กรุงเทพธุรกิจ

"มานาล อัล ชารีฟ" หญิงหัวใจแกร่ง ผู้ยืนหยัดต่อสู้ใน "สิทธิ" อันพึงมีของผู้หญิง หนึ่งในไอดอลของสาวอาหรับที่ลุกขึ้นมาเรียกร้องสิทธิมากขึ้น

มานาล อัล ชารีฟเกิดและโตที่ซาอุดิอาระเบีย ประเทศมุสลิมแห่งตะวันออกกลาง เธอถูกสอนทั้งที่บ้าน และที่โรงเรียนว่า การฟังเพลง การขับรถ การเปิดเผยใบหน้าในที่สาธารณะหรือแม้แต่การตัดสินใจโดยไม่ขอคำแนะนำจากผู้ชายก่อนเป็นสิ่งต้องห้าม และเป็นบาปอย่างมหันต์

มานาลจึงเชื่อมาโดยตลอดว่า ซาตานส่งอำนาจผ่านทางดนตรี เธอถึงกับนำเทปคาสเซ็ทของพ่อและพี่ชายมาเผาทิ้งเพื่อไม่ให้พวกเขาเปิดฟังเพลงได้อีก (ในซาอุฯ ผู้ชายไม่ถูกห้ามฟังเพลง) แต่แล้ววันหนึ่งในปี 2544 ในขณะที่เธอกำลังจะอัดคำสอนของศาสนาอิสลามทับลงในเทปเพลงอเมริกันของพี่ชาย ความอยากรู้อยากเห็นก็ทำให้เธอตัดสินใจเปิดเพลงในเทปนั้น

เธอเล่าว่า เพียงได้ฟังเพลงแรก "Show Me the Meaning of Being Lonely" ของ Backstreet Boys ชีวิตทั้งชีวิตของเธอเปลี่ยนอย่างสิ้นเชิง

"พวกเขาบอกเรามาตลอดว่า ดนตรีคือซาตาน และเป็นหนทางสู่การคบชู้ แต่เพลงที่ฉันได้ฟังสวยงาม ไพเราะ และบริสุทธิ์ เพลงกลายเป็นทุกสิ่งทุกอย่างสำหรับฉัน วันนั้นเองที่ฉันตระหนักว่า ตัวเองอยู่อย่างโดดเดี่ยวในโลกนี้เพียงไร"

หลังจากวันนั้น อัล ชารีฟตัดสินใจออกมาต่อต้านการลิดรอนสิทธิของผู้หญิง เธอประกาศที่จะทำอะไรแหกกฎในช่วงใกล้ๆ วันที่ 25 เมษายนของทุกปีซึ่งเป็นวันเกิดของเธอ ก่อนหน้านี้ เธอไปกระโดดร่ม และในเดือนพฤษภาคม 2554 เธอก็ขับรถ ตามจริงแล้ว การขับรถไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมาย แต่เป็นข้อห้ามทางศาสนาซึ่งเขียนไว้ในกฎกระทรวงมหาดไทย

นอกจากนี้ เธอยังอัดวิดีโอขณะขับรถ และอัพโหลดในยูทูบอีกด้วย การกระทำของเธอได้รับความสนใจไปทั่วโลกและทำให้หลายๆ คนเพิ่งรู้ว่าซาอุฯ มีระเบียบซึ่งไม่เป็นธรรมอย่างนี้

โดยที่ประเทศซาอุฯ ก็ได้เคยมีผู้หญิงรวมตัวกันขับรถเพื่อต่อต้านระเบียบข้อนี้เมื่อ 6 พฤศจิกายน 2533 ในกรุงริยาด เมืองหลวงของประเทศ อัล ชารีฟก็ได้แรงบันดาลใจจากเหตุการณ์ครั้งนั้น

ในวิดีโอ เธอขับรถผ่านย่านโกบาร์โดยสวมผ้าคลุมศีรษะและแว่นตาดำแต่ไม่ปกปิดหน้า เธอพูดในวิดีโอว่า "เราต้องการเปลี่ยนแปลงประเทศนี้ ในกรณีคับขัน ผู้หญิงจะทำอย่างไรถ้าพระเจ้าห้ามเราขับรถ ถ้าสามีเราหัวใจวาย พวกเราจะทำอย่างไร พวกเราไม่มีคนขับรถนะ"

วันรุ่งขึ้นหลังจากวิดีโอของเธอแพร่หลายในยูทูบ ตำรวจก็มาจับเธอและขังไว้ 9 วันโดยไม่ตั้งข้อหา แต่ในที่สุดเธอก็เป็นอิสระเพราะแรงกดดันจากทั่วโลก แต่ข่าวหลายสำนักรายงานตรงกันว่า เธอเป็นอิสระหลังจากให้สัญญาว่าจะไม่ขับรถอีก และไม่เปิดเผยข้อมูลใดๆต่อสื่อมวลชน

หลังจากนั้น ผู้หญิงจำนวนมากในซาอุฯ ก็พากันออกมาขับรถสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง เพื่อแสดงพลังต่อต้านระเบียบดังกล่าว

การกระทำของอัล ชารีฟทำให้เกิดการรวมตัวเป็นองค์กร Women2Drive ซึ่งได้ให้เธอเป็นผู้นำเพื่อรณรงค์ให้สิทธิผู้หญิงขับรถ องค์สิทธิมนุษยชนต่างประเทศก็เข้ามาช่วยกดดันรัฐบาลซาอุฯ ด้วย

เธอให้สัมภาษณ์ว่า การรณรงค์นี้ไม่ใช่เฉพาะแต่เรื่องขับรถเท่านั้นเพราะผู้หญิงในซาอุฯ ยังถูกลิดรอนสิทธิขั้นพื้นฐานอีกมาก เช่น พวกเธอเคยไม่มีสิทธิในการลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง (จนกระทั่งเมื่อปีที่แล้วนี้เองที่กษัตริย์อับดุลลอห์ ประกาศให้สิทธิสตรีในการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ในปี 2558) พวกเธอไม่สามารถเดินทางออกนอกประเทศ ไปโรงเรียนหรือแม้แต่เปิดบัญชีธนาคารถ้า "ผู้ปกครองฝ่ายชาย" ไม่อนุญาต

เธอหวังว่าการต่อสู้เพื่อสิทธิในการขับรถจะเป็นจุดเริ่มต้น "เมื่อผู้หญิงกล้าที่จะออกมาต่อต้านเรื่องขับรถแล้ว ต่อไปนี้พวกเธอต้องกล้าออกมาพูดเพื่อตัวเองและลงมือกระทำ"

นับว่า อัล ชารีฟโชคดีที่แค่โดนขังในขณะที่ ไชม่า จัสไตน่า วัย 30 ปีเศษ ซึ่งโดนจับเมื่อเดือนกรกฎาคม 2554 เพราะขับรถโดยไม่ได้รับอนุญาตที่เมืองเจดดาห์ เธอโดนสั่งลงโทษด้วยการโบย 10 ครั้ง ตามปกติแล้ว ตำรวจจะเพียงแต่เข้าตักเตือนสตรีที่ขับรถและปล่อยตัวไปหากพวกเธอให้สัญญาว่าจะไม่ทำเช่นนั้นอีก

ซาอุดิอาระเบียเป็นเพียงประเทศเดียวในโลกที่ยังคงไม่อนุญาตให้ผู้หญิงทั้งชาวซาอุฯ และต่างชาติขับรถ ถ้ามีความจำเป็นต้องออกไปธุระ พวกเธอต้องจ้างคนขับรถ และถ้าไม่สามารถจ่ายค่าจ้างซึ่งตกราว 300-400 ดอลลาร์ต่อเดือนได้ พวกเธอก็ต้องร้องขอให้ญาติที่เป็นผู้ชายมาขับรถให้

เธอเล่าว่า ครอบครัวของเธอเป็นอิสลามหัวรุนแรง และสนับสนุนนายโอซามา บิน ลาเดนผู้นำกลุ่มก่อการร้ายอัลกออิดะฮ์ แต่หลังจากเหตุการณ์โจมตีสหรัฐเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2544 เธอหันกลับมามองความเชื่อนั้นใหม่ "ฉันจำภาพเหตุการณ์ได้ติดตาและนอนไม่หลับไปหลายคืน ฉันคิดว่าไม่มีศาสนาใดที่ยอมรับความโหดร้ายเช่นนั้นได้ และวีรบุรุษของฉันคือผู้ก่อการร้ายใจโหด"

จุดผกผันในชีวิตของเธอ คือการที่อยู่ดีๆ สามีของเธอก็ขอหย่าโดยไม่บอกเหตุผล หลังจากหย่าแล้วเธอก็บอกกับตัวเองว่า จะไม่พึ่งพาผู้ชายแม้แต่พ่อของเธออีก

"ชีวิตของฉันมาถึงจุดที่ไม่ต้องการให้ผู้ชายมาควบคุมอีกต่อไป ฉันเลิกขออนุญาตขับรถหรือหางานทำ ฉันบอกพวกเขาอย่างสุภาพเพื่อให้รับรู้เท่านั้น" เธอเชื่อว่า ผู้หญิงเองต้องเลิกคิดว่า ตัวเองอ่อนแอ และต้องการการคุ้มครอง เมื่อทำได้ คนรอบข้างก็จะเปลี่ยนความคิดไปด้วย

เธอว่าที่ทำไปเป็นการทวงสิทธิที่ควรได้ เธอไม่ได้โจมตีหรือทำร้ายใคร ไม่ได้ต่อต้านระบบหรือราชการ เธอแค่ต้องการถามง่ายๆ ว่า ทำไมผู้หญิงถึงขับรถไม่ได้

การต่อสู้ของเธอได้รับการยอมรับจากสื่อต่างประเทศหลายแห่งเช่นนิตยสาร Foreign Policy ยกย่องให้เธอเป็น 1 ใน 100 สุดยอดนักคิดระดับโลกของปี 2554 ส่วนนิตยสารฟอร์บสก็ยกให้เธอเป็นหนึ่งในผู้หญิงที่ทำให้โลกสั่นสะเทือนในปีเดียวกัน ส่วนนิตยสารไทม์สนั้น ได้ยกให้เธอเป็น 1 ใน 100 บุคคลทรงอิทธิพลของปี 2555 อีกด้วย

เมื่อเธอต้องเดินทางไปนอร์เวย์เพื่อรับรางวัล Vaclav Havel และต้องกล่าวสุนทรพจน์ แต่ผู้บริหารของบริษัทน้ำมันซาอุดิ อรามโก ที่เธอทำงานอยู่ในตำแหน่งนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ก็ยื่นคำขาดว่าเธอต้องลาออกจากงานถ้ายืนยันว่า จะขึ้นกล่าวสุนทรพจน์ เธอจึงตัดสินใจยื่นใบลาออก เธอยอมรับว่า เธอคงจะหางานในซาอุได้ยากเพราะทุกคนรู้จักเธอ แต่ถ้าจะไปหางานที่ต่างประเทศ อดีตสามีของเธอจะได้สิทธิในการดูแลลูกชายซึ่งทำให้เธอไม่รู้จะตัดสินใจอย่างไร

แต่ปัญหาใหญ่ในตอนนี้คือลูกชายวัย 6 ขวบ เขาถูกเพื่อนๆ ล้อ และรังแกเพราะทุกคนรู้ว่าเขาเป็นลูกของผู้หญิงที่ต่อต้านระเบียบต่างๆ เธอเองก็พยายามอธิบายให้ลูกฟังว่าอะไรเกิดขึ้น แต่ก็ทำได้ไม่ดีนัก

"ฉันได้แต่บอกลูกว่า เมื่อโตขึ้น ลูกจะภูมิใจในตัวแม่" เธอตัดเก็บข่าวในหนังสือพิมพ์และรางวัลต่างๆ ที่ได้ เพื่อว่า เมื่อลูกโตขึ้นและเห็นมัน ลูกจะรู้ได้ว่า แม่ของเขาไม่ได้เป็นผู้หญิงที่อันตราย และเต็มไปด้วยบาปอย่างที่โดนวิพากษ์วิจารณ์

(ที่มา : เดอะเทเลกราฟ, ซีเอ็นเอ็น และเดอะการ์เดี้ยน)

Tags : สิทธิสตรี