กรุงเทพธุรกิจ

เจาะไอเดียทีมสถาปนิกผู้คว้าชัย การประกวดออกแบบก่อสร้าง อาคารรัฐสภาแห่งใหม่ ที่มุ่งสร้างผลงานออกแบบ ทางสถาปัตย์สื่ออัตลักษณ์ไทย

 พร้อมๆ กับประเด็นศีลธรรม "ข้างใน" เพื่อไปสู่สังคมสงบร่มเย็น 

 หลังจากรอลุ้นกันมาหลายเดือน ในที่สุดผลการประกวดแบบก่อสร้างอาคารรัฐสภาแห่งใหม่ก็ถูกประกาศกันเป็นที่เรียบร้อยแล้วเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ปรากฏว่า 'สัปปายะสภาสถาน' ผลงานที่มี ธีรพล นิยม จากอาศรมสถาปนิกชุมชนและสิ่งแวดล้อม สถาบันอาศรมศิลป์ เป็นหัวหน้าทีม ก็ผ่านการพิจารณา โดยทีมงานได้ให้ความหมายของชื่อไว้สั้นๆ ว่า สัปปายะ แปลว่า สบายในทางธรรม

 ดังนั้น สัปปายะสภาสถาน จึงหมายถึงสถานที่ประกอบกรรมดี และนี่จะเป็นที่ทำงานในอนาคตอันใกล้ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาผู้ทรงเกียรติ บนเนื้อที่ 300,000 ตารางเมตรในย่านเกียกกาย

 "รัฐสภาไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะในระดับประเทศ แต่ยังมีความหมายที่สื่อไปถึงนานาประเทศ เราจึงหวังให้อาคารแห่งนี้สะท้อนภูมิปัญญาไทยให้ทุกชาติได้รับรู้"

 ธีรพล อธิบายถึงคอนเซปต์โดยรวมของงานออกแบบครั้งนี้ว่ามาจากโจทย์ 4 ข้อของทีมงาน ได้แก่

 1.ทำอย่างไร สถาปัตยกรรมจึงจะตอบสนองประโยชน์ใช้สอย พร้อมกับการทำหน้าที่พลิกฟื้นจิตวิญญาณสังคม ซึ่งปัจจุบันเผชิญวิกฤติศีลธรรม
 2.ทำอย่างไร จะมีอัตลักษณ์ไทย ที่คนทั่วไปเข้าใจได้โดยไม่ต้องตีความ และเป็นการแสดงออกว่าอาคารที่เป็นสัญลักษณ์ไทยที่ต้องสร้างบนแผ่นดินไทยเท่านั้น
 3.ทำอย่างไร อาคารจึงจะสามารถสร้างให้สังคมเกิดการเรียนรู้ครั้งใหม่ 
 4.ทำอย่างไร จึงจะเป็นสถาปัตยกรรมที่สร้างสำนึกถึงความเป็นพลเมือง ทำให้เกิดความใกล้ชิด ไม่แปลกแยกระหว่างรัฐกับประชาชน

 ทีมงานจึงตอบโจทย์เหล่านี้ผ่านสถาปัตยกรรมที่ออกแบบด้วยภูมิปัญญาตามคติทางพุทธศาสนา ได้แก่ แบบแผนไตรภูมิ โดยมุ่งหมายเพื่อพลิกฟื้นจิตใจของผู้คน ด้วยการสำนึกถึงบาปบุญคุณโทษ อันจะนำไปสู่บ้านเมืองแห่งความสงบสุข ร่มเย็น

สะท้อน 5 อุดมการณ์ผ่านงานดีไซน์
 ด้วยแนวคิดดังที่กล่าวมา นำไปสู่การสะท้อนอุดมคติ 5 ประการผ่านการออกแบบสถาปัตยกรรม ซึ่ง ชาตรี ลดาลลิตสกุล จาก บจก.ต้นศิลป์สตูดิโอ ผู้รับหน้าที่เป็นสถาปนิกโครงการ เปิดเผยว่าประกอบด้วยอุดมคติเรื่อง ชาติ, ศีลธรรม, สติปัญญา, สถาบันกษัตริย์ และประชาชน

 โดยอุดมคติความเป็น 'ชาติ' นั้น มุ่งสร้างผลงานสถาปัตยกรรมซึ่งแสดงถึงความเป็นชาติไทยที่มีความรุ่งเรืองให้ปรากฏต่อสายตาสังคมโลก ขณะที่ อุดมคติว่าด้วย 'ศีลธรรม' ทีมนักออกแบบหวังจะเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสิ่งก่อสร้างที่เป็นศูนย์รวมของศีลธรรมและการทำความดี โดยนำคติโบราณมาเป็นตัวขับเคลื่อน ด้วยการอัญเชิญพระสยามเทวาธิราชมาประดิษฐานยังหลังคาเครื่องยอดของตัวอาคาร

 อุดมคติในข้อ ''สติปัญญา" สะท้อนผ่านพิพิธภัณฑ์ชาติไทยภายในอาคารรัฐสภาแห่งใหม่ เพื่อหวังให้เป็นแหล่งเรียนรู้ทั้งสำหรับเยาวชนและชาวต่างชาติที่มาเยี่ยมเยือน

 รวมทั้งแนวคิดของทีมสถาปนิกที่ต้องการสะท้อนถึง 'สถาบันกษัตริย์' ที่เป็นศูนย์รวมจิตใจคนไทยทั้งชาติ จึงเสนอจัดสร้างโถงพระราชพิธีขึ้นภายในอาคาร กับอีกด้านคือ 'ประชาชน' ที่อาคารแห่งนี้จะไม่ใช่สถานที่ซึ่งประชาชนไม่อาจเข้าถึง แต่มุ่งออกแบบเพื่อแสดงถึงการต้อนรับทั้งประชาชนที่จะมาเยี่ยมชม รวมไปถึงการแสดงความคิดเห็นไปยังรัฐสภา

 นอกจากอุดมคติทั้ง 5 ประการ งานออกแบบอาคารรัฐสภาแห่งใหม่ยังให้ความสำคัญสูงสุดกับ ระบบความปลอดภัย แต่เน้นดีไซน์ที่ดูกลมกลืน เช่นการใช้คูน้ำเป็นด่านเพื่อป้องกันภัยในยามฉุกเฉิน และให้ความรู้สึกต้อนรับในภาวะปกติ
 สถาปนิกโครงการยังเน้นย้ำถึงความทันสมัยในด้านแนวคิดการออกแบบ ซึ่งทีมงานหวังให้อาคารแห่งนี้เป็นต้นแบบของ Green Architecture ซึ่งเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เอื้อต่อคนพิการ โดยในขั้นตอนการทำงานมีผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางกว่า 20 คนเข้าร่วมคิดร่วมดีไซน์

 อาคารรัฐสภาซึ่งคนส่วนใหญ่คุ้นชิน ว่าเป็นเพียงที่ประชุมของบรรดาสมาชิกรัฐสภานั้น "ชาตรี" ชี้ว่าที่จริงแล้วรัฐสภาทั่วโลกไม่ได้เป็นเพียงห้องประชุม แต่ด้วยความจำกัดของสถานที่อาคารรัฐสภาหลังเดิม ทำให้แม้ภาระงานที่จำเป็นก็ยังถูกใช้สอยอย่างอัตคัด ไม่ว่าจะเป็นห้องทำงานของ ส.ส., ส.ว.ซึ่งไม่เพียงพอ สถานีโทรทัศน์ของรัฐสภาที่แออัดอยู่ในห้องเล็กๆ ชั้นบนของสโมสร แล้วยังมีโรงพิมพ์ของรัฐสภา ไม่ต้องพูดถึงที่จอดรถซึ่งเป็นปัญหาใหญ่สำหรับหลายคนที่มีความจำเป็นต้องเดินทางไปรัฐสภาด้วยรถยนต์นั่งส่วนบุคคลย่อมรับรู้กันดี

 อาคารแห่งใหม่จึงหมายถึง การใช้สอยพื้นที่อย่างเต็มประสิทธิภาพ เพื่อเอื้อต่อการทำงานของสมาชิกรัฐสภา รวมทั้งข้าราชการในสำนักงานเลขาธิการรัฐสภาอีกราว 5,000 คน สโมสรที่พร้อมสำหรับการจัดเลี้ยงรับรอง อย่างสมฐานะ ขณะที่จอดรถรองรับจำนวนรถได้กว่า 2,000 คัน

 ส่วนที่ทีมงานสถาปนิกเสนอเพิ่มนอกเหนือจากทีโออาร์ (เงื่อนไขการประมูล) ได้แก่ พิพิธภัณฑ์ชาติไทย

ไตรภูมิ สู่งานออกแบบสถาปัตย์
 แนวคิดที่เป็นนามธรรมเหล่านี้ ถูกนำมาขยายความให้เป็นรูปธรรมผ่านคติธรรมทางพระพุทธศาสนา ซึ่ง ปิยเมศ ไกรฤกษ์ จาก บจก.บลูพลาเน็ต อินเตอร์เนชั่นแนล ที่ดูแลด้านภูมิสถาปนิกของโครงการ รับหน้าที่ให้คำอธิบายในส่วนนี้ผ่านแนวคิดเรื่อง "ไตรภูมิ"

 "เรามองว่าตัวอาคารรัฐสภาเป็นเรื่องทางโลกก็คือโลกียะ ส่วนยอดชั้นบนถือเป็นส่วนศีลธรรมที่คอยกำกับคือโลกุตตรธรรม อันเป็นมุมมองแนวตั้ง ส่วนแนวนอนที่เป็นงานภูมิทัศน์นั้น ทิศทั้ง 3 คือ เหนือ ใต้ และตะวันออก เรามองเป็นแดนสามัญที่เรียกว่า 'โลกียะ' ซึ่งจะรองรับประชาชนทุกกระแส ไม่ว่าจะเป็นการเยี่ยมเยือน หรือรวมตัวแสดงพลัง ขณะที่ทิศตะวันตกริมฝั่งแม่น้ำ ผมเรียกว่าดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ที่เป็น 'โลกุตตระ' ซึ่งภูมิทัศน์ถูกจัดแบบโบราณจำลองเขาพระสุเมรุ"

 งานของ "ปิยเมศ" คืองานแนวราบหรือ landscape และที่เขาพูดถึง "โลกียะ" ซึ่งจะรองรับประชาชนคนสามัญ ขยายความว่าหมายถึงสาธารณูปโภคพื้นฐาน ได้แก่ สถานีรถไฟใต้ดิน ท่าเรือ และที่สำคัญ "ลานประชาธิปไตย" ที่เตรียมไว้สำหรับประชาชนที่จะมารอพบสมาชิกรัฐสภา และมีส่วนที่จัดไว้สำหรับผู้สื่อข่าวที่จะมารอทำข่าว รวมถึงโพเดี้ยมสำหรับนักการเมืองที่จะมายืนแถลงหรือให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชน

 ขณะที่ดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์ริมแม่น้ำเจ้าพระยา สมมติให้เป็นโซน "โลกุตตระ" เน้นภูมิทัศน์โบราณจำลองเขาพระสุเมรุ มีกำแพงแก้วลอยอยู่เหนือยอดมะกอก ที่ถือเป็นไม้ตำนานแห่งเมืองบางกอก ส่วนด้านล่างเสมือนเชิงเขาอยู่ริมฝั่งน้ำ วางให้เป็นต้นไทรใบแหลม ซึ่งปัจจุบันถือเป็นอีกไม้มงคลประจำเมืองกรุงเทพมหานคร

 "ภูมิทัศน์ริมน้ำตอนกลางวันจะสงบนิ่ง เหมือนสถาปัตยกรรมไทยที่ชี้แนวทางแห่งโลกุตตระ ส่วนตอนกลางคืน เมื่อแสงไฟส่องสว่างตรงยอดเจดีย์จากกำแพงแก้ว เปรียบได้กับจิตสว่างและสงบ เวลานั่งเรือผ่านแม่น้ำเจ้าพระยาในบริเวณนี้ จะสัมผัสได้ถึงความสงบ สื่อถึงความไม่มีตัวตน ไม่มีสิ่งใดควรยึดถือ"

รัฐสภาอันศักดิ์สิทธิ์แห่งยุคสมัย
 ในฐานะผู้อำนวยการโครงการ บุญญฤทธิ์ ขอดิลกรัตน์ จาก บจก.แปลนแอสโซซิเอทส์ เปิดเผยว่านี่เป็นผลงานที่ภาคภูมิใจในฐานะคนทำงานออกแบบทางสถาปัตยกรรม ซึ่งที่ผ่านมา งานสร้างสรรค์ที่สะท้อนความเป็นไทยน้อยนักที่จะมีโอกาสได้ใช้สอยในอาคารสาธารณะที่มีความสำคัญระดับประเทศ

 "ทุกคนรู้สึกว่าสถาปัตยกรรมไทยตายแล้ว สิ่งก่อสร้างมีแต่ความทันสมัยที่เราเดินตามตะวันตกมาตลอด การมีโอกาสได้ออกแบบอาคารสาธารณะซึ่งมีความสำคัญ ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมในการใช้สอย และอยู่ในที่ตั้งซึ่งมีมุมมองที่โดดเด่นจากริมแม่น้ำเจ้าพระยาอย่างนี้ ถือเป็นความฝันของนักออกแบบสัญชาติไทย"

 ขณะที่ ชาตรี ลดาลลิตสกุล ไขข้อสงสัยของหลายคนที่รู้สึกไม่คุ้นชินที่เรื่องของศีลธรรมกับรัฐสภาจะมารวมกันอยู่ในที่เดียว โดยทีมงานยอมรับว่านี่เป็นหนึ่งในประเด็นที่ถูกตั้งคำถามว่าทำไมดีไซน์ของรัฐสภาถึงออกมาดูคลับคล้ายคลับคลาว่าจะเป็นวัด

 "เวลาพูดถึงศีลธรรม คนชอบถามว่ามันเกี่ยวอย่างไรกับรัฐสภา เราคิดว่าเป็นเรื่องที่แยกกันไม่ได้ การเมืองคือเรื่องที่เกี่ยวข้องกับคนทั้งชาติ จึงมีความสำคัญที่เราจะเปลี่ยนวิกฤติเป็นโอกาสในการสร้างสรรค์สถาปัตยกรรมที่เป็นศูนย์รวมจิตใจ รวมถึงสื่อความหมายถึงศีลธรรมและการทำความดี"

 สถาปนิกโครงการ เชื่อมั่นในพลังของสถาปัตยกรรม ที่สามารถสร้างให้เกิดสภาวะอันศักดิ์สิทธิ์ และมองว่านี่เป็นโอกาสที่สังคม จะได้เรียนรู้ถึงพลังของงานสร้างสรรค์แขนงนี้ รวมทั้งเน้นย้ำถึงการสร้างอาคารรัฐสภา ที่เป็นสัญลักษณ์ของศีลธรรมและความดี ที่ทีมงานมองว่าเป็นหัวใจของการอยู่ร่วมกันในสังคม

Tags : 'สัปปายะสภาสถาน' ถอดรหัสรัฐสภาแห่งศีลธรรม •