กรุงเทพธุรกิจ

เชื้อไวรัสมฤตยูจากเม็กซิโก ติดจากคนสู่คนจริงแท้แน่นอน แต่หลายคนยังมีคำถามในใจว่าไวรัสหมูคร่าชีวิตผู้คนภายในพริบตาได้อย่างไร

ดร.ประวีณา กิติคุณ ผู้เชี่ยวชาญด้านไวรัสโรคสุกร คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย หยิบกระดาษพร้อมจับปากกามาวาดรูปวงกลมขนาดใหญ่ แล้วขีดภายในเป็นเส้นยาวๆ 8 เส้น อธิบายว่า สมมติว่าวงกลมคือตัวเชื้อไวรัส มีท่อนพันธุกรรมแปดท่อนเรียงกันอยู่ เมื่อถอดรหัส "ไข้หวัดใหญ่เม็กซิโก" แล้วพบว่ายีนส์ต้นแบบข้างในของทั้ง 8 ท่อนนั้น มีต้นกำเนิดมาจากไวรัสหมูในอเมริกาเหนือกับไวรัสหมูในยุโรป

 โดย 3 ท่อนแรก (PA, PB1 และ PB 2) ที่เรียกรวมกันว่า RNA polymerases กับท่อน HA (HEMAGGLUTININ) NP (NUCLEOPROTEIN) และ NS (NON-STRUCTURAL) มีต้นกำเนิดมาจากหมูทางอเมริกาเหนือ ส่วน ท่อน M (MATRIX) กับท่อน NA (NEURAMINIDASE) มีต้นกำเนิดจากหมูในยุโรป ยิ่งไปกว่านั้น ในท่อน NA ยังพบว่ามีไวรัสของสัตว์ปีกปะปนอยู่ด้วย

 หลังจากมีรายงานคนป่วยในเม็กซิโกครั้งแรกเมื่อวันที่ 18 มีนาคมที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์จากห้องปฏิบัติการในแคนาดา ได้นำเชื้อมาถอดรหัสพันธุกรรม เมื่อเห็นว่าท่อนพันธุกรรมทั้ง 8 ท่อน มีเชื้อไวรัสหมูเป็นส่วนผสมสำคัญ จึงเรียกว่า "ไวรัสไข้หวัดหมู" ชนิดเอช 1 เอ็น 1 (Swine influenza A/H1N1)

 กระทั่งคนไข้ 2 รายที่รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา มีเชื้อพันธุกรรมเดียวกัน และญาติๆ ก็ติดเชื้อ มีอาการเหมือนเป็นไข้หวัด โดยทุกคนไม่มีประวัติสัมผัสหรืออยู่ใกล้หมูที่มีชีวิตอยู่แต่อย่างใด นำมาสู่การประกาศว่าเป็นเชื้อไข้หวัดใหญ่ที่ติดต่อจากคนสู่คน ก่อนที่องค์การอนามัยโลกจะตั้งชื่อว่า "โรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ที่ระบาดในเม็กซิโก"

 "การแลกเปลี่ยนเชื้อ รวมถึงการผสมพันธุกรรมของไวรัสตัวนี้ มีความสมบูรณ์แบบมาก ไม่เคยพบมาก่อน สามารถแพร่ขยายจากคนสู่คนอย่างรวดเร็ว แน่นอนว่าสัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญในเม็กซิโกและอเมริกา คงต้องลงพื้นที่ฟาร์มหมูหรือฟาร์มสัตว์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อควานหาหมูที่เป็นต้นตอการแพร่ระบาดไวรัสร้ายนี้ แต่อาจจะไม่เจอก็ได้

อย่าลืมว่าเชื้อไวรัสจะอยู่ในร่างกายประมาณ 7 วันเท่านั้น ถ้าหมูตัวนั้นมีภูมิต้านทานเชื้อไวรัสก็จะสลายไป ทำให้ตรวจไม่พบ ที่ผ่านมาในประเทศไทยมีการเพาะแยกเชื้อไวรัสที่ได้จากหมูป่วยมาตลอด โดยเฉพาะฝ่ายชันสูตรโรคสัตว์ของจุฬาฯ แต่ยังไม่เคยเจอเชื้อไวรัสที่มีสายพันธุกรรมแบบของเม็กซิโกมาก่อน"

 ด้าน รศ.ส.พญ.ดร.สันนิภา สุรทัตต์ หัวหน้าศูนย์วิจัยโรคอุบัติใหม่และโรคอุบัติซ้ำในสัตว์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายถึงลักษณะพิเศษของหมูว่า เป็นสัตว์ที่สามารถรับเชื้อไวรัสได้มากกว่าสัตว์ชนิดอื่น แล้วนำมาผสมจนกลายเป็นสายพันธุ์ใหม่ ก่อนจะปล่อยเชื้อร้ายออกมา

เนื่องจากร่างกายของหมูมีผิวเซลล์ที่สามารถจับเชื้อไวรัสหรือเชื้อโรคได้ถึง 2 กลุ่ม คือ 1.กลุ่มของสัตว์ปีก เช่น นก ไก่ เป็ด ฯลฯ และ 2.สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น มนุษย์ ม้า ฯลฯ

 เมื่อผิวเซลล์ของเยื่อบุทางเดินหายใจของหมู รับเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่จากคนหรือสัตว์ปีกเข้าไปในร่างกาย ก็จะมีการเพิ่มจำนวนเซลล์ของเชื้อร้ายนั้น แล้วจึงแพร่กระจายไปยังอวัยวะต่างๆ จนทั่วตัวหมู หากรับเชื้อหลายตัวก็จะผสมกันจนกลายเป็นสายพันธุ์ใหม่

 ขณะที่สัตว์ชนิดอื่นหรือมนุษย์จะมีผิวเซลล์ที่รับเชื้อโรคต่างๆ ได้ไม่กี่ชนิด เช่น คนจะรับจากคน แต่จะรับจากสัตว์ปีกได้น้อยมาก ทำให้โรคไข้หวัดนกที่สามารถติดในคนได้ แต่ไม่แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว

 "ที่ผ่านมาสัตวแพทย์ทั่วโลกรู้ดีว่า หมูเป็นสัตว์ที่มีผิวเซลล์รับเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่หรือเชื้ออื่นๆ ได้อย่างรวดเร็ว จึงมีการเฝ้าระวังอยู่ตลอดเวลา หากฟาร์มใดมีหมูเป็นไข้หวัดใหญ่ ต้องส่งเชื้อตัวอย่างมาให้เราเก็บไว้ จนกระทั่งเกิดไข้หวัดใหญ่เม็กซิโก ที่มีสายพันธุ์มาจากไข้หวัดหมู หรือพูดง่ายๆ ว่าเป็นเชื้อไวรัสที่มีบรรพบุรุษมาจากหมู ตอนนี้เราไม่รู้ว่าเชื้อตัวนี้เข้ามาอยู่ในร่างกายมนุษย์นานเท่าไรแล้ว และพัฒนาสายพันธุ์ภายในตัวมนุษย์อย่างไร ก่อนจะแพร่ออกมาเป็นไวรัสร้ายตัวนี้" รศ.ส.พญ.ดร.สันนิภา อธิบาย

 หัวหน้าศูนย์วิจัยโรคอุบัติใหม่ฯ ชี้ว่า มีการพบเชื้อไวรัสเอช 1 เอ็น 1 จากหมูที่แพร่กระจายสู่คนตั้งแต่ปี 1998 แต่เป็นแบบประปราย ยังไม่แพร่ระบาดเท่าของเม็กซิโก นอกจากเชื้อหวัดแล้วยังมีการพบเชื้อพยาธิและเชื้อตับอักเสบจากหมูก็เคยแพร่สู่คนเช่นกัน แต่ไม่ร้ายแรงมาก จนมีหลักปฏิบัติว่า "คนกับหมูที่ไม่สบายห้ามให้เจอกัน"

 สุดท้าย ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคอุบัติใหม่ในสัตว์กล่าวเตือนว่า ถึงแม้ข้อมูลจะปรากฏแน่ชัดแล้วว่า โรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์เม็กซิโกแพร่จากคนสู่คน แต่สิ่งที่ต้องระมัดระวังในขั้นตอนต่อไปคือ การป้องกันไม่ให้เชื้อร้ายตัวนี้กลับเข้าไปในร่างกายหมูอีกครั้ง เช่น ห้ามไม่ให้ผู้ป่วยโรคนี้เข้าฟาร์มหมูโดยเด็ดขาด มิเช่นนั้นมนุษย์อาจต้องเผชิญกับโรคไวรัสที่มีสายพันธุ์มฤตยูกว่าที่เม็กซิโกก็ได้

Tags : ไวรัส • ไข้หวัดใหญ่ • จุฬาฯ