กรุงเทพธุรกิจ

ย้อนรอยดงดอกฝิ่น สู่ต้นกำเนิดกาแฟมีชื่อ 'ดอยช้าง' กับการเดินทางของเมล็ดกาแฟแบรนด์ไทย ที่ส่งกลิ่นรสหอมเข้มไปทั่วไทย และทั่วโลก

เมล็ดพันธุ์กาแฟเดินทางไปทั่วโลก แนะนำตัวด้วยรสชาติขมเข้ม ทว่าหอมกรุ่น ก่อนจะเข้าไปอยู่ในมุมโปรดของบ้าน สำนักงาน ร้านเล็กๆ หน้าปากซอย จนถึงโรงแรมหรูหรา...

แต่ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางของ กาแฟบลูเมาเท่น จากหุบเขาในจาเมกา หรือกาแฟโคน่า แห่งหมู่เกาะฮาวาย คงไม่มีครั้งใดที่เมล็ดพันธุ์แห่งความกระปรี้กระเปร่านี้ จะผลิดอกออกผลได้อย่างน่าทึ่ง เท่ากับการเดินทางของอาราบิก้าสายพันธุ์ดี สู่หุบดอยอันห่างไกลในจังหวัดเชียงราย

ดอยสูงที่เมื่อหลายสิบปีก่อน มีเพียงภาพสองภาพให้นึกถึง “ดงดอกฝิ่น” และ “ภูเขารูปช้าง” ที่มาของชื่อ “ดอยช้าง” ซึ่งต่อแต่นี้สิ่งที่ทุกคนจดจำจะมีเพียง... ต้นกาแฟ คนปลูกกาแฟ และผลิตภัณฑ์กาแฟที่มีชื่อเสียงระดับโลก

...........

ในเอกสารแนะนำการท่องเที่ยวจังหวัดเชียงราย ให้รูปพรรณสัณฐานของบ้านดอยช้างว่า ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ตำบลวาวี อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย เดิมเป็นที่อยู่ของชาวเขาเผ่าม้ง ปี พ.ศ.2458 ชาวลีซอได้อพยพเข้ามาตั้งเป็นหมู่บ้านดอยช้าง พอถึงปี พ.ศ.2526 ชนเผ่าอาข่าจึงได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของหมู่บ้านดอยช้าง 

ชื่อ "บ้านดอยช้าง" ตั้งขึ้นตามลักษณะของภูเขาที่มีรูปร่างเหมือนช้างแม่ลูกสองเชือก หันหน้าไปทางทิศเหนือ (ตัวจังหวัดเชียงราย) สามารถมองเห็นได้ชัดเจนที่บริเวณโรงเรียนบ้านดอยช้าง มี ผาหัวช้าง สูง 1,800 เมตร จากระดับน้ำทะเล เป็นสถานที่ชมทิวทัศน์ที่สวยงาม อากาศเย็นสบายตลอดปี อุณหภูมิเฉลี่ย 18 องศาเซลเซียส

ดูจากเอกสารแล้ว ไม่เห็นมีตรงไหนระบุถึงสถานที่ที่เรากำลังลุ้นระทึกว่ารถยนต์สภาพกรำศึกมาอย่างโชกโชนจะพาไปถึงหรือไม่ แต่คนนำทางยืนยันว่าผ่านโค้งนี้ไป เลาะเลียบริมอ่างเก็บน้ำพอเพลินๆ แล้วอ้อมเขาข้างหน้าไปอีกนิด ก็จะถึง สถาบันวิชาการการเรียนรู้ด้านกาแฟ อีกหนึ่งความภาคภูมิใจของคนดอยช้าง

ทว่า อุปสรรคมักท้าทายนักเดินทางเสมอ ระยะทาง 2 กิโลเมตรสุดท้ายก่อนจะถึงที่หมาย มีไว้สำหรับรถขับเคลื่อนสี่ล้อเท่านั้น เราใช้ความคิดกันอย่างหนักหน่วงก่อนจะเห็นตรงกันว่า “โทรให้เขาออกมารับดีกว่า”

โขยกเขยกบนทางลูกรังไม่นาน รถปิกอัพเจ้าถิ่นก็มาจอดตรงลานตากกาแฟขนาดพอๆ กับสนามฟุตบอล ลมเย็นๆ พัดมาตอกย้ำความไม่พร้อมของเสื้อผ้ากับอุณหภูมิสิบกว่าองศาตอนต้นหนาว ยังดีที่คำกล่าวต้อนรับมาพร้อมกับกาแฟอุ่นๆ และไมตรีจิตของหนึ่งในตำนานความสำเร็จของดอยช้าง “อาเดล” ปณชัย พิสัยเลิศ

........

ในร้านกาแฟที่ปกคลุมไปด้วยหมอก เขาส่งผ่านของเหลวสีน้ำตาลเข้มลงลำคออย่างช้าๆ เหมือนกำลังครุ่นคิดอะไรสักอย่าง ถ้วยใบนั้นติดโลโก้รูปชายชราชาวอาข่า "พิก่อ แซ่ตู่" ผู้ปลูกกาแฟคนแรกๆ เมื่อครั้งในหลวงทรงพระราชทานเมล็ดพันธุ์อาราบิก้าให้ชาวดอยช้าง...พ่อของอาเดลนั่นเอง

ชายหนุ่มเริ่มต้นเล่าถึงอดีตอันเจ็บปวดของชาวสวนกาแฟ ที่ต้องยอมจำนนต่อการกำหนดราคาของพ่อค้าและการหักหลังครั้งแล้วครั้งเล่า เนื่องจากชาวบ้านไม่มีบัตรประชาชน ไม่มีทางเลือก ถ้าไม่ยอมขายในราคาถูกๆ ก็ต้องทิ้งเมล็ดกาแฟที่บ่มเพาะมานานแรมปี หลายคนถอดใจออกไปหางานในเมือง แต่ในหมวกของอดีตผู้ใหญ่บ้านเขาไม่อาจทำอย่างนั้น เมื่อความอดทนถึงขีดสุด อาเดลจึงไปขอความช่วยเหลือจาก วิชา พรหมยงค์ (เพื่อนเก่าของพ่อ) คนที่ไม่รู้เรื่องกาแฟ แต่รักและเห็นใจชาวอาข่าเหล่านี้

ทั้งสองคนเริ่มต้นศึกษาด้วยตนเอง พยายามทุกวิถีทางเพื่อต่อลมหายใจให้คนดอยช้าง อาเดลเล่าว่า เมื่อคิดจะทำโรงงานขึ้นที่นี่ เงินทุนเริ่มต้นได้จากการขายรถปิกอัพไปในราคา 3 แสนบาท หลังจากผ่านการลองผิดลองถูกเพียงไม่กี่ปี วันนี้กาแฟดอยช้างเป็นที่รู้จักและส่งขายไปทั่วโลก

กาแฟพีเบอร์รีดอยช้างติดท็อปชาร์ทด้วยคะแนน 93 จาก 100 คะแนน ใน Coffee Review ของ The World's Leading Coffee Buying Guide ทั้งหมดนี้คืนกลับด้วยชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของชาวดอยช้างและที่ทางที่ชัดเจนของกาแฟแบรนด์ไทยในตลาดโลก 

ปัจจุบันนอกจากจะเป็นแหล่งผลิตกาแฟครบวงจรแล้ว ดอยช้างยังได้สร้างสถาบันกาแฟ เพื่อถ่ายทอดความรู้และความตั้งใจในการผลิตกาแฟคุณภาพ สถาบันแห่งนี้ลงเสาหลักไว้ทั้งหมด 57 ต้น เพื่อเป็นอนุสรณ์ของคนอาข่ารุ่นที่ 57 คนรักกาแฟจากทั่วทุกมุมโลกเดินทางมาเรียนรู้ขั้นตอนการผลิตที่ปราศจากสารเคมีและการเอารัดเอาเปรียบ เราร่วมขบวนกับพวกเขาในเช้าของวันที่หมอกลงจัด

เริ่มตั้งแต่การเดินชมสวนกาแฟที่ออกผลสีแดงสด วิธีการเก็บเมล็ดกาแฟ ไปสู่กระบวนการคัดแยก ตาก บ่ม คั่วบด จนถึงการชงและชิมแบบไม่จำกัด

สำหรับสองผู้บริหารแห่งดอยช้าง ความสำเร็จครั้งนี้ไม่ได้วัดด้วยเงินทอง แต่สรุปด้วยประโยคสั้นๆ ในวีดิทัศน์ที่ถ่ายทอดแก่ผู้มาเยือนครั้งแล้วครั้งเล่าว่า

“ต้นทุนคือความพยายาม กำไรคือความสุข เราภูมิใจที่ได้สร้างชื่อเสียงให้ประเทศ”

 .............

ดอยช้างอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลมากว่า 1,200 เมตร นอกจากเป็นทำเลที่ดีที่สุดของการปลูกกาแฟแล้ว ยังเป็นจุดที่มีทิวทัศน์สวยงาม

ในฤดูหนาว ทะเลหมอกคือของขวัญของยามเช้า หลังฟ้าเปิดหากเป็นช่วงที่ดอกพญาเสือโคร่งผลิบาน ซากุระดอยเหล่านี้จะเปลี่ยนโลกให้เป็นสีชมพู แต่แม้จะไม่มีดอกไม้ ความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าที่ถูกพลิกฟื้นก็เพียงพอจะทำให้เวลาในการละเลียดกาแฟนั้น...เนิ่นนานออกไป

บางคนอาจคิดว่า สวนกาแฟนับหมื่นไร่คงเปลี่ยนสภาพดอยช้างให้เป็นลานของไม้พุ่มเตี้ยขนาดมหึมา เหมือนกับภูเขาชาในศรีลังกาที่ปลูกพืชเชิงเดี่ยวจนทำลายสมดุลของระบบนิเวศน์ แต่เมื่อได้มาถึงที่นี่แล้วลบภาพนั้นทิ้งไปได้เลย เพราะต้นกาแฟเหล่านี้ถูกปลูกไว้ร่วมกับไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ มีพืชผลต่างๆ เป็นร่มเงาให้กันและกัน

อาเดล บอกว่า “กาแฟเป็นพืชที่ต้องการร่มเงา ไม่จำเป็นต้องทำลายป่า สิ่งที่เราพยายามทำและบอกกับคนอื่นๆ ก็คือ...ปลูกกาแฟได้ป่า”

หลายปีที่ผ่านมามีกล้าไม้จำนวนนับแสนๆ ต้นถูกปลูกลงบนพื้นที่ดอยช้าง ธรรมชาติที่คืนกลับมาไม่เพียงหล่อเลี้ยงผู้คนที่นี่ ยังเป็นแรงดึงดูดนักเดินทางที่หลงใหลเครื่องดื่มรสขมและชื่นชมในความงามของดอยสูง ให้ดั้นด้นมาสัมผัสกับรสชาติอันแสนพิเศษ ซึ่งรับรองว่าที่แห่งนี้จะทำให้คุณถึงกับตาค้าง โดยมีเหตุผลสองประการเป็นตัวสนับสนุน

อย่างแรก...แน่นอนว่าต้องเป็นปริมาณคาเฟอีนที่มากพอ ส่วนอย่างที่สองคือ ความงามที่ปรากฏอยู่ตรงหน้า ไม่ว่าจะเป็นทะเลหมอก ดอกไม้ หรือวิถีชีวิตของผู้คน

จุดที่น่าสนใจบนเส้นทางท่องเที่ยวฉบับย่อของดอยช้างและอยู่ห่างจากโรงผลิตกาแฟไม่มากนัก แห่งแรกคือ สถานีวิจัยเกษตรที่สูงดอยช้าง ศูนย์ฯนี้มีแปลงปลูกไม้เมืองหนาว อาทิ กาแฟอาราบิก้า แมคคาเดเมีย เกาลัด ชาจีน รวมไปถึงไม้ผลและไม้ดอกเมืองหนาว จะเดินชมพอเพลินๆ ถ่ายภาพไว้เป็นที่ระลึก หรือจะใช้เป็นจุดชมวิวพระอาทิตย์ตกในยามเย็นและพระอาทิตย์ขึ้นยามเช้าก็ตามอัธยาศัย

แต่สำหรับใครที่ต้องการสัมผัสกับบรรยากาศแห่งความศักดิ์สิทธิ์ บนถนนดินอัดที่ลัดเลาะไปตามไหล่เขา ในร่มเงาของต้นสนและพญาเสือโคร่งคือที่ตั้งของ พุทธอุทยานดอยช้าง ซึ่งมีแหล่งน้ำสำคัญเรียกว่า "บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์"  บ่อน้ำแห่งนี้เป็น 1 ใน 9 แห่ง ของน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่นำไปประกอบพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยาพุทธมังคลาภิเษก เนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช มีพระชนมายุครบรอบ 60 พรรษา

ตามข้อมูลบอกว่า หลวงพ่ออำนาจ สีลคุโณ ได้มาปฏิบัติธรรมจำพรรษาอยู่บริเวณพุทธอุทยานนี้ตั้งแต่ปี 2532 และยังคงสภาพความเป็นธรรมชาติของป่าไม้ไว้ได้อย่างสมบูรณ์ มีบึงน้ำขนาดใหญ่ที่เรียกว่าสระมรกตอยู่กลางพุทธอุทยาน สีเขียวของน้ำบ่งบอกได้ถึงความอุดมสมบูรณ์ บริเวณรอบๆ รายล้อมไปด้วยต้นไม้ใหญ่น้อย มีลานพุทธสถานที่มีพระพุทธรูปปางต่างๆ ไว้ให้ประชาชนได้กราบไหว้สักการบูชา ความร่มรื่นและเงียบสงบของที่นี่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับการปลีกวิเวก

ไหว้พระขอความเป็นสิริมงคลกันพอสมควรแก่เวลา ถึงคิวโปรดของคนรักการถ่ายภาพ จุดชมวิวดอยช้าง ห่างจากพุทธอุทยานไปประมาณ 2 กิโลเมตร ทางเข้าตกแต่งด้วยพรรณไม้เมืองหนาวหลากสีสัน เดินเรื่อยๆ ไม่ทันเหนื่อยก็ถึงจุดชมวิวที่อยู่สูงขึ้นไป รอบบริเวณมีไม้ดอกและไม้ผลเมืองหนาวไว้ให้ชื่นชม นางเอกของที่นี่คือต้นท้อออกดอกสีชมพูอ่อน ทอดสายตาไปเบื้องหน้าจะเห็นวิวแบบพาโนรามา ด้านล่างคือที่ตั้งของเมืองเชียงราย ไกลออกไปเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน ในวันที่ฟ้าเปิดอาจมองเห็นไปไกลถึงเมืองยอง ประเทศพม่า ถ้ามีเวลาอาจอ้อยอิ่งรอพระอาทิตย์ตก ว่ากันว่าแสงสุดท้ายที่อาบไล้ท้องฟ้าให้กลายเป็นสีทอง คือความงดงามที่ส่งคนแรมทางกลับบ้านด้วยความประทับใจ

อากาศเริ่มเย็นลงจนเริ่มหนาว ใครบางคนจับจองที่เหมาะๆ สำหรับแอบอิง เหม่อมองไปยังปลายขอบฟ้า ทว่าในใจกลับคิดถึงชีวิตขมๆ ของคนดอยช้าง เรื่องราวเบื้องหลังกาแฟถ้วยนั้น และกลิ่นหอมอ่อนๆ ที่ชวนให้กลับไปเพิ่มคาเฟอีนอีกครั้ง

• การเดินทาง-ที่พัก 

การเดินทางไปดอยช้าง มี 3 เส้นทางคือ 1.สายอำเภอแม่สรวย -บ้านตีนดอย-แสนเจริญ-ดอยล้าน-ดอยช้าง {ระยะทาง 28 กิโลเมตร (จากเชียงราย 75 กิโลเมตร) 2. สายห้วยส้าน (อ.แม่ลาว) -ห้วยส้านลีซอ - เกษตรฯ- ดอยช้าง (ระยะทาง 15 กิโลเมตร) 3. สายอำเภอแม่สรวย-บ้านตีนดอย- ริมเขื่อนแม่สรวย - ทุ่งพร้าว - ห้วยไคร้ - ดอยช้าง (ระยะทาง 30 กิโลเมตร) บางเส้นทางและบางช่วงต้องใช้รถขับเคลื่อนสี่ล้อ กรุณาสอบถามเส้นทางก่อน สำหรับรถประจำทาง มีรถสองแถวชาวบ้านดอยวาวีจอดอยู่หน้าที่ว่าการ อ.แม่สรวย สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ททท. สำนักงานภาคเหนือ เขต 2 โทร 053-744674-5

ที่พัก แนะนำดอยช้างรีสอร์ท โทร.089-9548512 และบ้านบนดอย โทร.081-2891691, 081-8845845 หรือดูข้อมูลใน www.baanbondoi.com

สถานีวิจัยเกษตรที่สูงดอยช้าง มีที่พักและสถานที่กางเต็นท์ โทร.053-605-932, 053-605-955, 053-605-934
 หากต้องการเยี่ยมชมสถาบันกาแฟหรือแวะไปจิบกาแฟที่ร้านกาแฟดอยช้างในบริเวณโรงงาน สอบถามโทร.053- 744741-4

Tags : เมล็ดพันธุ์กาแฟอาราบิก้า • ดอยช้าง