กรุงเทพธุรกิจ

ไม่นานมานี้ มีข่าวเกี่ยวกับการกลืนแปรงสีฟันลงคอของคนไข้ 2 รายเวลาใกล้ๆ กัน บังเอิญว่า ผมได้พบคนไข้รายแรกที่โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา

หลังได้รับการปรึกษาจากแผนกศัลยกรรมและจากภาพเอ็กซเรย์ก็พบแปรงสีฟันอยู่ที่กระเพาะอาหาร พอส่องกล้องทางเดินอาหารก็พบเจ้าด้ามแปรงสีฟันยังคงค้างอยู่ในหลอดอาหารส่วนล่าง ทีมแพทย์จึงได้ใช้ลวดสอดผ่านกล้องทางเดินอาหารไปคล้องที่ด้ามแปรงสีฟัน แล้วลากขึ้นมาจนถึงบริเวณลำคอและส่งต่อให้แพทย์ หู คอ จมูก ใช้คีมคีบขึ้นมาอีกต่อหนึ่ง

หลายท่านคงสงสัยว่าแปรงสีฟันด้ามยาวขนาดนั้นลงไปในลำคอได้อย่างไร จริงๆ แล้วก็มีรายงานผู้ป่วยกลืนแปรงสีฟันพอสมควร ส่วนใหญ่จากต่างประเทศ สาเหตุส่วนใหญ่ก็คือ คนไข้จะเอาแปรงสีฟันแปรงลึกๆ ที่ลำคอหรือแหย่ลำคอด้านหลังให้อาเจียน ด้วยเหตุผลต่างๆ แล้วแปรงลื่นหลุดลงไป หรืออย่างรายผู้ป่วยชาวเขาที่จังหวัดอุทัยธานีก็เกิดจากอุบัติเหตุที่มีการอมแปรงสีฟันแล้วไปกระแทกดันแปรงลื่นเข้าลำคอไป

จากรายงานผู้ป่วยต่างประเทศที่พูดถึงผู้ป่วยกลืนแปรงสีฟัน 31 ราย ไม่ปรากฏว่ามีรายใดที่รอจนแปรงสีฟันผ่านลำไส้ออกมาทางทวารหนักได้เอง เพราะฉะนั้นเมื่อผู้ป่วยกลืนแปรงสีฟันจึงต้องให้แพทย์เอาออกให้สถานเดียว อาจจะด้วยวิธีการส่องกล้องในกรณีที่ไม่สามารถส่องกล้องได้หรือส่องกล้องแล้วไม่สำเร็จคงต้องผ่าตัด

การที่แปรงสีฟันอยู่ในทางเดินอาหารที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้ เนื่องจากด้ามแปรงที่ยาวเมื่อไปค้างในทางเดินอาหาร อาจจะกดทับผนังเยื่อบุทางเดินอาหาร ทำให้อักเสบ เยื่อบุทะลุ เกิดการติดเชื้อได้ มีรายงานผู้ป่ายที่ไต้หวันกลืนด้ามแปรงเข้าไปจนลงถึงลำไส้เล็กซึ่งเป็นบริเวณที่เล็ก มีผนังบาง และไม่เป็นท่อตรง เกิดการกดทับจนทะลุ จึงต้องผ่าตัดเอาแปรงสีฟันออกมา

ฉะนั้นเวลาแปรงสีฟัน พยายามหลีกเลี่ยงการแปรงลึกๆ ด้านหลังลำคอ หรือการอมแปรงสีฟันไว้ในปากโดยไม่ใช้มือจับ เพราะว่าความลื่นจากยาสีฟันอาจทำให้แปรงลื่นหลุดลงลำคอได้

ไม่เฉพาะแต่แปรงสีฟัน การกลืนสิ่งของเข้าปากก็เป็นภาวะที่เกิดขึ้นได้บ่อยโดยเฉพาะในเด็กอายุ 6 เดือน ถึง 3 ปี ซึ่งเป็นวัยที่มีความอยากรู้อยากทดลองโดยธรรมชาติ จึงมักหยิบสิ่งของใส่ปากเพื่อจะได้รู้ว่าเป็นอะไร (ของเล่นเด็กจึงมักระบุว่าไม่ควรให้เล่นในเด็กอายุน้อยกว่า 3 ปี) สิ่งของที่เด็กกลืนที่พบบ่อยๆ เช่นเหรียญ, ลูกกระดุม, ลูกกุญแจ แบตเตอร์รี่กลมๆ (disc)  ผู้ปกครองควรดูแลป้องกันโดยการพยายามเก็บกวาดบริเวณที่เด็กเล่นให้สะอาด อย่าให้มีสิ่งของเล็กๆ อยู่ใกล้มือเด็ก และควรมีผู้ใหญ่คอยดูแลระหว่างเด็กเล่นอย่างใกล้ชิด

ในผู้ใหญ่ก็อาจพบการกลืนสิ่งแปลกปลอมได้โดยเฉพาะผู้มีปัญหาจิตเวช ผู้ที่ต้องการเรียกร้องความสนใจ หรือผู้สูงอายุมากๆ ที่มีปัญหาความจำเสื่อม หรือคนเมาสุรา ถ้ากลืนโดยไม่ตั้งใจที่พบได้ก็เช่น ฟันปลอมที่อาจหลุดเข้าไป โดยสิ่งแปลกปลอมที่กลืนลงไป 80 – 90% จะผ่านทางเดินอาหารของคนได้เองโดยไม่มีอันตราย โดยใช้เวลา 7 – 10 วัน ขึ้นกับขนาดของสิ่งแปลกปลอมถ้าเป็นวัสดุกลมขนาดเล็ก ก็มีโอกาสหลุดออกได้เอง แต่ถ้าเป็นสิ่งของที่ยาวมากกว่า 5 ซม. หรือกว้างมากกว่า 2 ซม. มักจะไม่สามารถผ่านส่วนรูเปิดของกระเพาะอาหาร (Pylorus)  ลงสู่ลำไส้เล็กได้

กรณีที่เกิดภาวะแทรกซ้อนที่มีอันตรายก็เช่น ทำให้เกิดการทะลุของทางเดินอาหาร, ลำไส้อุดตัน ซึ่งเป็นภาวะที่ต้องการการผ่าตัดอย่างรีบด่วน

เมื่อเราพบหรือสงสัยว่าเด็กหรือผู้ป่วยกลืนสิ่งแปลกปลอมก็ต้องสังเกตอาการที่บ่งถึงภาวะฉุกเฉิน เช่น การหายใจลำบาก, อาการปวดท้อง ซึ่งต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลทันที

Tags : กลืนแปรงสีฟัน • ส่องกล้อง • เด็ก • จิตเวช • ภาวะฉุกเฉิน