กรุงเทพธุรกิจ

วิกฤติที่เกิดขึ้นและจะเกิดขึ้นอีกในอนาคต เป็นวิกฤติเชิงโครงสร้าง ที่น่าห่วงว่าประเทศไทยจะออกจากกับดักนี้อย่างไร

สังคมไทยวันนี้ กำลังเผชิญกับวิกฤติในหลายด้านพร้อมๆ กัน แต่วิกฤติที่เรากำลังเผชิญอยู่ในขณะนี้ ไม่ว่าจะเป็นวิกฤติทางด้านการเมือง สังคมและเศรษฐกิจ ล้วนแต่มาจากสิ่งที่เรียกว่า "วิกฤติเชิงโครงสร้าง"
 

เวลาเรามองทางออก พูดถึงวิกฤติทั้งหลาย ผมคิดว่าเรามองง่ายเกินไปว่าเสื้อสองสีจะตีกัน หรือว่ารัฐบาลจะไปตีเสื้อสีใดสีหนึ่ง อะไรทำนองนี้ แน่นอนว่า ความรุนแรงก็เป็นวิกฤติอย่างหนึ่ง...มีวิกฤติอีกหลายอย่าง เช่นเวลานี้ประเทศไทยมีรัฐบาลที่อ่อนแอที่สุดเท่าที่รัฐบาลเคยมีมา
 

ใครมาเป็นรัฐบาลก็อ่อนแอทั้งนั้นในสภาพการเมืองอย่างนี้ หากคนคิดว่าสิ่งนี้เป็นวิกฤติ มันวิกฤติมากๆ เลย เรากำลังเผชิญหน้ากับการค้าเสรี ถามว่าเรามีปัญญาเตรียมตัวได้ไหม ไม่มี ไม่มีหมดเลยสักอย่าง ถามว่าอันนี้วิกฤติไหม..."ยิ่งกว่าวิกฤติเสียอีก"
 

วิกฤติเชิงโครงสร้าง เกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจของไทยในช่วง 20-30 ปีที่ผ่านมา ซึ่ง "คนไทยเปลี่ยนไปมาก" การพัฒนาประเทศในช่วงที่ผ่านมา ทำให้เกิดคนกลุ่มใหม่จำนวน "มโหฬาร" คือ คนชั้นกลาง และภาคชนบทก็เปลี่ยนแปลงไปกลายเป็นเมือง การเปลี่ยนแปลงนี้เอง ทำให้คนเหล่านี้ต้องการเข้ามามีส่วนร่วมทางการเมืองมากขึ้น
 

วิกฤติทั้งโครงสร้าง ซึ่งเราไม่ได้สนใจกันอย่างเพียงพอ ทำให้เราแก้ปัญหาไม่ได้ อาทิเช่น ในเชิงโครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจของไทย คนไทยเปลี่ยนไปมากแล้ว เราไม่มีชาวนาเหลืออยู่แล้ว
 

ชาวนาในความหมายที่ฝรั่งเรียกว่า peaseant คือ ปลูกเพื่อกิน ชาวนาทุกคนคือพ่อค้า...เขาต้องการความสนใจจากภาครัฐมากกว่าเดิม ขณะเดียวกัน คนชั้นกลางก็เพิ่มขึ้นอย่างมโหฬาร คนเหล่านี้ก็ทนไม่ได้จากรัฐบาลที่มีทุจริตคดโกง ทนไม่ได้กับนโยบายที่ตัวเองไม่ได้รับผลประโยชน์ อยากจะเข้ามามีส่วนร่วม ฉะนั้นสภาพการเปลี่ยนแปลงสังคม มันก่อให้เกิดความตึงเครียดทางการเมือง
 

การเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยนี้เอง การมองว่าความขัดแย้งที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องของ "ชนชั้น" อย่างเดียวไม่เพียงพอ ไม่ใช่เรื่อง "ชนบท-เมือง" "ชนชั้นล่าง-ชนชั้นกลาง-ชนชั้นสูง" หากเราจะเข้าใจสังคมไทย เราต้องเอาเรื่องการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เกิดขึ้นมาร่วมวิเคราะห์ด้วย
 

เวลาเราพูดว่าเห็นด้วยกับเรื่องโน้นเรื่องนี้ แปลว่าเราเห็นด้วยกับเครื่องมือการวิเคราะห์หรือไม่
 

ผมคิดว่าเครื่องมือการวิเคราะห์เรื่องชนชั้นอธิบายได้ส่วนหนึ่ง แล้วก็เป็นส่วนสำคัญพอสมควร อีกส่วนหนึ่ง ก็คือ การเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ผมพูดถึง คนชั้นกลางเองก็มีความมุ่งหวังในชีวิตแตกต่างจากคนชั้นกลางในสมัยก่อน ชนชั้นกลางในสมัยใหม่เขาต้องการสองอย่าง อันที่หนึ่งเขาต้องการสุขภาพที่ดี อันนี้เป็นของใหม่นะ อันที่สอง เขาต้องการให้ลูกหลานได้รับการศึกษาที่ดี คือ พร้อมจะลงทุน คุณจะลงทุนการศึกษาให้แก่ลูกของคุณมากกว่าที่พ่อของคุณลงทุนให้การศึกษาของคุณ อันนี้เป็นความเปลี่ยนแปลงเหมือนกัน
 

ดังนั้น วิกฤติสังคมในครั้งนี้ เป็นเรื่องระดับโครงสร้างทั้งหมด และเป็น "วิกฤติจริง" ไม่เพียงได้เป็นเรื่องของ "ความรู้สึกว่ามันวิกฤติ" แต่สังคมกลับไปให้ความสนใจกับ "ปรากฏการณ์" ที่เกิดจากวิกฤติ คือ การแบ่งแยกเป็นเสื้อเหลือง-เสื้อแดง
 

แต่พรรคการเมืองของไทยก็ไม่สามารถรับมือกับวิกฤติได้
 

เหมือนไม่มีรัฐบาล ประชาธิปไตยมีความเสี่ยง เพราะเมื่อคุณอยู่ท่ามกลางความอ่อนแอแบบนี้ ทำให้ประชาชนเห็นว่าประชาธิปไตยมันไม่ตอบปัญหา ก็พร้อมจะเปิดให้ระบอบอื่นเข้ามาแทน ก็จะวิกฤติอีก ดังนั้น ตัววิกฤติจริง คือ ความเปลี่ยนแปลงของสังคม ซึ่งระบบการเมืองของเรารับไม่ได้
 

ดังนั้น ให้ห่วงวิกฤติอื่นให้มาก เพราะวิกฤติอื่นนั่นแหละที่เป็นตัวทำให้เกิดวิกฤติ อย่าไปห่วงแต่ตัวปรากฏการณ์ โดยไม่ห่วงไปถึงวิกฤติอื่นที่สำคัญกว่า
 

(พรุ่งนี้กับการวิเคราะห์เหตุใดคนไทย "พร้อมจะให้ทหารเข้ามา")

Tags : วิกฤติเชิงโครงสร้าง • นิธิ เอียวศรีวงศ์