กรุงเทพธุรกิจ

ถอดรหัสวัยรุ่นไทยคลั่งไคล้ศิลปินเกาหลี พบเป็นต้นแบบความฝัน-สร้างแรงบันดาลใจให้เกิดมานะ-อดทน ตีนักร้องไทยขายหน้าตา ขาดความสามารถแท้จริง

การคลั่งไคล้นักร้องเกาหลีมักถูกมองในแง่ลบ ทั้งที่ความจริงศิลปินจากแดนกิมจิสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้กับแฟนคลับชาวไทยได้อย่างมากมาย ลองมาเจาะลึกความคิดของแฟนคลับและผลที่พวกเขาได้รับจากการเป็นแฟนพันธุ์แท้นักร้องเกาหลี

ถ้ามีเวลาว่าง น้อง (ขอสงวนชื่อจริง) หญิงวัย 32 จะง่วนอยู่กับการโหลดเทปรายการจากประเทศเกาหลีที่น่าสนใจ เพื่อแปลจากภาษาอังกฤษให้เป็นภาษาไทย เอาไว้ดูยามว่าง รวมทั้งแจกจ่ายให้กับเพื่อนๆ ที่ชื่นชอบศิลปินจากประเทศเกาหลีเหมือนกัน

"น้อง" ได้ชื่อว่าเป็นแฟนพันธุ์แท้ของ SJ หรือ ซูเปอร์จูเนียร์ (Super Junior) ศิลปินบอยแบนด์เลือดเกาหลี โดยเป็นแฟนคลับมานาน 4 ปีแล้ว เหตุผลสำคัญนั่นเพราะความน่ารักน่าชัง บวกกับการเป็นเอนเตอร์เทนเนอร์ของบอยแบนด์กลุ่มนี้

“แต่ละคนไม่ได้หน้าตาดีมาก แต่เขาสามารถทำให้คนดูสนุกไปกับการเล่นคอนเสิร์ตได้ คิดว่าเป็นเสน่ห์สำคัญที่ทำให้เขามีแฟนคลับมากมายในเมืองไทย” น้องเล่าฉะฉาน

แต่ไหนแต่ไรมา น้องฟังเพลงมาหลายแนวทั้งไทย และเทศ เริ่มจากไต้หวัน ก่อนจะมาชอบเพลงเกาหลี จนกระทั่งได้ฟังเพลงของวงดงบังชินกิ ตามมาด้วยซูเปอร์จูเนียร์และติดตามมาตลอด เช่นเดียวกับแฟนคลับอีกนับแสนคนที่ชื่นชอบศิลปินจากแดนกิมจิ จนกลายเป็นคำถามอยู่บ่อยครั้งว่า แฟนคลับเหล่านี้เป็นพวกคลั่งไคล้วัฒนธรรมต่างชาติ และตามมาด้วยภาพด้านลบอีกมากมาย 

แท้จริงแล้ว แฟนคลับเกาหลีเป็นอย่างนั้นจริงหรือ?

ต้นแบบแห่งความฝัน

ถ้าถามว่า อะไรเป็นเสน่ห์ที่น่าสนใจของศิลปินเกาหลี แฟนคลับหลายคนเทใจให้กับความสามารถส่วนบุคคล เหมือนกับหญิงสาวอย่าง "น้อง" ที่บอกว่า แต่ละคนกว่าจะมีวันนี้คือ ต้องฝ่าฟันอุปสรรคและใช้ความอดทนนานนับปี

น้อง ยกตัวอย่างวงซูเปอร์จูเนียร์ว่า ต้องผ่านการออดิชั่นของบริษัท SM Entertainment ซึ่งเป็นบริษัทต้นสังกัดหลายครั้ง ไม่ว่าจะมาจากฐานะใด ก็ต้องผ่านการคัดเลือกเหมือนกัน เมื่อผ่านเข้ามาได้ก็ยังต้องใช้เวลาฝึกฝนต่อเพื่อสั่งสมประสบการณ์ บางคนต้องเทรนเป็นเวลา 5-6 ปี

“การเทรนของเกาหลีเขาจะสอนทุกอย่าง เช่น การเอนเตอร์เทน การทำการแสดง เป็นพิธีกร การร้อง เต้น เต้นท่ายากก็ต้องได้ด้วย รวมถึงการวางคาแรคเตอร์ให้แต่ละคน” น้องเล่าต่อ

ความที่ศิลปินแต่ละคนมีความสามารถหลากหลาย น้องจึงคิดว่า เป็นเหตุผลที่ทำให้วงการเพลงจากแดนกิมจิไม่น่าเบื่อ มีความเคลื่อนไหว และความท้าทายให้พบเห็นได้เสมอ 

“เช่น บริษัทนี้ออกศิลปินเป็นบอยแบนด์ 13 คน 13 คนนี้ก็จะต้องร้องและเต้นเก่ง เมื่อจะออกบอยแบนด์ต่อมา ก็ต้องมีจุดขายจริงๆ ไม่ซ้ำกับกลุ่มเดิม นอกจากเต้นท่าธรรมดาได้แล้ว ก็ต้องมีความสามารถอื่นๆ เช่น ตีลังกาได้ด้วย แสดงให้เห็นความสามารถของตน” น้องบอกเล่า  

ความสนใจในวงการเพลงเกาหลีทำให้น้องได้พบเจอกับแฟนคลับที่ชอบวงซูเปอร์จูเนียร์เหมือนกัน มีการนัดพบกันเพื่อพูดคุยเรื่องทั่วๆ ไป จนถึงเรื่องในวงการเพลงเกาหลี แฟนคลับบางกลุ่มใช้วิธีติดต่อสื่อสารตามเวบบอร์ด 

น้องยังบอกเพิ่มเติมว่า มีหลายคนที่ชื่นชอบเพลงเกาหลีและสามารถพัฒนาตัวเองไปสู่ทางที่สร้างสรรค์เช่น ไปเรียนภาษาเกาหลี หรือเต้น Cover เพลงเกาหลี 

เช่นเดียวกับ อธิชา ชูสุวรรณ แฟนคลับนักร้องเกาหลีอีกคนหนึ่ง ที่ได้รับประสบการณ์ดีๆ จากการเป็นแฟนพันธุ์แท้

“เห็นได้ชัดๆ เลย คืออ่านหนังสือมากขึ้น เพราะเราอยากเรียนเก่งแบบไอดอลเรา คือเราจะคิดอยู่เสมอว่า ในขณะที่เค้าต้องขึ้นเวทีตอนสองทุ่มเนี่ย ตอนทุ่มครึ่งเค้ายังต้องนั่งอ่านหนังสือเพื่อเตรียมสอบอีกสามวัน และเมื่อก่อนเป็นคนที่ไม่ตั้งใจเรียนเลย แต่ตอนมาชอบดงบัง คือเคยคลั่งมาก เคยเอารูปชางมินอ่านหนังสือแปะไว้เลย ต้องทำแบบนี้ให้ได้ และตอนนี้ก็ยังทำอยู่”

เรียกเขาว่า แรงบันดาลใจ

ไม่ว่าจะเป็นครั้งใดก็ตาม หากมีการรวมกลุ่มของวัยรุ่น สังคมไทยมักตัดสินไปก่อนแล้วว่า ต้องเป็นเรื่องในทางลบ เช่นเดียวกับ การรวมกลุ่มของแฟนคลับนักร้องเกาหลี

เห็นได้จากภาพข่าวที่มักจะใช้ภาษาสร้างภาพลักษณ์ในทางแปลก หรือไม่ก็ทางเสียหาย เช่น การบ้าคลั่ง การโห่ร้อง การรอคอยนักร้องนานนับวัน เป็นต้น

นี่เป็นที่มาให้ พีรภา สุวรรณโชติ มหาบัณฑิตจากคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สนใจศึกษาวัฒนธรรมแฟนคลับของกลุ่มแฟนนักร้องเกาหลี ภายใต้หัวข้อวิจัย “การสื่อสาร ปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกึ่งความจริง และการเรียนรู้คุณค่าทางบวกจากศิลปินนักร้องเกาหลีของกลุ่มแฟนคลับ" โดยมุ่งเน้นศึกษาการเรียนรู้คุณค่าทางบวกจากศิลปินนักร้องเกาหลีเป็นหลัก

พีรภา พบคำตอบจากการวิจัยว่า แฟนคลับเกิดการรวมกลุ่มและติดตามข้อมูลของศิลปินนักร้องเกาหลีอย่างสม่ำเสมอ โดยเริ่มจากความชอบในรูปลักษณ์ภายนอก แต่มีการพัฒนาไปสู่การตามติดข้อมูลของศิลปินแต่ละคน เช่น ภูมิหลัง หรือเส้นทางในการก้าวเข้าสู่วงการเพลง ทำให้เห็นความพยายามของนักร้องแต่ละคน

ผู้วิจัยยังพบว่า แฟนคลับได้รับแรงบันดาลใจในหลายๆ ด้านจากศิลปินนักร้องเกาหลี และสามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวัน เริ่มจากการเรียนรู้เรื่องความพยายามอดทน เช่น เรื่องการออดิชั่นกันหลายรอบของนักร้องเกาหลี

อีกประเด็นหนึ่งที่แฟนคลับเรียนรู้จากขวัญใจคือ การมุ่งมั่นทำตามความฝัน พีรภาอธิบายว่า ที่เกาหลีจะตีแผ่ชีวิตของนักร้องก่อนจะมาเป็นคนดัง ว่า ต้องซ้อมหนักแค่ไหน ฐานะเป็นอย่างไร ให้เห็นว่า ขนาดฐานะไม่ดี แต่นักร้องหลายคนสู้ชีวิต และถีบตัวเองขึ้นมาสู่การเป็นนักร้องมีชื่อเสียงได้อย่างไร มุมนี้สามารถสร้างแรงบันดาลใจให้กับแฟนคลับได้ดี

“บางคนรวยมาก คือ จีวอน หล่อและรวยด้วย แต่ก็ต้องมาประกวด ผ่านออดิชั่นก็ต้องมาซ้อมกับเพื่อน เมื่อคุณเลือกเป็นศิลปินแล้ว คุณก็ต้องเท่าเทียมกับคนอื่น หรือ อย่างซูเปอร์จูเนียร์บางคน ไม่หล่อ อ้วน หน้าเหมือนซาลาเปา แต่เขาเป็นเอนเตอร์เทนเนอร์ เต้นดีร้องดี มีจุดขาย”

ในขณะที่ แรงบันดาลใจจากนักร้องไทยถือว่ามีน้อยมาก พีรภาบอก นักร้องไทยหลายคนหน้าตาดี แต่อยู่ได้ไม่นาน เพราะขาดความสามารถที่แท้จริง ในขณะที่นักร้องเสียงดี มีความสามารถกลับไม่ได้รับการผลักดัน เพราะหน้าตาไม่มีจุดขาย นี่จึงเป็นจุดอ่อนของวงการเพลงไทย

“วงการเพลงไทยกลายเป็นเรื่องของคนที่หน้าตาดีไปเดินแถวสยามแล้วมีแมวมองไปเห็น ไม่นานก็ได้ออกเทป นักร้องบางคนร้องเพลงเดียวก็เหนื่อยหอบแล้ว เพราะขาดการฝึกซ้อม”

การทำวิจัยวัฒนธรรมแฟนคลับศิลปินเกาหลี ทำให้พีรภาได้พบกับแฟนคลับที่สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมตนเอง โดยมีแรงบันดาลใจมาจากนักร้องของพวกเขา 

โดยพีรภายกตัวอย่างจากศิลปินวงดงบังชินกิ ซึ่งหากเรียกให้ถูกต้องต้องเขียนว่า "ทงบังชินกิ’ ซึ่งเป็นภาษาจีนโบราณ แปลว่า "เทพเจ้าที่เติบโตจากโลกตะวันออก" มีการร้องแบบ Acapella dance ดนตรีประสานเสียงแนวใหม่ และยังคงรู้จักในชื่ออื่นว่า TVXQ, TVFXQ, Dong Bang Shin Gi, To Ho Shin Ki  ซึ่งมีสมาชิก 5 คน ได้แก่  U-KNOW Yun Ho, MICKY Yoo Chun, HERO Jae Joong, MAX Chang Min และ XIAH Jun Su โดยศิลปินกลุ่มนี้ได้รับการโหวตให้เป็นศิลปินที่มีอิทธิพลต่อกลุ่มวัยรุ่นเกาหลีมากที่สุด

พีรภาพบว่า การเป็นศิลปินในดวงใจวัยรุ่นไทยของศิลปินทั้ง 5 ไม่ใช่เป็นแค่เพลงในแผ่นซีดี มิวสิควีดีโอในดีวีดี รูปในโปสเตอร์ เข็มกลัด เสื้อยืด หรือหน้ากล่องขนมให้แฟนเพลงได้สะสมเท่านั้น แต่พวกเขายังเป็นแบบอย่างหรือ Idol ให้วัยรุ่นไทยเอาเป็นแบบอย่าง ทั้งในเรื่องการเรียนดีของ Max ที่ทำให้แฟนคลับบางคนตั้งใจเรียน บางคนก็อยากเก่งภาษาอังกฤษเหมือน Micky บ้างก็อยากฝึกทำอาหารซึ่งเป็นความถนัดของ Hero นอกเหนือจากการร้องเพลงเพราะ

บางคนก็พยายามฝึกเต้นอย่างไม่ยอมแพ้เหมือนกับที่ Xiah ฝึกฝนมาตั้งแต่อายุ 12 และที่ได้รับกระแสความนิยมอย่างมากคือลีลาการเต้นของ U-know ที่ทำให้วัยรุ่นไทยหลายคนสนใจเรียนเต้นกันอย่างมากมาย จนทำให้เกิดวงเลียนแบบท่าเต้น ที่เรียกว่าวง Dance Cover หลายต่อหลายวง

ในอีกด้านหนึ่ง พีรภาพบว่า สิ่งที่ทำให้สังคมส่วนใหญ่เข้าใจกลุ่มแฟนคลับศิลปินเกาหลีในทางลบมาจากการนำเสนอของสื่อมวลชนบางประเภท ที่มักจะทำให้เกิดความเข้าใจผิด

“สื่อบันเทิงของไทยสนใจแต่เรื่องคลิป เตียงหัก รักร้าว ใครเป็นเกย์ ใครคบใคร ทำให้คนเบื่อหน่าย หรือเวลาศิลปินเกาหลีมาออกรายการโทรทัศน์บ้านเรา ก็จะถามซ้ำๆ กันอยู่ไม่กี่คำถาม เช่น ชอบอาหารไทยไหม ชอบผู้หญิงไทยหรือเปล่า พูดไทยได้ไหม จะมีสักกี่รายการที่คุยเรื่องเบื้องหลังกว่าจะเป็นศิลปินดังแบบนี้” 

อีกด้านของแฟนคลับ

แต่ไหนแต่ไรมา นิยามของคำว่า “แฟนคลับ” มักถูกมองในแง่ลบจากสังคมมาโดยตลอด กล่าวคือ แฟนคลับ เป็นกลุ่มที่ถูกมองว่าอยู่ “นอกข่ายของความรัก” และสังคมได้ผลักให้พวกเขาเป็นกลุ่มคนที่อยู่ “ในข่ายของความหลง” “ความคลั่งไคล้” และ “ความเพ้อฝัน” 

พีรภา เห็นว่า มุมมองเหล่านี้อาจเป็นเพียงสมมติฐานที่สังคมตั้งขึ้น และเป็นเรื่องยากที่สังคมจะมองพวกเขาอย่างเข้าใจ แฟนคลับเป็นกลุ่มคนที่มีความรักอยู่เต็มหัวใจ แต่ในอีกกรณีหนึ่ง “ความรัก” ของพวกเขาก็เป็นความสุขท่ามกลางแรงกระทบต่างๆ ในสังคม  หลายๆ คนพยายามจะถามหาเหตุผลเพื่ออธิบายสิ่งที่เกิดขึ้น และสิ่งที่พบก็คือ การมองว่าสิ่งที่พวกเขาทำเป็นความรักที่ไร้เหตุผล หรืออาจเป็น “ความรักที่บ้าคลั่ง”

ขณะที่ ธีรยุทธ บุญมี นักวิชาการได้กล่าวไว้ว่า คนในยุคสมัยนี้ถือเป็นปัจเจกบุคคลในยุคไร้อารมณ์ (post emotional society) กล่าวคือ ไม่ชอบความเป็นกลุ่ม หรือชุมชน ซึ่งต้องเคารพ เกรงใจผู้ใหญ่ เพื่อนบ้าน แต่ก็ยังต้องการความมั่นคง ความผูกพัน ดังนั้นสิ่งที่มาทดแทน คือ role model คือ ขวัญใจ หรือวีรบุรุษของตน ซึ่งไม่ใช่ผู้นำทางการเมืองหรือสังคม แต่เป็นดารานักร้อง นักกีฬา

ธีรยุทธเคยศึกษากลุ่มแฟนคลับและได้คำตอบในเชิงบวก โดยพบว่า กลุ่ม “แฟนคลับ” นั้นเป็นกลุ่มคนที่ชื่นชอบคนคนหนึ่งโดยไม่ได้หวังผลตอบแทน เป็นคนที่รักและหวังดี มีความศรัทธาในตัวศิลปิน คอยติดตามผลงานอยู่เบื้องหลังความสำเร็จ และยกให้เขาเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิต

พีรภา กล่าวว่า การถูกสถาปนากลายเป็นต้นแบบหรือ Idol ทำให้เกิดปฏิบัติการในรูปแบบต่างๆ ที่จะแสดงถึงความชื่นชอบ เช่น การที่แฟนเพลงหรือแฟนคลับมีความต้องการที่จะพบปะกับตัวจริงของนักร้องเกาหลีที่ชื่นชอบ แม้ว่าตนเองจะอยู่ไกลถึงต่างจังหวัด  การแสดงความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับศิลปินโดยการแต่งกายหรือใส่เสื้อที่เป็นสีเดียวกับสีประจำวงของศิลปิน 

โดยเรียกการกระทำทั้งหมดนี้ว่า ‘การปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกึ่งความเป็นจริง’ พีรภาอธิบายว่า เป็นการจินตนาการว่าตนเองมีโอกาสใกล้ชิด รู้จักและพูดคุยกับตัวละคร หรือศิลปินที่ตนชื่นชอบ เสมือนว่าเป็นสถานการณ์จริง ราวกับว่าบุคคลนั้นเป็นบุคคลใกล้ชิดหรือเพื่อนสนิทของตน  ด้วยเหตุนี้จึงอาจคาดเดาได้ว่า นักร้องเกาหลีบางกลุ่มที่ประสบความสำเร็จสูงก็อาจพบว่าแฟนคลับมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกึ่งความจริงกับตัวศิลปินนั้นในระดับที่สูงตามไปด้วย

ด้วยเหตุนี้ต้นสังกัดของศิลปินหรือตัวศิลปิน จึงพยายามสร้างให้แฟนคลับกับตัวศิลปินมีปฏิสัมพันธ์กัน โดยการหมั่นมาพบปะกับแฟนๆ หรือมีผลงานแพร่ภาพในประเทศไทย เช่น โฆษณาต่างๆ หรือการมาแสดงคอนเสิร์ต

รศ.ดร.กาญจนา แก้วเทพ นักวิชาการด้านนิเทศศาสตร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านวัฒนธรรมศึกษา กล่าวไว้ว่า วัฒนธรรมใดก็ตามของวัยรุ่น มักจะถูกมองในทางลบแทบทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตัว ฟังเพลง เต้นรำ ฯลฯ และถูกนำเสนอให้กลายเป็นปัญหาของสังคมที่รู้จักกันว่า ปัญหาวัยรุ่น

อาจารย์กาญจนาชวนตั้งข้อสังเกตว่า การต่อต้านการครอบงำทางอุดมการณ์ของวัยรุ่นนั้นมิได้กระทำอยู่เพียงแค่ในระดับความคิดเท่านั้น หากแต่ได้ต่อสู้ช่วงชิงในสิ่งที่เป็นรูปธรรมอันจับต้องได้ที่เรียกว่า "พื้นที่ทางวัฒนธรรม" เช่นตัวอย่างของสถานที่นัดพบกันของวัยรุ่นอย่าง เซ็นเตอร์พอยต์ หรือการมีพื้นที่บนสื่อไว้พบปะพูดคุยกัน เช่น เว็บบอร์ด เป็นต้น

นักวิชาการคนเดิมเคยเปรียบเทียบการเกิดขึ้นของวัฒนธรรมแฟนคลับว่า แท้จริงแล้วเกิดขึ้นมานานแล้วในสังคมไทย ดังตัวอย่างของ "แม่ยกลิเก" โดยจะมีการรวมกลุ่มกันของแฟนลิเกที่ชื่นชอบและติดตามไปดูตามสถานที่ต่างๆ ที่มีการจัดแสดง มีการให้กำลังใจและมีของขวัญให้เป็นรางวัล ซึ่งสะท้อนความเป็นแฟนคลับแบบไทยๆ

ว่าไปแล้ว การเกิดขึ้นของกลุ่มแฟนคลับศิลปินนักร้องเกาหลีจึงเป็นเพียงรูปแบบของแฟนคลับอีกแบบหนึ่งที่เกิดขึ้นตามยุคสมัย จากแฟนคลับของลิเก , เอลวิส เพรสลีย์ , ไมเคิล แจ็คสัน แล้วจะแปลกอะไรถ้าวันนี้จะมีแฟนคลับของนักร้องเกาหลีเกิดขึ้น

เพราะไม่ว่าจะเป็นแฟนคลับของศิลปินคนไหน หรือชื่นชอบในกิจกรรมใด การรวมกลุ่มในนามแฟนคลับก็ไม่ต่างจากเหรียญสองด้าน ที่รอให้ใครหลายคนหันมามอง เหมือนกับแฟนคลับนักร้องเกาหลีที่ก่อตัวกันอย่างเข้มแข็ง ด้วยความหวังเพียงอยากชื่นชมบุคคลที่ตนเองชื่นชอบเท่านั้น 

• Cyworld สะพานเชื่อมสู่เกาหลี

Cyworld  คือ เว็บไซต์ที่ให้บริการ online community ชื่อดังจากเกาหลีใต้ ก่อตั้งเมื่อปี 1999 โดย SK Telecom ผู้ให้บริการโทรศัพท์มือถือเจ้าใหญ่ของเกาหลี ที่ไม่เพียงแต่ประสบความสำเร็จในประเทศเท่านั้น แต่ Cyworld ยังขยายบริการออกไปยังตลาดต่างประเทศ เช่น จีน สหรัฐอเมริกา ไต้หวัน ญี่ปุ่น และเวียดนาม อีกด้วย

พีรภา อธิบายว่า บริการของ Cyworld คล้ายกับเว็บไซต์ในลักษณะที่เป็นพื้นที่ส่วนตัวและช่องทางการสื่อสาร สมาชิกสามารถโพสต์ข้อมูลต่างๆ รูปภาพ วีดิโอได้อย่างไม่จำกัด ซึ่งสิ่งที่แตกต่างจากเว็บไซต์อื่น ก็คือ ลักษณะของโฮมเพจ ซึ่งเรียกว่า hompy หรือ minihompy ที่อยู่ในส่วนของ pop up ซึ่งมีหน้าตาเหมือนสมุดบันทึกและแบ่งสัดส่วนของเพจต่างๆ ไว้อย่างเป็นระเบียบ เหมือนกำลังเปิดสมุดบันทึกอ่านทีละหน้านั่นเอง

โดย Cyworld เป็นที่นิยมมากในเกาหลีจนเรียกได้ว่า วัยรุ่นแทบทุกคนต้องมี Cyworld เป็นของตัวเอง ซึ่งใครที่ชื่นชอบศิลปินจากฝั่งเกาหลีต้องรู้จักเว็บไซต์นี้ เพราะดารานักร้องเกาหลีมักใช้ Cyworld เป็นที่ติดต่อสื่อสารกับบรรดาแฟนคลับอยู่เสมอ

Tags : ศิลปินเกาหลี