กรุงเทพธุรกิจ

สถานการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่กลับมาร้อนแรงอีกครั้ง

สถานการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่กลับมาร้อนแรงอีกครั้ง หลังเกิดเหตุการณ์คนร้ายบุกยิงพี่น้องชาวไทยมุสลิมเสียชีวิตถึง 10 รายในมัสยิดบ้านไอปาแย ต.จวบ อ.เจาะไอร้อง จ.นราธิวาส เมื่อคืนวันที่ 8 มิ.ย. และกำลังบานปลายกลายเป็นความหวาดระแวงของผู้คนสองศาสนาในพื้นที่ เพราะล่าสุดก็เพิ่งเกิดเหตุยิงหญิงชาวไทยพุทธตั้งท้อง 4 เดือนเสียชีวิตไปอีกนั้น

มีการวิเคราะห์กันแม้แต่ในวงประชุมฝ่ายความมั่นคงว่า ประเด็นหนึ่งที่ถูกนำไปใช้ปลุกกระแสในพื้นที่ช่วงนี้ คือผลแห่ง "คดีตากใบ" หรือเหตุการณ์สลายการชุมนุมที่หน้า สภ.ตากใบ จ.นราธิวาส เมื่อวันที่ 25 ต.ค.2547 ซึ่งศาลจังหวัดสงขลาเพิ่งมีคำสั่งในคดีไต่สวนการตายของผู้เสียชีวิต 78 คน เมื่อวันที่ 29 พ.ค.ที่ผ่านมา สรุปว่าเป็นการเสียชีวิตจากการขาดอากาศหายใจ ไม่มีเหตุร้ายอื่นทำให้ตาย และเจ้าหน้าที่รัฐที่ปฏิบัติการในวันนั้น ปฏิบัติราชการตามหน้าที่

ประเด็นดังกล่าวได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางโดยเฉพาะในแวดวงนักสิทธิมนุษยชนทั้งไทยและต่างประเทศ ล่าสุดในวงสัมมนาเรื่อง "5 ปีตากใบ 5 ปีไฟใต้ 5 เดือนรัฐบาลอภิสิทธิ์" ซึ่งจัดโดยสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับคณะทำงานยุติธรรมเพื่อสันติภาพ ก็มีการแสดงความคิดเห็นในเรื่องนี้เช่นกัน

นายรัษฎา มนูรัษฎา ตัวแทนสภาทนายความแห่งประเทศไทย เริ่มต้นด้วยการตั้งคำถามว่า คดีตากใบนั้น หากปล่อยให้เงียบหายไป บ้านเมืองจะอยู่ได้อย่างไร เพราะเป็นเหตุการณ์ที่มีผู้เสียชีวิตถึง 85 คน เป็นการเสียชีวิตในที่เกิดเหตุหน้า สภ.ตากใบ 6 คน เสียชีวิตที่โรงพยาบาล 1 คน และเสียชีวิตระหว่างการขนย้ายผู้ชุมนุมไปยังค่ายอิงคยุทธบริหาร อ.หนองจิก จ.ปัตตานี อีก 78 คน

นายรัษฎา ซึ่งติดตามคดีนี้มาตั้งแต่ต้น อธิบายว่า คดีที่เป็นผลจากเหตุการณ์ตากใบแยกออกเป็น 3 คดี คือ

1.คดีที่ญาติผู้เสียชีวิตและได้รับบาดเจ็บยื่นฟ้องแพ่งกับหน่วยงานรัฐ อาทิ กระทรวงกลาโหม กองทัพบก สำนักงานตำรวจแห่งชาติ เป็นต้น ให้จ่ายเงินค่าชดเชย ต่อมารัฐยอมจ่ายค่าชดใช้ให้ และทำสัญญาประนีประนอมยอมความต่อหน้าศาล คดีจึงจบไปก่อนโดยที่ยังไม่มีการพิสูจน์ความจริง ชาวบ้านได้รับเงินการเยียวยาด้วยเงิน แต่ความรู้สึกกลับยังคลางแคลง

2.คดีที่ผู้ร่วมชุมนุมจำนวน 59 คนถูกฟ้องดำเนินคดีอาญาในข้อหาปลุกปั่นให้เกิดการชุมนุมและสร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินของทางราชการ คดีนี้สืบพยานไป 4 ปาก ก็เริ่มมีความรู้สึกจากบางฝ่ายว่าไม่อยากให้สืบพยานต่อไปอีกแล้ว เพราะเริ่มชัดเจนว่าเจ้าหน้าที่รัฐคนใดเป็นผู้สั่งการหรือเกี่ยวข้อง สุดท้ายจึงมีการถอนฟ้อง แม้จำเลยทั้งหมดจะยังคงอยากต่อสู้คดีต่อไปก็ตาม

3.คดีไต่สวนการตายของผู้เสียชีวิต 78 คนจากการขนย้ายผู้ชุมนุม ซึ่งเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 150 ที่กำหนดให้พนักงานอัยการต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อไต่สวนกรณีที่มีความตายเกิดขึ้นโดยการกระทำของเจ้าพนักงานซึ่งอ้างว่าปฏิบัติราชการตามหน้าที่ หรือตายในระหว่างอยู่ในความควบคุมของเจ้าพนักงานซึ่งอ้างว่าปฏิบัติราชการตามหน้าที่ ทั้งนี้เพื่อความเป็นธรรมของผู้ตายและครอบครัว

เจตนารมณ์ของกฎหมายมาตรานี้คือมุ่งหาความจริงว่าคนตายคือใคร ตายที่ไหน และใครทำให้ตาย โดยให้ไต่สวนเพื่อระบุข้อเท็จจริงเท่าที่จะทราบได้ ซึ่งในที่สุดศาลก็มีคำสั่งออกมาตามที่ปรากฏเป็นข่าวไปแล้ว

ข้อเท็จจริงของคดีนี้มีการไต่สวนพยานไปทั้งสิ้น 79 ปาก มีพยานที่รอดชีวิตจากการขนย้ายผู้ชุมนุมให้การถึงเหตุการณ์ในวันนั้น ข้อมูลหลายๆ เรื่องก็เคยปรากฏผ่านสื่อ คือมีการถอดเสื้อผู้ชุมนุมทั้งหมด ใช้เชือกมัดมือไพล่หลัง แล้วนำขึ้นรถบรรทุกในลักษณะทับซ้อนกันเนื่องจากรถมีจำนวนน้อย

ข้อเท็จจริงจากการไต่สวนพยานยังพบว่า ยิ่งดึก รถคันที่ไปถึงค่ายอิงคยุทธฯ คันหลังๆ เริ่มมีผู้เสียชีวิตมากขึ้น จากคันละ 5-6 คน เป็นคันละ 23 คนบ้าง 21 คนบ้างในคันท้ายๆ คำถามก็คือเมื่อพบผู้เสียชีวิตตั้งแต่คันแรกๆ เหตุใดเจ้าหน้าที่จึงไม่พยายามแก้ไขด้วยการแจ้งไปยังรถคันหลังๆ เพื่อป้องกันไม่ให้มีการเสียชีวิตเพิ่มขึ้น

พยานฝ่ายผู้ร้องมี นายพิเชต สุนทรพิพิธ ประธานคณะกรรมการอิสระสอบสวนข้อเท็จจริงกรณีตากใบ (ตั้งโดยรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร) ขึ้นเบิกความว่า เหตุของการเสียชีวิตคือการนำผู้ชุมนุมมัดมือไพล่หลัง นอนคว่ำหน้าทับซ้อนกัน ซึ่งข้อมูลดังกล่าวก็ได้มาจากการสอบสวนผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย แม้แต่พยานฝ่ายอัยการที่เป็นทหารบางนาย ก็เบิกความว่าในรถที่ตนเองประจำการอยู่มีผู้เสียชีวิตเช่นกัน

นอกจากนั้น พล.ต.อ.ประทิน สันติประภพ และนายแพทย์นิรันดร์ พิทักษ์วัชระ อดีตสมาชิกวุฒิสภา ในฐานะอนุกรรมาธิการสอบข้อเท็จจริงกรณีตากใบของวุฒิสภา ก็เบิกความว่า ในทางการแพทย์ การขาดอากาศหายใจจนทำให้เสียชีวิตนั้น ต้องมีที่มา มีสาเหตุ

"คำถามก็คือจากข้อเท็จจริงเหล่านี้เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับผลการไต่สวนที่ออกมา ถือว่าครบถ้วนสมบูรณ์หรือไม่ ผมคิดว่าสำนักงานศาลยุติธรรมน่าจะนำไปพิจารณา เพื่อไม่ให้ญาติผู้เสียหายคลางแคลงใจต่อไป กรณีตากใบเป็นเรื่องละเอียดอ่อนมาก และส่งผลถึงความร่วมมือของประชาชนที่จะมีต่อเจ้าหน้าที่รัฐในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้"

สำหรับความเป็นไปได้ในการดำเนินการขั้นต่อไปเกี่ยวกับคดีตากใบนั้น นายรัษฎา บอกว่า ผู้เสียหายมีสิทธิยื่นฟ้องเองตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความทางอาญามาตรา 150 วรรคท้ายที่ระบุว่า คำสั่งของศาลในคดีไต่สวนการตาย ไม่กระทบกระเทือนสิทธิของผู้เสียหายในการฟ้องร้องทั้งทางแพ่งและอาญา

นายวิทิต มันตราภรณ์ อาจารย์จากคณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นักกฎหมายด้านสิทธิมนุษยชนชื่อดัง กล่าวว่า กรณีการฆาตกรรมชาวมุสลิมระหว่างการปฏิบัติพิธีกรรมทางศาสนาถึงในมัสยิด (เหตุการณ์ที่ อ.เจาะไอร้อง) ถือว่าเป็นเรื่องน่าวิตกกังวลมาก เพราะเป็นการกระทำที่ทารุณโหดร้าย ก่อให้เกิดความรู้สึกที่เชื่อมโยงกัน 3 ระดับ คือ แตกร้าว แตกแยก และแตกหัก ขณะที่เหตุการณ์นี้เกิดหลังจากคดีตากใบ จึงกระทบต่อจิตใจของประชาชนอย่างมาก

นายวิทิต ยังกล่าวอีกว่า การแก้ปัญหาในจังหวัดชายแดนภาคใต้ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา ในมิติของสิทธิมนุษยชน มีทั้งการพัฒนาที่ดีขึ้นและแย่ลง ส่วนที่ดีขึ้นประกอบด้วย

1.เจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงใช้คำพูดที่อ้างถึงสิทธิมนุษยชนและหลักนิติธรรมมากขึ้น ขณะที่มีข้อมูลการประทุษร้ายในค่ายทหารและเรือนจำลดลงจากปีก่อนๆ 2.จำนวนของบุคคลที่ถูกกักตัวอยู่ในค่ายทหารลดลงและถูกกักในระยะเวลาสั้นลง มีการโอนตัวไปสู่เรือนจำเร็วกว่าสมัยก่อน 3.เจ้าหน้าที่มีแนวโน้มถูกลงโทษทางวินัยมากขึ้นเมื่อมีการกระทำที่ละเมิดสิทธิมนุษยชน 4.ภาคประชาสังคมในพื้นที่หนาแน่นขึ้น ช่วยบริการเหยื่อการละเมิดได้มากขึ้น และ 5.สถิติความรุนแรงลดลง

แต่สิ่งที่แย่ลงก็มี 5 ประการเช่นกัน คือ 1.การปฏิบัติการก่อความไม่สงบรุนแรงมากขึ้น มีการฆ่ากันตายถึงในมัสยิด ผู้ที่ถูกสังหารเป็นผู้นำชุมชน โต๊ะอิหม่าม ครู ถือเป็นเรื่องบั่นทอนจิตใจประชาชนและเยาวชน 2.ผู้ก่อสถานการณ์ยังคงนิรนาม จึงส่งผลกระทบในวงกว้างมากขึ้น โดยเฉพาะในต่างประเทศ 3.ข้อเสนอของคณะกรรมการอิสระเพื่อความสมานฉันท์แห่งชาติ (กอส.) ยังไม่ได้ถูกนำมาใช้ ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลชุดใด 4.เหตุการณ์ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะแนวรบอย่างค่ายทหาร แต่เกิดในชุมชน ถือว่าใกล้ชิดชาวบ้านมากขึ้น และ 5.การแก้ไขปัญหาโดยรัฐไม่ได้มุ่งสู่การให้บทบาทของภาคพลเรือน แต่ยังคงใช้ทหารเป็นหน่วยนำ

“การแก้ปัญหาความรุนแรงไม่ได้อยู่ที่การใช้กฎหมายความมั่นคง เพราะถ้าใช้แล้วขัดหลักสิทธิมนุษยชนและหลักนิติธรรมก็แก้ปัญหาไม่ได้ ดังนั้นต้องให้ชาวบ้านเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมโดยเร็ว ผู้ต้องหาต้องสามารถเข้าถึงครอบครัวและทนายอย่างสม่ำเสมอ ต้องหยุดการประทุษร้ายกับผู้ที่ถูกจับกุมทุกกรณี”

นายวิทิต ยังเสนอทางออกในการแก้ปัญหาว่า 1.การเยียวยาต้องใช้ภาคพลเรือนเป็นผู้นำ และไม่ใช้กฎหมายที่ทำให้ผู้กระทำผิดซึ่งเป็นคนของรัฐลอยนวล 2.กระจายอำนาจให้ประชาชนมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ มากขึ้น 3.เน้นการเข้าถึงเหยื่อครอบครัวอย่างสม่ำเสมอ แค่ให้เงินเยียวยายังไม่พอ เพราะผู้สูญเสียต้องการความเป็นธรรม 4.ดำเนินมาตรการทางการเมืองและสังคม โดยให้ผู้นำชุมชนและเยาวชนมีกิจกรรมร่วมกัน 5.ต้องมียุทธศาสตร์สร้างความมั่นคงทางจิตใจให้กับประชาชน เพราะที่ผ่านมาประชาชนยังมีความหวาดระแวงรัฐสูงมาก

นางแยนะ สะแลแม ผู้ประสานงานผู้สูญเสียในคดีตากใบ กล่าวว่า ตลอด 5 ปีที่ผ่านมา กรณีตากใบสร้างความสนใจให้คนทั้งประเทศรวมทั้งในต่างประเทศ แต่ไม่เคยมีเจ้าหน้าที่รัฐมาไถ่ถามญาติผู้เสียชีวิตเลยว่าคดีเป็นอย่างไรบ้าง ผู้ว่าราชการจังหวัดเปลี่ยนมา 2-3 คนก็ไม่เคยถาม จึงไม่เข้าใจว่าเหตุใดรัฐจึงไม่คิดช่วยเหลือเยียวยากันบ้าง จึงขอเรียกร้องให้ทนายความและองค์กรสิทธิมนุษยชนต่างๆ ช่วยต่อสู้เพื่อความยุติธรรมต่อไป

น.ส.เอริณ เชาว์ ผู้ร่วมสังเกตการณ์คดีตากใบ จากองค์การนักนิติศาสตร์สากล กล่าวว่า อยากเรียกร้องให้ผู้กำหนดนโยบายให้ความเป็นธรรมกับคดีตากใบ รวมถึงคดียิงในมัสยิด เนื่องจากกระทบกระเทือนต่อหลักสิทธิมนุษยชนสากลอย่างยิ่ง อยากให้รัฐบาลไทยปกป้องสิทธิของประชาชนมากกว่านี้ และมองการแก้ปัญหาด้วยมุมมองสิทธิมนุษยชน

Tags : จังหวัดชายแดนภาคใต้