กรุงเทพธุรกิจ

เมื่อยาเสพติดกลายเป็นปัญหาใหญ่ ก่อนจะถึงวันต่อต้านยาเสพติดสากล (26 มิ.ย.) มาดูความพยายามของประเทศไทยในโครงการ 5 รั้วป้องกัน เพื่อการแก้ไข

ริ้วน้ำค่อยๆ เคลื่อนตัวเป็นระลอกไปตามลำโขง ลมเอื่อยโชยผ่านคุ้งน้ำจากหัวโค้งฝั่งโน้นจดท้ายน้ำฝั่งนี้ ทำให้เรือท้องแบนลำน้อยที่ค่อยๆ เคลื่อนตัวอยู่กลางแม่น้ำดูไม่ต่างไปจากภาพถ่ายในนิตยสารท่องเที่ยวสักเท่าไหร่ แต่ความรู้สึกของคนที่ต้องถือหางเสือคงไม่ได้เป็นแบบนั้น 

กระแสน้ำที่ไหลค่อนข้างเชี่ยว จนต้องประคองเรือไม่ให้หลุดร่องน้ำก็ถือเป็นงานหนักอยู่แล้ว ไหนจะต้องพะวงกับ “เรือใหญ่” ที่กำลังกวดตามมาข้างหลังอีก สถานการณ์แบบนี้ ดูยังไงก็ไม่เวิร์ก    

"กำลังจะไปไหนกันครับ" คำถามหลังรอยยิ้มทักทาย เล่นเอาเขาปั้นหน้าไม่ถูกเหมือนกัน

เมื่อไม่มีคำตอบจากอีกฝ่าย เจ้าของคำถามคนเดิมจึงต้องแสดงตัวขอเข้าตรวจค้น 2 ผู้ต้องสงสัยที่มาล่องเรืออยู่ในพื้นที่ลาดตระเวน โดยทั้งคู่ให้ความร่วมมือกับเจ้าหน้าที่เป็นอย่างดี ถึงแม้สีหน้าจะดูพะวงกับท่าทางขึงขังของ “ฝ่ายตรงข้าม” ที่ยืนคุมเชิงอยู่ข้างหลังบ้างก็ตาม

อย่างว่า ถึงจะรู้ว่าเป็น “สถานการณ์จำลอง” แต่ลองเห็นปากกระบอกปืนหันเข้าหาตัวแบบนี้

เป็นใครก็เสียว...

ไม่ลดกลับเพิ่ม  

จากการสำรวจสถานการณ์ยาเสพติดประเทศไทยพบว่า นับตั้งแต่ปี 2547 มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากประมาณการผู้เสพยาเสพติด เมื่อปี 2546 ประมาณ 460,000 คน เพิ่มเป็น 570,000 คนในปี 2550 และเพิ่มเป็น 605,000 คน ในปี 2551 และอาจมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นในอนาคต หากมีเงื่อนไขและปัจจัยเอื้ออำนวย

มีการวิเคราะห์ถึงปัจจัยสำคัญ 5 ปัจจัย คือ แหล่งผลิตยาจากประเทศเพื่อนบ้านที่ลักลอบเข้ามาระบาดในประเทศ จุดอ่อนของพื้นที่ที่ถึงแม้จะลดเม็ดยา แต่ไม่ได้ลดการเกิดปัญหา ค่านิยมของผู้เสพในปัจจุบันที่มีแนวโน้มอายุน้อยลง ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากความอ่อนแอของชุมชน และครอบครัว รวมทั้งปัญหาเศรษฐกิจ สังคม สภาพแวดล้อมต่างๆ ที่เกิดขึ้นขณะนี้ด้วย

ประมาณการ “น้องใหม่” ในแต่ละปีจะมีราว 70,000 คน ขณะที่จำนวนของผู้กลับไปมีพฤติกรรมซ้ำ อีกราว 30,000 - 40,000 คน ทำให้ในแต่ละปีจะมียอดผู้เสพที่ทรงตัวอยู่ 100,000 - 110,000 คนเลยทีเดียว

พล.ต.ท.กฤษณะ ผลอนันต์ เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (ปปส.) มองว่า ภาพรวมของสถานการณ์ยาเสพติดในประเทศไทยทุกวันนี้ มีแค่ “ทรง” กับ “ทรุด” หากไม่หาทางป้องกัน

"ปัญหาใหญ่ของเราตอนนี้คือ การค้า และการแพร่ระบาด ยาบ้ายังคงเป็นหลัก สิ่งที่เฝ้าระวังก็เป็นเรื่องยาไอซ์ ที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นแต่ยังไม่มาก"

รวมไปถึงเรื่องของพื้นที่ระบาด และพื้นที่เฝ้าระวัง 26 จังหวัด18 อำเภอ ที่เขายืนยันว่า “ปล่อยให้คลาดสายตาไม่ได้”

"สิ่งที่ต้องระวังมากก็คือ  26 จังหวัดที่มีการค้า การแพร่ระบาดสูง รอบเขตกรุงเทพมหานคร อย่าง ปทุมธานี อยุธยา นนทบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาคร และจังหวัดพื้นที่ชายแดน กับ 18 อำเภอทางภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไล่ตั้งแต่อีสานตอนบนลำน้ำโขงยาวมาจนอีสานตอนล่าง ถึงอุบลราชธานี 

"จากสถิติของเราจะพบว่าการจับกุมกว่า 70 เปอร์เซนต์จะกระจุกตัวอยู่ใน 2 ส่วนนี้  และยังมีพื้นที่ 3 จังหวัดภาคใต้ที่มีเรื่องของการก่อความไม่สงบ ก็มีปัญหาส่วนหนึ่ง สภาพยาก็จะต่างกัน ทางนั้นจะเน้นไปเรื่อง 4 X100 มากกว่า ที่เป็นอย่างนั้นก็เพราะพื้นที่เหล่านี้มีสภาพของกลุ่มผู้ใช้แรงงานสูง และสภาพเศรษฐกิจค่อนข้างดีกว่าที่อื่น และบริเวณโดยรอบก็นับว่าเป็นพื้นที่ชัยภูมิที่ดี เป็นจุดศูนย์กลางการขนส่ง เส้นทางคมนาคม เส้นทางสะดวก ที่สำคัญก็คือ มีสภาพกลุ่มเสี่ยงอยู่แล้ว"

นอกจากนี้ยังมีเรื่องของการพัฒนารูปแบบการทำงานระหว่างกลุ่มผู้ค้าเองจากที่เคยเป็นเอเย่นต์รายใหญ่ไม่กี่เจ้าก็เปลี่ยนเป็นผู้ค้ารายย่อยกระจายตัวอยู่ทั่วพื้นที่เป็นผู้รับ-ส่งของถึงมือผู้เสพโดยตรงก็ทำให้เจ้าหน้าที่ทำงานยากขึ้นด้วย

"คล้ายๆ เอสเอ็มอี หรือพวกขายตรงเลยนะครับ" พล.ต.ท.กฤษณะเย้า

ในไม่ให้ออก นอกไม่ให้เข้า

"ขอบคุณที่ให้ความร่วมมือกับเจ้าหน้าที่ครับ" รอยยิ้มหลังคำขอบคุณปรากฏขึ้นอีกครั้งก่อนเรือลาดตระเวนจะปล่อยให้เรือแล่นออกไป 

กระบวนการขอเข้าตรวจค้นหน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำน้ำโขง เขตอุบลราชธานีซึ่งทำงานร่วมกับทหารในสังกัดกองกำลังสุรนารี กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 2 ส่วนแยก 2 นั้นเป็นส่วนหนึ่งการ “สาธิต” การลาดตระเวนทางเรือ วิธีการทำงานของกองทัพบกที่รับผิดชอบยุทธศาสตร์ 5 รั้วป้องกันยาเสพติดในส่วนของ “รั้วชายแดน” 

พล.ต.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ เจ้ากรมกิจการพลเรือนทหารบก เล่าถึงการดำเนินงานที่เกิดขึ้นว่า รั้วชายแดนเป็นยุทธศาสตร์ในการแก้ปัญหายาเสพติดของรัฐบาล ซึ่งทางกองทัพจะรับผิดชอบส่วนราชการที่อยู่รอบชายแดนทั้งหมดไม่ว่าจะเป็น กองกำลังทหาร หรือกองทัพเรือที่อยู่ก็จะทำหน้าที่ดำเนินการ ตามมาตรการหลัก คือการสกัดกั้นไม่ให้ยาเสพติดไหลเข้าสู่ประเทศไทย

"เราเริ่มทำงานร่วมกันมาตั้งแต่วันที่ 12 มีนาคม 2552 ก็สามารถสกัดกั้นได้ผลงานเป็นที่ปรากฏพอสมควร ทางเหนือ กองกำลังผาเมืองก็มีผลงานชัดเจน ส่วนความร่วมมือกับประชาชนเราก็ได้ร่วมดำเนินงานมาตลอดเวลาที่ผ่านมาอยู่แล้ว เมื่อยุทธศาสตร์ชัดเจนมันก็มีการบูรณาการด้านต่างๆ ขึ้นมา เราก็บูรณาการในเรื่องชายแดน ก็พยายามกันไม่ให้ยาเข้าได้เลย เพราะหลุดออกมาก็มาเจอด่านตรวจของทางตำรวจ หรือฝ่ายปกครอง มาตรการอย่างนี้ก็คงจะลดการนำเข้าได้ในระดับหนึ่ง"

พ.ท.อัครสิทธิ์ ปะกิระตา หัวหน้าศูนย์ปฏิบัติการต่อสู้เพื่อเอาชนะยาเสพติด กองกำลังสุรนารี ขยายความถึงลักษณะการทำงานว่ามีการประสานงาน 3 มิติโดยมีแม่น้ำโขงเป็นจุดเชื่อมตรงกลาง

"จากพื้นที่รับผิดชอบ 5 จังหวัดชายแดนตั้งแต่ อำนาจเจริญ อุบลราชธานี บุรีรัมย์ ยโสธร และร้อยเอ็ดนั้น เราพบว่า เครือข่ายรายใหญ่ทั้งประเทศเพื่อนบ้าน และประเทศไทยมีการเชื่อมโยงกัน โดยนำมาจากลาวทางเหนือ พม่า ผ่านไปทางกัมพูชา มีแหล่งพักยาบ้าที่สำคัญในประเทศเพื่อนบ้านอยู่ 10 แห่ง โดยแหล่งสำคัญจะอยู่ที่ อ.เขมราฐ จ.อุบลราชธานีและ จ.อำนาจเจริญ บริเวณ อ.ชานุมาน ที่มีชายแดนติดต่อกับประเทศเพื่อนบ้าน เราจึงแยกการทำงานออกเป็น 3 มิติ คือ มิติฝั่งไกลที่ใช้ข่าวสารเพื่อแจ้งกลุ่มลักลอบขนยา มิติแม่น้ำโขง เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อย และสกัดกั้น มิติฝั่งใกล้ ในเรื่องลาดตระเวนจุดล่อแหลม ตั้งด่านสกัด ทำงานกับชุมชน และประสานงานกับตำรวจ และฝ่ายปกครอง"

ผลจากความร่วมมือในการทำงานที่ผ่านมาทำให้ในปี 2551 นั้นพื้นที่ด้านลาว มีรายงานการจับกุมได้ 104 ครั้งพร้อมของกลางยาบ้า 192,905 เม็ด ขณะที่ฝั่งกัมพูชาสามารถจับได้ 5 ครั้ง ยาบ้า 113 เม็ด

เรียนรู้ และร่วมมือ

ธงไตรรงค์สีสันสดใสโบกสะบัดเหนือป้ายหมู่บ้านบุ่งซวยที่ตั้งอยู่ริมน้ำโขงมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่า ท่าเรือหมู่บ้านเหมือนเป็นสะพานให้ญาติพี่น้องที่อยู่ “ฝั่งโน้น” ไปมาหาสู่กันได้ แต่นั่นยังหมายความไปถึงเส้นทางลำเลียงยาเสพติดที่สำคัญอีกเส้นทางหนึ่งด้วย

"ตลอดแนวแม่น้ำโขงนี่เขาข้ามฝั่งมาได้หมดแหละครับ" คำบอกเล่าของ “จ่าโบ้” จ่าเอก สุรัตน์ จันทร์คล้าย หน่วยลาดตระเวนของหน่วยเรือรักษาความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง  กองเรือดำน้ำ กองทัพเรือ สะท้อนถึงวิธีการที่เกิดขึ้น

ไม่เฉพาะบริเวณหมู่บ้านที่จะเป็นจุดลำเลียงยา ส่งของเถื่อนเท่านั้น ตลอดแนวฝั่งไทย - ลาว ถ้าขึ้นชื่อว่า “ลับตา” เป็นอันข้ามได้หมด

"วันก่อนยังเจอมอเตอร์ไซค์ที่เขาจะขโมยไปขายฝั่งโน้นจมอยู่เลย" เขาบอก

วิตถวัลย์ สุนทรขจิต ผู้อำนวยการ ปปส.เขต 3 ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ผู้ลักลอบมีความพยายามมากขึ้นกว่าแต่ก่อน โดยเฉพาะกองทัพมด ไม่ว่าจะเป็นการเอาใส่ในร่างกาย บางครั้งก็ใส่มากับพวกผลผลิตทางการเกษตร ปลา ก็มี  

"ผมก็ไม่รู้นะว่าคุ้มหรือเปล่า ยาบ้าใส่เข้าไปในถุงยางเป็นสิบๆ  บางทีก็พยายามจะลอยคอข้ามมา เอาถังน้ำมันผูกใส่ตัวมา แล้วก็เอายามาดรอปไว้ แล้วก็ส่งข่าวให้คนฝั่งนี้มารับยา"

เมื่อรู้รอยรั่วก็ต้องหาทางอุด เรื่องการประสานงานกับชาวบ้านของเจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้องจึงเป็นเรื่องที่ต้องทำ ทางกองทัพจึงได้เข้ามาทำงานป้องกัน - ปราบปรามกับชุมชน โดยมีหน่วยตำรวจ และเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองร่วมมาเป็นพี่เลี้ยงด้วย

เกษมศักดิ์ ชูวงษ์ ผู้ใหญ่บ้านบุ่งซวยเล่าถึงกระบวนการแก้ปัญหายาเสพติดที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านว่า ส่วนใหญ่เกิดจากการทำประชาคมหมู่บ้านเพื่อหาทางออกร่วมกัน 

"เราจะไม่ใช้ความรุนแรงเลยตั้งแต่แรก เพราะเรารู้แล้วว่าปัญหาของเราอยู่ที่ไหน ก็มีการหารือกันว่าปัญหายาเสพติด และเรื่องอื่นๆ ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้านนั้นเราจะจัดการยังไง มีการทำข้อตกลงกันโดยใช้กฎของประชาคมหมู่บ้าน เราจะไม่จับ แต่จะเรียกมาตักเตือนก่อน หากเขาไม่เชื่อ ก็จะมีมาตรการกดดันให้เขาออกจากหมู่บ้านในที่สุด

สำหรับการป้องกันการขนส่ง เราก็ได้รับความช่วยเหลือทั้งจากเจ้าหน้าที่ทหาร ตำรวจ และฝ่ายปกครองมาช่วยอบรมชุดรักษาความปลอดภัยหมู่บ้านให้ จัดทำจุดจอดเรือเพื่อจัดระเบียบให้เรือเข้า-ออกเป็นเวลา ซึ่งที่ผ่านมาก็สามารถจับกุม หรือตรวจสอบผู้ต้องสงสัยได้อยู่เรื่อยๆ" ทุกวันนี้บ้านบุ่งซวย และหมู่บ้านในพื้นที่ต่างมีชุดลาดตระเวนร่วมกับทหาร ตำรวจ และเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองเพื่อให้การทำงานเป็นไปอย่างคล่องตัวและมีประสิทธิภาพมากที่สุด

ฝั่งของคนทำงานอย่าง พ.ต.ท.จักรกฤษณ์ โพธิ์กราน รองผู้กำกับป้องกันและปราบปราม สถานีตำรวจภูธรเขมราฐ ยืนยันว่า การประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนั้นทำให้ประสิทธิภาพในการทำงานเพิ่มมากขึ้น 

"ผลการปฏิบัติการจับคุมยาเสพติดเปรียบเทียบปีที่แล้วกับปีนี้มีแนวโน้มที่ดีขึ้น นั่นแสดงให้เห็นว่าทุกภาคส่วนมีความตั้งใจในการทำงานร่วมกันอย่างแท้จริง ตำรวจตามกฎหมายแล้ว เราจะตั้งจุดได้แค่ตามพื้นถนน และพื้นที่ตอนใน ส่วนการลาดตระเวนก็จะแบ่งกัน ริมลำโขงทางกองกำลังสุรนารีก็จะรับผิดชอบลาดตระเวนให้" พ.ต.ท.จักรกฤษณ์บอก

ถึงอย่างนั้น ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีการดำเนินงานอยู่เพียงเท่านี้ เพราะในความเป็นจริงนั้น ปัญหาเรื่องเครือข่าย และผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ก็ยังมีอยู่ รวมทั้งเรื่องของบุคลากร และงบประมาณที่มีอยู่อย่างจำกัด หรือแม้กระทั่งการต่อยอดขยายความร่วมมือภายหลังสรุปโครงการแล้วก็ยังคงเป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันอย่างใกล้ชิดต่อไป

เพราะยาเสพติดไม่ได้เป็นปัญหาของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็นปัญหาของคนในสังคมทุกคน 

• 5 รั้วไทย กันภัยยา

เพื่อลดจุดอ่อนที่ส่งผลให้ปัญหายาเสพติดของประเทศไทยมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นจากปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ตั้งแต่ระดับชาติไปจนถึงระดับครอบครัว ทางรัฐบาลจึงกำหนดยุทธศาสตร์ 5 รั้วป้องกัน เพื่อเป็นเกราะคุ้มกันภัยยาเสพติดในแต่ละส่วน โดยนิยามคำว่า รั้ว ให้เป็นการสร้างภูมิคุ้มกัน สร้างกิจกรรม สร้างกระบวนการทำงานเพื่อให้บุคคลที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและประชาชนได้ดำเนินการร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพและบูรณาการมาตรการ สามารถป้องกันยาเสพติดไม่ให้เข้ามาแพร่ระบาดได้ ซึ่งกำหนดแยกแนวทางความรับผิดชอบไว้ 5 ระดับคือ 

รั้วชายแดน คือ การสร้างกิจกรรม กระบวนการทำงานตามมาตรการ เสริมความเข้มแข็ง  ป้องกันการลักลอบนำเข้ายาเสพติดตามแนวชายแดนที่กำหนดเป็นเป้าหมายที่จะดำเนินการ

รั้วชุมชน คือ การสร้างกิจกรรม กระบวนการทำงานทุกมาตรการ เสริมความเข้มแข็ง  มีภูมิคุ้มกันด้านยาเสพติดในระดับหมู่บ้าน/ชุมชนที่กำหนดเป็นเป้าหมาย

รั้วสังคม คือ การสร้างกิจกรรม กระบวนการทำงาน จัดระเบียบสังคมแบบบูรณาการ ขจัดปัจจัยเสี่ยงที่เป็นเงื่อนไขทางลบทุกประเภท เสริมสร้างปัจจัยทางบวกที่ส่งผลต่อการสร้างภูมิคุ้มกันต่อปัญหายาเสพติด เพื่อให้สังคมทุกจังหวัดมีความเข้มแข็ง

รั้วโรงเรียน คือ การสร้างกิจกรรม กระบวนการทำงาน เสริมความเข้มแข็งในโรงเรียน สถานศึกษา  และให้เยาวชนรุ่นใหม่มีภูมิคุ้มกันต่อต้านยาเสพติด

รั้วครอบครัว คือ การสร้างกิจกรรม กระบวนการทำงาน  เสริมความเข้มแข็งให้กับสถาบันครอบครัว ให้มีภูมิคุ้มกันด้านยาเสพติดมากขึ้น  เป็นหน่วยพื้นฐานของสังคมที่ดี

Tags : ปปส. • 5 รั้ว