กรุงเทพธุรกิจ

หน้าร้อนเครื่องดื่มจำพวกน้ำอัดลม และไม่อัดลมขายดีกันเทน้ำเทท่า ยิ่งแช่เย็นเป็นเกล็ดนำแข็งยิ่งดับร้อนได้ดีนัก แต่สุดท้าย น้ำเปล่าดีที่สุด

 พูดถึงเมืองไทย ฝรั่งมังฆ้องนึกถึงอากาศร้อนตับแลบเป็นอันดับแรก สมัยก่อนดับร้อนกันด้วยข้าวแช่ น้ำผสมน้ำยาอุทัย ลอดช่อง ขนมปังนำแข็งใสราดด้วยน้ำหวาน น้ำมะตูม หรือน้ำเก็กฮวย

 พอเครื่องดื่มน้ำอัดลมยกทัพขึ้นบกตีหัวเมืองยึดครองไปทั่วโลก เครื่องดื่มดับร้อนแบบพื้นบ้านต้องถอยทับกลับไปตั้งหลัก และเริ่มรวบรวมไพร่พลจัดทับน้ำตะไคร้ น้ำใบเตย มาต้านกระแสตะวันตก

 ทว่า พอมาเผชิญหน้ากับคู่แข่งหน้าใหม่ฉลาดล้ำทันกระแสเห่อสุขภาพ เครื่องดื่มภูมิปัญญาไทยเริ่มเสียกระบวนเอาเหมือนกัน

 นพ.พิภพ จิรภิญโญ  หัวหน้าสาขาวิชาโภชนาการ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ ร.พ.ศิริราช พูดถึงเครื่องดื่มสุขภาพที่ออกมาเกลื่อนตลาด เน้นโฆษณาฉูดฉาดชวนให้หลงเคลิ้มว่า เป็นเทคนิคการตลาดและโฆษณา

 พอถามถึงประสิทธิผลช่วยให้สมองแจ่มใส หรือหน้าเป็นยองใย นักโภชนาการฟันธงเลยว่า "ปล่าวประโยชน์"

 "เครื่องดื่มเหล่านี้ ไม่มีคุณสมบัติพิเศษอะไร  ใช้มาร์เก็ตติ้งล้วนๆ แล้วมันก็ได้ผลเพราะมันเป็นเรื่องของจิตวิทยา  70 %เวลาที่คนกินของแพงยิ่งรู้สึกว่ามันดี เหมือนขับรถยุโรปราคาแพงก็รู้สึกดีกว่าขับรถญี่ปุ่น เขาเรียกความรู้สึกแบบนี้ว่า placebo effect "

 placebo effect เป็นศัพท์แสงด้านงานวิจัยทางการแพทย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทดลองยา เป็นผลในเชิงจิตวิทยาที่เชื่อว่าอาการทุเลาลงหลังรับประทานยา ทั้งที่ตัวยาที่รับประทานไม่มีสารออกฤทธิ์

 นพ.พิภพ กล่าวว่า งานวิจัยทุกอย่างจะหลีกเลี่ยงไม่ให้ placebo effect โดยเฉพาะงานวิจัยทางการแพทย์ การทดลองจึงออกแบบให้มีกลุ่มควบคุมไว้เปรียบเทียบผล

             "คุณดื่มเครื่องดื่มบำรุงกำลังเข้าไป คุณอาจรู้สึกสดชื่นเป็นพิเศษ เพราะเครื่องดื่มมีกาเฟอีนเป็นส่วนผสม และมีข้อบังคับให้ระบุคำเตือน อย่างเช่นห้ามดื่มเกินวันละสองขวด โปรดอ่านคำเตือนบนฉลากก่อนดื่มทุกครั้ง มันต่างจากเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพ ซึ่งไม่มีอะไรเลยอาศัย placebo effect  ล้วนๆ "

            เขาเปรียบเทียบเครื่องดื่มสุขภาพบางอย่างว่าทุกอย่างเหมือนอย่าง "น้ำวิเศษ" ที่ใช้โฆษณาผ่านเคเบิลทีวีไปเรื่อยๆ จนคนเกิดความเชื่อว่า น้ำหมักมีคุณสมบัติพิเศษตามที่กล่าวอ้างถึง

  "อย่าลืมนะ หลายโรค มันสามารถหายไปได้ด้วยตัวเอง เขาถึงต้องมีการทำวิจัยเปรียบเทียบระหว่างใช้กับไม่ใช้ แล้วดูตัวเลขที่ออกมาว่า ฝั่งนี้มากกว่าฝั่งนี้ เหมือนกับเครื่องจีที 200 ชัดใช่ไหม ฉะนั้นในทางการแพทย์เขาถึงต้องมีการทำวิจัยให้ถูกต้องก่อนทุกครั้ง  ทุกอย่างคนเราควรจะอยู่บนพื้นฐานของความรู้ ไม่ใช่ความเชื่อ "

          หัวหน้าสาขาวิชาโภชนาการ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ ร.พ.ศิริราช   กล่าวต่อว่า เรื่องการหลอกกันโดยโฆษณาไม่ใช่เฉพาะไทย แม้แต่ประเทศพัฒนาแล้วอย่างสหรัฐมีตัวอย่างให้เห็นมากมาย โดยเฉพาะสินค้าโฆษณาผ่านทางออนไลน์ ราคาสูง ทุกปีจะมีสินค้าใหม่ออกมานำเสนอราวกับแฟชั่น เขายกตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่ทำมาจากเกสรผึ้งที่เคยฮือฮาในอดีตมาประกอบ

             "พอคนใช้แล้วไม่ได้ผล ความนิยมลดลง แต่คนผลิตขายไปแล้วเป็นหมื่นเป็นแสนชิ้นเสร็จ แล้วก็มีโปรดักต์ใหม่ออกมาทดแทน ขวดนิดเดียวราคาตั้ง 60-70 บาทไม่มีประโยชน์เลย"

 เขามองว่าสินค้าเหล่านี้มีต้นทุนต่ำ แต่ต้นทุนส่วนใหญ่ถูกใช้ไปกับโฆษณาและประชาสัมพันธ์ ตลอดจนการจัดกิจกรรมส่งเสริมการขาย

 หมอผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการสรุปว่า ที่ผ่านมา" อาหาร "เป็นคำตอบหมดแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเนื้อสัตว์ผัก นมผลไม้ และอาหารทะเล มันเป็นตำตอบอยู่แล้ว  เพียงแต่กินให้ถูกต้องเหมาะสม ออกกำลังกาย ไม่อ้วนจนเกินไป กินอาหารที่ไม่มันจัดเป็นอาหารสุขภาพที่ถูกต้อง เพียงเท่านี้ก็ไม่ต้องอาศัยตัวช่วยอะไรอีกต่อไป

                 "อย่าหวังตัวช่วยพิเศษ เพราะตัวช่วยพิเศษคือ ตัวหาเงินช่วงสั้นแล้วขายแพงด้วย ให้คนกินไปสักพักหนึ่งคุณรู้ตัว ว่าหมดตัวแล้วยังไม่ดีขึ้น "

Tags : นพ.พิภพ จิรภิญโญ • น้ำอัดลม • สุขภาพ