆ จะร้องขอค่าเสียหายหรือค่าปรับอย่างหนึ่งอย่างใดแก่เจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารไม่ได้เลย เพราะอำนาจทั้งปวงที่เจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารได้ปฏิบัติและดำเนินการตามกฎอัยการศึกนี้  เป็นการสำหรับป้องกัน พระมหากษัตริย์ ชาติ ศาสนา ด้วยกำลังทหารให้ดำรงคงอยู่ในความเจริญรุ่งเรือง  เป็นอิสรภาพและสงบเรียบร้อยปราศจากราชศัตรูภายนอกและภายใน"

เมื่อนำ คำนำของพระบรมราชโองการเพื่อประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ มาพิจารณาประกอบ มาตรา 2 ,มาตรา 5 และมาตรา 16 จะเห็นได้ประจักษ์ชัดว่า พระราชบัญญัติหรือกฎหมายฉบับนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ปรเมนทรมหาวชิราวุธ (รัชกาลที่ 6) มีพระราชประสงค์จะให้พระราชบัญญัติฉบับนี้ดำรงสถานะเป็นกฎหมายสูงสุดของบ้านเมืองในยามที่บ้านเมือง หนึ่ง เผชิญภาวะสงคราม สอง เกิดภาวะการก่อจลาจล

เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้กฎหมายฉบับนี้จะเรียกตัวเองว่า "พระราชบัญญัติ" สถานะทางกฎหมายของพระราชบัญญัติฉบับนี้ "ไม่เป็น" พระราชบัญญัติในความหมายของคำว่า "พระราชบัญญัติ" นับแต่มีการปกครองในระบอบลัทธิรัฐธรรมนูญ นับแต่ปี พ.ศ.2475 ตราบจนถึงปัจจุบัน

3.เมื่อได้พิจารณาต่อไป ให้ยถ่องแท้ ในมาตรา 4 ของพระราชบัญญัติฉบับนี้ บัญญัติว่า
"เมื่อมีสงคราม หรือจลาจลขึ้น ณ แห่งใดให้ผู้บังคับบัญชาทหาร ณ ที่นั้น ซึ่งมีกำลังอยู่ใต้บังคับไม่น้อยกว่าหนึ่งกองพัน หรือเป็นผู้บังคับบัญชาในป้อมหรือที่มั่นอย่างใดๆ ของทหารมีอำนาจประกาศใช้กฎอัยการศึก เฉพาะในเขตอำนาจหน้าที่ของกองทหารนั้นได้ แต่จะต้องรีบรายงานให้รัฐบาลทราบโดยเร็วที่สุด"

พิจารณาถ้อยคำในมาตรานี้อย่างถ้วนถี่แล้วจะเห็นได้ว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 ทรงมุ่งหวังว่า "นายทหารสัญญาบัตร" ที่มียศตั้งแต่ นายพันขึ้นไปจะมีคุณธรรมที่สูงส่ง และตัวนายทหารสัญญาบัตรผู้นั้นมุ่งหวังที่จะก่อให้เกิดความสงบสุขแก่บ้านเมืองและอาณาประชาราษฎร์ จึงทรงได้บัญญัติให้มีอำนาจตามกฎหมายไว้ 

คำว่า"รัฐบาล"ในมาตรานี้หมายถึง "รัฐบาลในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯเท่านั้น"

4.เมื่อพิจารณาบทบัญญัติ มาตรา 6, มาตรา 8 และ มาตรา 16 ร่วมกันแล้ว ทำให้เห็นว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 พระเจ้าอยู่หัวผู้ทรงบัญญัติกฎหมายฉบับนี้ทรงมุ่งหวัง(มีเจตนารมณ์) จะให้กฎหมายฉบับนี้เป็นเสมือนหนึ่งเครื่องมือในการค้ำจุน ชาติ ศาสนาและพระมหากษัตริย์ ให้ดำรงคงอยู่ในความเจริญรุ่งเรือง เป็นอิสรภาพและความสงบเรียบร้อยปราศจากราชศัตรูภายนอกและภายใน

ซึ่งที่กล่าวมานั้น คือ ความมั่นคงสูงสุดของรัฐประเทศไทย หรือสยามประเทศ 

เมื่อนำมาตรา 2 และมาตรา 4 มาพิจารณาประกอบด้วยแล้ว ยิ่งจะเห็นประจักษ์ชัดว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงมุ่งหวังจะใช้กฎหมายนี้ใน 2 กรณี คือ เกิดสงคราม หรือจลาจล ขึ้นในประเทศ

ซึ่งในยามเกิดความไม่สงบนั้น เป็นภัยต่อ ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ รวมตลอดไปถึงอาณาประชาราษฎร์ของประเทศนี้ เป็นสภาวะที่ไม่มีใครฟังใคร(อนาธิปไตย) จึงเกิดความจำเป็นขึ้นแก่ประเทศชาติบ้านเมือง จึงจำต้องให้มีกฎหมายฉบับนี้ไว้ค้ำจุนความมั่นคงแก่รัฐประเทศไทย

ทั้งนี้ ตรงตามสุภาษิตโรมันที่ว่า Necessitas non habet legem ตรงกับภาษาอังกฤษ Necessity has no law (คำกล่าวของ โทมัส อาควิสนัส ลูกศิษย์ อริสโตเติ้ล ประมาณ 400 ปีก่อนคริสตกาล)

มีความหมายว่า เมื่อมีความจำเป็นเกิดขึ้นแก่ประเทศหรือรัฐ...เพื่อความคงอยู่แก่รัฐนั้น ๆ อำนาจหน้าที่ในส่วนนี้จึงเป็นอำนาจหน้าที่สูงสุดของฝ่ายทหารผู้มีหน้าที่รักษาความสงบให้แก่บ้านเมือง...ไม่ใช่ฝ่ายอื่น!

พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก พ.ศ.2457 จึงให้อำนาจหน้าที่แก่ทหารอย่างชอบธรรมอยู่แล้ว ขึ้นอยู่กับผู้นำทหารจะ"ฉลาดใช้" อย่าง "กล้าหาญ"หรือไม่ ไม่ใช่ เอะ อะ ก็จะยึดอำนาจรัฐ ทำรัฐประหาร โดยรู้ทั้ง ๆ อารยะประเทศไม่ยอมรับ รู้ทั้งรู้ ไม่มีปัญญาจะนำประเทศเดินหน้าต่อไปได้

*ติดตามตอนต่อไป เทียบเคียงกรณีอังกฤษ และสหรัฐอเมริกา ในช่วงเกิดภาวะสงคราม หรือ จลาจล

Tags : พระราชบัญญัติกฎอัยการศึก • จลาจล 13เม.ย.52