กรุงเทพธุรกิจ

แม่สอด อำเภอเล็กๆ ของ จ.ตาก เป็นเมืองชายแดน ที่อยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ 86 กิโลเมตร อยู่ในที่ราบระหว่างภูเขา

  ส่วนหนึ่งเป็นเทือกเขาในฝั่งประเทศไทย อีกส่วนหนึ่งเป็นเทือกเขาฝั่งสหภาพพม่า ประชากรส่วนใหญ่มีเชื้อสายไทยใหญ่จากรัฐฉาน ดังจะเห็นได้จากธรรมเนียมประเพณีต่างๆ ที่ยังคงรักษาไว้ซึ่งศิลปวัฒนธรรมดั้งเดิมของชาวไทยใหญ่

 ช่วงวันเข้าพรรษาของทุกปี “วัดแม่ซอดน่าด่าน” หรือที่ชาวบ้านเรียก “วัดเงี๊ยวหลวง” ซึ่งเป็นวัดแห่งแรกของชาวไทยใหญ่และแห่งเดียวของ 5 อำเภอซีกตะวันตกใน จ.ตาก จะมีการจัดประเพณีแห่ “แล้อุปั๊ดตะก่า” หรือ “แห่ข้าวพระพุทธ” (แล้อุปั๊ดตะก่า ภาษาไทยใหญ่หมายถึง คณะอุบาสกแห่รับข้าวพระพุทธ) เป็นประเพณีท้องถิ่นของชาวไทยใหญ่ที่นับถือศาสนาพุทธเป็นหลัก

 การแห่เป็นพิธีอันศักดิ์สิทธิ์ คนที่เข้าร่วมในขบวนจะต้องเป็นชายที่นุ่งขาวเท่านั้น ห้ามมิให้หญิงเข้าร่วม แต่ก็สามารถเดินร่วมชมตามหลังขบวนได้ การแห่จะเป็นไปอย่างเรียบง่ายตามแบบฉบับที่เคยสืบทอดกันมาแต่ครั้งก่อน

 มีสีสันจากขบวนตุงหลากหลายสีเป็นทิวแถวสวยงาม มีการแสดงศิลปวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์เก่าแก่ของคนไทยใหญ่ คือการ “รำโต” หรือ การรำสิงโตนั่นเอง ลักษณะคล้ายกับการเชิดสิงโตของชาวจีน ใช้แสดงเฉพาะในเทศกาลที่ยิ่งใหญ่เท่านั้น ทั้งนี้เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชาวเมือง โดยบรรพบุรุษชาวไทยใหญ่ถือว่า “โต” เป็นสัตว์ชนิดหนึ่งในป่าหิมพานต์ที่มีรูปร่างคล้ายจามรี แต่จะมีขนที่ยาวกว่าและมีเขาคล้ายกวาง ถือเป็นสัตว์นำโชค และจะนำมาซึ่งความรุ่งเรือง โดยจะรำคู่กับการรำกินรีที่จะมีให้เห็นได้เฉพาะตามถิ่นแถวนี้เท่านั้น

 คณะอุปั๊ดตะก่าจะนุ่งชุดขาวรับศีล 5 จากพระภิกษุสงฆ์ จากนั้นออกรับข้าวสาร ขนม ผลไม้ กล้วยอ้อย หรือพืชผลทางการเกษตรจากชาวบ้านและประชาชนทั่วไป เพื่อนำไปจัดเตรียมและหุงต้มในตอนรุ่งอรุณของเช้าวันพระช่วงเข้าพรรษา โดยขบวนแห่จะเริ่มขึ้นที่วัดแม่ซอดน่าด่าน ก่อนจะแยกเป็นสามสายตามถนนสายหลักกลาง อ.แม่สอด เพื่อคณะศรัทธาจะได้ร่วมทำบุญกันอย่างทั่วถึง โดยมี สาโรช แสงอรุณ รองผู้ว่าราชการเมืองตาก รับหน้าที่ประธานนำแห่ อัญเชิญองค์พระประธานนำหน้าขบวนให้ผู้คนได้กราบไหว้เพื่อเป็นสิริมงคล

 สำหรับของที่รับมาจะนำขึ้นถวายแด่พระพุทธ ซึ่งเป็นพระประธานในอุโบสถ วิหารและพระประธานบนกุฏิสงฆ์ แล้วนำข้าวของมาแยกออกให้เป็นประเภทเดียวกัน เพื่อใช้ตามกิจของวัดในตลอดเทศกาลเข้าพรรษา ซึ่งการแห่รับข้าวพระพุทธนี้จะมีทุกวันโกนตลอดเทศกาลพรรษา 3 เดือน มี 13 ครั้ง แต่ระหว่างช่วงกลางพรรษา ในวันเพ็ญเดือน 10 จะเป็นพิธีถวายข้าวพระพุทธครั้งใหญ่ประจำปี (ภาษาไทยใหญ่เรียกว่า ต่างซอมต่อหลวง)

 ปาน มนติ๊บ ผู้เฒ่าที่มีความศรัทธาในพระพุทธศาสนาของแม่สอด กล่าวว่า “ทุกหลังคาเรือนจะมีหิ้งตั้งพระพุทธรูปพร้อมแจกันดอกไม้สด เช้าช่วงเข้าพรรษา ทุกๆ วัน จะต้องถวายข้าวพระพุทธก่อนโดยถือว่าเป็นกิจวัตรประจำวัน และเช่นเดียวกันกับวัดประจำหมู่บ้าน พระภิกษุสามเณรก็จะถวายข้าวพระพุทธก่อนที่ตนจะฉันภัตตาหาร สำหรับบ้านที่อุปถัมภ์พระภิกษุสามเณรและวัด มีอาชีพทำการเกษตร เมื่อถึงเวลาเก็บผลผลิตก็จะเก็บส่วนหนึ่งของตนเองถวายให้แก่วัดไม่เคยขาด จึงกลายเป็นความศรัทธาที่ยึดมั่นทำกันมาตลอด”

 ด้วยศรัทธาและความเชื่อก่อเกิดเป็นวัฒนธรรมและประเพณีที่สืบสานจากรุ่นสู่รุ่น ทำให้ประเพณีถวายข้าวพระพุทธ “แล้อุปั๊ดตะก่า” กลายเป็นเอกลักษณ์อันงดงามของชาวไทยใหญ่แห่งเมืองแม่สอด ที่เดียวในประเทศไทย

Tags : แล้อุปั๊ดตะก่า ประเพณีแห่งราบทิวเขาแม่สอด