แลไปในอนาคต

ดังที่กล่าวถึงแล้ว โลกหมุนไปตามกระแสของคลื่นลูกที่ 1 อันเป็นยุคเกษตรกรรมอยู่ราว 10,000 ปีก่อนเทคโนโลยีอุตสาหกรรมจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่จนกลายเป็นคลื่นลูกที่ 2 หลังจากนั้นอีกราว 200 ปี เทคโนโลยีสารสนเทศทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ขึ้นไปอีกและก่อให้เกิดคลื่นลูกที่ 3 กระแสของคลื่นลูกนี้อาจครอบคลุมโลกอยู่เพียง 30-40 ปีก่อนเทคโนโลยีพันธุวิศวกรรมจะทำให้เกิดคลื่นลูกที่ 4 ตามมา

ณ วันนี้ส่วนหน้าของคลื่นลูกที่ 4 ปรากฏตัวแล้ว การถอดรหัสพันธุกรรมสำเร็จเป็นเสมือนพายุใหญ่ซึ่งจะโหมให้เกิดคลื่นลูกล่าสุด หนังสือชื่อ It's Alive: The Coming Convergence of Information, Biology, and Business ชี้ให้เห็นอย่างแจ้งชัดว่าการเปลี่ยนแปลงสำคัญ ๆ ที่เกิดขึ้นนั้นนอกจากจะเกิดถี่ขึ้นแล้ว การเกิดแต่ละครั้งยังมีขนาดใหญ่และรุนแรงยิ่งขึ้นอีกด้วย

แน่ละ ผู้นั่งอยู่บนหลังคลื่นซึ่งได้แก่ผู้คิดค้นเทคโนโลยีและภูมิปัญญาใหม่จะได้ประโยชน์สารพัด เพราะพวกเขาจะเข้าใจพร้อมกับสามารถหลบเลี่ยงและป้องกันผลกระทบของมันได้สำเร็จ ส่วนผู้ที่ไม่รู้ว่าจะขึ้นไปนั่งบนหลังคลื่นอย่างไร ย่อมมีโอกาสจมลงใต้คลื่นสูงมาก

เท่าที่ผ่านมาผู้ที่ขึ้นไปนั่งบนหลังคลื่นมักเป็นฝรั่งในสังคมตะวันตก ประโยชน์ส่วนหนึ่งซึ่งพวกเขาได้รับได้แก่ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ พลังทางทหาร และ การเป็นผู้นำในการกำหนดกฎเกณฑ์ของโลก พวกเขาขนานนามกลุ่มประเทศก้าวหน้าว่า "โลกที่ 1" สังคมอื่นมักเป็นเพียงผู้ตามและตกอยู่ในวังวนของความยากจนและความด้อยพัฒนาซึ่งมักถูกเรียกว่า "โลกที่3" แนวโน้มนี้ยังไม่มีท่าทีว่าจะเปลี่ยนเป็นอย่างอื่น

ในช่วงที่โลกหมุนไปตามกระแสคลื่นทั้ง 3 ลูก สมาชิกของสังคมต่างๆ ใช้วิธีอยู่ร่วมกันและจัดระบบเศรษฐกิจหลากหลายแบบ ณ วันนี้ดูจะเป็นที่เห็นพ้องต้องกันแล้วว่าแม้จะมีจุดอ่อนอยู่บ้าง ระบอบประชาธิปไตยทำให้การอยู่ร่วมกันมั่นคงที่สุดและระบบตลาดเสรีหรือทุนนิยมเหมาะสมในการบริหารจัดการเศรษฐกิจ ภายในกรอบของทั้ง 2 ระบบนี้ สหรัฐอเมริกาพัฒนาก้าวหน้าไปกว่าประเทศอื่น เป็นอภิมหาอำนาจทางเทคโนโลยี ทางเศรษฐกิจ ทางทหารและเป็นผู้นำในการสร้างกฎเกณฑ์ขึ้นใหม่ในโลก แนวโน้มนี้ยังไม่มีทีท่าว่าจะเปลี่ยนไปในอนาคตอันใกล้ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าทุกประเทศจะต้องเป็นอภิมหาอำนาจเช่นสหรัฐฯ จึงจะสามารถพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมได้สำเร็จ

ประเทศในยุโรปส่วนมากจัดอยู่ในกลุ่มที่ไม่มีพลังทางทหารแต่มีการพัฒนาสูง ไม่จมลงใต้คลื่น ประเทศเล็ก ๆ เช่น ฟินแลนด์สามารถเลือกใช้เทคโนโลยีของคลื่นลูกที่ 3 ได้อย่างยอดเยี่ยม เช่น การสร้างโทรศัพท์มือถือโนเกีย (Nokia) อย่างไรก็ตามความสำเร็จไม่จำกัดอยู่ในหมู่ฝรั่งและเทคโนโลยีของคลื่นลูกที่ 3 เท่านั้น เกาหลีใต้และไต้หวันแสดงให้เห็นอย่างแจ้งชัดว่าชาวเอเซียก็ทำได้โดยอาศัยเทคโนโลยีของคลื่นลูกที่ 2 และที่ 3 เช่น การสร้างเครื่องยนต์และการสร้างมันสมองของคอมพิวเตอร์

  ท่ามกลางกระแสคลื่นอันนับวันจะใหญ่และรุนแรงขึ้นนี้ เมืองไทยมีโอกาสจะขึ้นไปนั่งบนหลังคลื่นหรือจมลงใต้คลื่นมากน้อยเพียงไร ?

มองโดยรวม เมืองไทยจะอยู่ในสถานะ "ลูกผีลูกคน" โอกาสที่จะขึ้นไปนั่งบนหลังคลื่นและกอบโกยผลประโยชน์อันยิ่งใหญ่คง "มี-ไม่-มาก-นัก" เพราะเมืองไทยไม่สามารถเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีที่กำลังสร้างคลื่น จะเห็นว่าไม่เฉพาะคลื่นลูกที่ 4 ที่กำลังจะถาโถมเข้ามาเท่านั้นที่เราล้าหลังหากเรายังสร้างสิ่งต่าง ๆ เองโดยใช้เทคโนโลยีของเป็นคลื่นลูกที่ 2 ไม่ได้อีกด้วย

แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าเมืองไทยจะต้องจมลงใต้คลื่นเหมือนประเทศอื่น ๆ ในทวีปแอฟริกาและละตินอเมริกา ตรงข้าม เรามีโอกาสพัฒนาให้ก้าวหน้าไปสู่โลกที่ 1 อย่างยั่งยืน หากเราเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่า เราเป็นใคร ต้องการจะไปไหน ไปเพื่ออะไร และจะบริหารจัดการกับความเสี่ยงอย่างไร

ตอนนี้สังคมไทยมีกรอบที่จะพัฒนาให้ก้าวหน้าเป็นโลกที่ 1 แล้ว เพราะเราใช้วิธีอยู่ร่วมกันและหลักการบริหารเศรษฐกิจแบบเดียวกับประเทศในกลุ่มนั้น นั่นคือ มีรัฐธรรมนูญแนวประชาธิปไตยและบริหารเศรษฐกิจในแนวตลาดเสรี

อย่างไรก็ตาม ระบอบประชาธิปไตยมีจุดอ่อน เช่น ความล่าช้าในการตัดสินใจ แต่นั่นไม่ใช่ปัญหาใหญ่ของไทยในขณะนี้ ปัญหาใหญ่ของไทยได้แก่ คนส่วนใหญ่ไม่รู้และไม่เคารพกฎเกณฑ์ของสังคมประชาธิปไตย หรือใช้มันอย่างไม่ถูกต้อง และผู้ที่รู้กฎเกณฑ์อย่างแตกฉาน โดยเฉพาะผู้บริหารและผู้นำ มักใช้ไปในทางตรงข้ามกับจิตวิญญาณประชาธิปไตยและเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

ระบอบนี้เป็นของใหม่ หากคนไทยยังไม่ศึกษาให้ถ่องแท้และปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ของมัน โอกาสที่จะใช้ประชาธิปไตยให้เกิดประโยชน์สูงสุดมีน้อย ภาระหลักของผู้นำและผู้บริหารจึงไม่หยุดอยู่แค่การทำความเข้าใจในระบอบเท่านั้น หากยังต้องทำต่อไปถึงการปฏิบัติตัวให้ตรงเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญด้วย นั่นจะเป็นการให้การศึกษาแก่คนส่วนใหญ่ที่ยังไม่รู้หรือไม่เคารพกฎเกณฑ์ได้ดีที่สุด

คนไทยต้องตระหนักว่าอาร์เจนตินามีรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยในแนวเดียวกับของสหรัฐฯ มาตั้งแต่ปี 2396 แต่การปกครองของอาร์เจนตินายังไม่เป็นประชาธิปไตยตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญมาจนกระทั่งทุกวันนี้

การมีรัฐธรรมนูญแนวประชาธิปไตยจึงไม่ใช่ตัวประกันให้เกิดการปกครองแบบนั้นในทางปฏิบัติ นอกจากนั้นการใช้รัฐธรรมนูญแนวประชาธิปไตยของไทยยังนำตัวแปรใหม่ซึ่งอาจมีผลร้ายแรงเข้ามาในสังคมไทยคล้ายที่เกิดขึ้นในอาร์เจนตินาอีกด้วย นั่นคือ นโยบายในแนวประชานิยมซึ่งรัฐบาลนำเข้ามาใช้อย่างกว้างขวางเป็นครั้งแรกเมื่อปี 2544

สำหรับในด้านการใช้ระบบตลาดเสรี สังคมไทยมีประสบการณ์มานานไม่น้อยกว่าฝรั่ง ระบบตลาดเสรีมีข้อบกพร่อง แต่ก่อนที่จะแก้ข้อบกพร่องทั้งหลาย สังคมไทยจะต้องทำตามกฎข้อสำคัญสุดของมันก่อน นั่นคือ "กรรมการจะต้องไม่ลงเล่นด้วย" ซึ่งหมายความว่าคณะรัฐบาล ผู้บริหาร ข้าราชการผู้ใหญ่และครอบครัวจะต้องไม่มีส่วนได้ส่วนเสียจากนโยบายและมาตรการบริหารประเทศ แม้จะทำตามกฎข้อนี้ได้แต่ระบบตลาดเสรียังมีข้อบกพร่องอย่างอื่นอีก เช่น ปัญหาการกระจายรายได้

ภายในกรอบดังกล่าว เมืองไทยมีฐานที่จะพัฒนาต่อไปได้ถึงโลกที่ 1 แต่ก็มีความเสี่ยงสูง เราโชคดีที่มีดินฟ้าอากาศและทรัพยากรธรรมชาติเพียงพอต่อการผลิตปัจจัยเบื้องต้นสำหรับทุกคนในสังคมและมีฐานเศรษฐกิจที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นด้านการผลิตหรือด้านตลาดส่งออก เรามีสถานที่ตั้งในใจกลางของแหล่งภูมิศาสตร์ซึ่งสามารถพัฒนาต่อไปเป็นศูนย์รวมของกิจการสารพัดได้

ไม่ว่าจะเป็นแหล่งประกอบรถยนต์เพื่อภูมิภาค การส่งถ่ายสินค้า หรือการประชุมสัมมนา เรามีฐานด้านวัฒนธรรมเป็นเอกลักษณ์ที่จะดึงดูดใจให้คนภายนอกเข้ามาท่องเที่ยว เรามีปัจจัยพื้นฐานทางด้านถนนหนทาง ไฟฟ้า น้ำประปาและที่พักอาศัยอยู่ในเกณฑ์ดี คนไทยมีการศึกษาเบื้องต้นเกือบทั่วประเทศ เป็นสังคมซึ่งมีความกลมเกลียวและเอื้ออาทร ทั้งนี้ อาจเห็นได้เมื่อมีภัยพิบัติ ไม่ว่าจะเป็นเมื่อคลื่นยักษ์ถล่มภาคใต้ หรือเมื่อทั้งเมืองไทยประสบวิกฤติเมื่อปี 2540

 เมืองไทยมีความเสี่ยงอะไรที่จะเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาไปสู่โลกที่ 1 ?

 ความเสี่ยงแยกได้เป็น 2 ด้านด้วยกัน

ด้านแรกเป็นความเสี่ยงอันเกิดจาก "ปัจจัยภายนอก" การที่ประเทศมีความเปิดถึงขนาดมีอัตราส่วนการส่งออกเป็นร้อยละ 66 ของผลผลิตมวลรวมของชาติ ซึ่งจะเพิ่มขึ้นอีกเพราะรัฐบาลมุ่งส่งเสริมการส่งออกยิ่งขึ้น ทำให้มีความเสี่ยงสูงมาก หากตลาดใหญ่ ๆ ที่ไทยส่งออก เช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่นและตลาดร่วมยุโรปเกิดความถดถอยทางเศรษฐกิจและลดซื้อสินค้าของเรา หรือนักท่องเที่ยวของเขาหยุดมาเมืองไทย เศรษฐกิจของเราถูกกระทบอย่างแรงทันที ในฐานะประเทศเล็ก เราไม่มีอำนาจและบทบาทในการกำหนดกฎเกณฑ์หรือชะตากรรมของโลก ซึ่งจะผันผวนต่อไปจากการช่วงชิงระหว่างมหาอำนาจ เช่น สหรัฐฯ และจีน ท่ามกลางความผันผวนของโลกภายนอกนี้ เรามีโอกาสรับเคราะห์ได้ง่าย ๆ หากเราไม่มีภูมิคุ้มกันตัวอันเหมาะสม

ด้านที่สองเป็นความเสี่ยงอันเกิดจาก "ปัจจัยภายใน" ซึ่งมีหลายอย่าง รวมทั้งแนวโน้มใหญ่ ๆ เหล่านี้

  การรังแกธรรมชาติยังเพิ่มขึ้น   ดังที่กล่าวถึงในบทที่ 6 ส่วนสำคัญของการขยายตัวทางเศรษฐกิจในช่วง 50 ปีที่ผ่านมาได้จากการเปลี่ยนสภาพของธรรมชาติรอบด้าน เช่น ล้างป่าเพื่อการเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจและเลี้ยงกุ้ง และเพื่อสร้างสถานที่ท่องเที่ยว ทลายภูเขาเพื่อเอาหินไปใช้ในการก่อสร้างและขุดแร่ ใช้แม่น้ำลำคลองเป็นท่อส่งถ่ายน้ำเสียจากโรงงาน ผลของการเปลี่ยนสภาพแวดล้อมจนเกินขอบเขตปรากฏให้เห็นแล้ว เช่น ภาวะฝนแล้งอย่างร้ายแรง น้ำท่วมฉับพลันและน้ำเน่าจนปลาตายในแม่น้ำลำคลอง อากาศและดินเป็นพิษจากควันและสารเคมีซึ่งมีผลกระทบต่อสุขภาพ

แม้ผลเหล่านี้จะเป็นที่ทราบกันดีแล้ว แต่เรายังคงรังแกธรรมชาติต่อไปเพราะเราไม่ตระหนักว่า การรังแกธรรมชาตินั้นนอกจากจะเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาในระยะยาวแล้ว เมื่อการทำลายเพิ่มขึ้นไปจนถึงจุดที่ธรรมชาติขาดสมดุลอย่างร้ายแรง สังคมจะล่มสลาย

ความจริงข้อนี้เกิดขึ้นแล้วในอดีต การศึกษายืนยันอย่างแจ้งชัดว่า สังคมล่มสลายแล้วหลายแห่งเพราะการทำลายธรรมชาติ เช่น ชาวเกาะอีสเตอร์ในมหาสมุทรแปซิฟิก อาณาจักรมายาในอเมริกากลาง ชาวอานาซาซีในทวีปอเมริกาเหนือและชาวไวกิ้งบนเกาะในมหาสมุทรแอตแลนติก นอกจากนั้นการศึกษานี้ช่วยให้เราอนุมานได้ว่าสังคมใกล้บ้านเรา 2 สังคมล่มสลายส่วนหนึ่งเพราะรังแกธรรมชาติจนขาดสมดุล นั้นคือ อาณาจักรเขมรโบราณและอาณาจักรพุกามของพม่า

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการศึกษาอย่างแน่ชัดว่า ณ จุดไหนการทำลายธรรมชาติจะก่อให้เกิดวิกฤติถึงขั้นสังคมล่มสลาย ฉะนั้น สังคมที่เข้าใจจะไม่ยอมเสี่ยงต่อการเดินไปจนถึงจุดนั้น สังคมหนึ่งซึ่งเข้าใจความจริงข้อนี้ดีที่สุดได้แก่ญี่ปุ่นซึ่งยังสามารถรักษาป่าไว้ได้ถึงราวร้อยละ 74 ของเนื้อที่ของประเทศ ความจริงข้อนี้มักไม่เป็นที่รู้กันอย่างกว้างขวางเพราะไม่ค่อยมีใครสนใจหรือมองเห็นความสำคัญของวิวัฒนาการระยะยาวซึ่งครอบคลุมหลายชั่วคน ณ วันนี้เมืองไทยยังไม่หยุดเดินไปตามทางที่พาสังคมในอดีตไปสู่ความล่มสลายจากการทำลายธรรมชาติ

  ความไม่เป็นธรรมในสังคมที่เพิ่มขึ้น   ในช่วงเวลาเกือบ 50 ปีที่เมืองไทยเริ่มพัฒนาประเทศอย่างจริงจังตามแผนพัฒนาฯ 9 ฉบับ โดยเฉลี่ยเศรษฐกิจขยายตัวในระดับสูงอย่างต่อเนื่องเมื่อเทียบกับประเทศกำลังพัฒนาด้วยกัน แต่ผลของการขยายตัวส่วนมากไปตกอยู่ในมือของคนกลุ่มน้อยที่มีฐานะดีอยู่แล้ว ทำให้ช่องว่างระหว่างกลุ่มคนรวยกับกลุ่มคนจนกว้างขึ้นเรื่อย ๆ กลุ่มคนมีเงินเป็นผู้คุมอำนาจ เปิดโอกาสให้ตัวเองสร้างความร่ำรวยเพิ่มขึ้นด้วยการใช้มาตรฐานซ้อนทางด้านกฏหมาย การใช้อำนาจรัฐผิด ๆ และการใช้ความฉ้อฉลทั้งโดยตรงและโดยทางอ้อมผ่านนโยบายและกิจการของรัฐ

ดัชนีชี้ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนทั้งจากการวิจัยของคนไทยและขององค์การระหว่างประเทศ เช่น ธนาคารโลก บ่งว่าสถานการณ์ในเมืองไทยอยู่ใกล้กับกลุ่มประเทศที่มีปัญหาสังคมสูงในแอฟริกา เช่น เคนยา โมซัมบิก เซเนกัล กินีและยูกันดา (ตาราง 1)

ในเอเซียตะวันออกการกระจายรายได้ของไทยคล้ายของฟิลิปปินส์ ซึ่งครั้งหนึ่งมีผู้ขนานนามว่า "คนป่วยแห่งเอเชีย"

ประเทศเหล่านี้ไม่ใช่ตัวอย่างที่ดีนักเพราะช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนเป็นปัจจัยใหญ่ที่ทำให้เกิดความแตกแยกอย่างร้ายแรงจนการพัฒนาหยุดชะงัก

ในด้านความฉ้อฉล แม้จะไม่สามารถวัดได้อย่างแจ้งชัด แต่ตอนนี้มีองค์กรเอกชนเกี่ยวกับความโปร่งใส (Transparency International) สำรวจความเห็นของบุคคลหลายกลุ่มเป็นประจำทุกปี ไทยตกอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีความฉ้อฉลสูง ประเทศในกลุ่มที่มีความฉ้อฉลในระดับใกล้ ๆ กับไทยรวมประเทศที่มีชื่อทางด้านการค้ายาเสพติด เช่น โคลอมเบีย เม็กซิโกและเปรู ในทางตรงข้ามประเทศเพื่อนบ้านของเรา เช่น สิงคโปร์ซึ่งได้รับความสำเร็จสูงสุดในด้านการพัฒนามีระดับความฉ้อฉลน้อยกว่าประเทศที่มีชื่อเสียงโดดเด่น เช่น สวิสเซอร์แลนด์เสียอีก (ตาราง 2)

หากเรานำดัชนีที่วัดระดับของความด้อยพัฒนาและดัชนีที่วัดระดับของความฉ้อฉลมาคำนวณหาความสัมพันธ์ เราจะเห็นว่าทั้งสองมีความสัมพันธ์กันสูงมาก (1) เพราะความสัมพันธ์อันแยกกันไม่ออกเช่นนี้ นักพัฒนาจึงเชื่อแล้วว่าความฉ้อฉลเป็นอุปสรรคใหญ่ที่สุดต่อการพัฒนาประเทศ

ในหลายสิบประเทศ ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนเป็นทั้งผลและเหตุของการแบ่งเชื้อชาติ ผิวพรรณและศาสนาถึงขนาดนำไปสู่การฆ่าฟันกัน ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญของการพัฒนา

แอฟริกามีความขัดแย้งระหว่างชาวพื้นเมืองดั้งเดิมกับผู้ที่อพยพไปจากเอเชียใต้และพวกที่มีเชื้อสายอาหรับ

ละตินอเมริกามีความขัดแย้งระหว่างชนผิวขาวกับชาวพื้นเมืองดั้งเดิม

ย่านตะวันออกกลางและยุโรปตะวันออกมีความขัดแย้งระหว่างคนต่างศาสนาเช่นเดียวกับในอินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ นอกจากนั้น ในฟิลิปปินส์ยังมีความขัดแย้งระหว่างผู้มีเชื้อสายจีนกับกลุ่มชนส่วนใหญ่อีกด้วย

เมืองไทยอาจไม่เคยมีปัญหาแนวนี้ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าในวันหนึ่งข้างหน้าจะไม่เกิดขึ้นเพราะผู้คุมอำนาจทางการเมือง และเศรษฐกิจส่วนใหญ่ในปัจจุบันนี้มีเชื้อสายจีน ในสมัยก่อนนอกจากความแตกต่างยังน้อยกว่าในปัจจุบันแล้ว การติดต่อสื่อสารยังไม่สะดวกรวดเร็วเช่นในสมัยนี้ คนไทยส่วนมากจึงมองไม่เห็นความแตกต่างอย่างชัดแจ้ง แต่ยุคนี้การคมนาคมดีขึ้นมาก คนไทยเดินทางไปเห็นส่วนต่าง ๆ ของประเทศ โทรทัศน์แพร่ไปถึงทุกหย่อมหญ้า ฉะนั้นเป็นไปได้ว่าช่องว่างที่เพิ่มขึ้นอย่างไม่มีที่สิ้นสุดจะนำไปสู่ความแตกแยกชนิดร้ายแรงในแนวเดียวกับในประเทศอื่น ชาวไทยเชื้อสายจีนที่ร่ำรวยอาจกลายเป็นเป้าของความเกลียดชังในสังคมเช่นเดียวกับในฟิลิปปินส์

   การศึกษาที่ล้าหลัง   ทั้งที่ดูจะมีทั้งผู้สำเร็จปริญญาและมหาวิทยาลัยกระจัดกระจายอยู่ทุกหย่อมหญ้า การศึกษาของไทยยังล้าหลังประเทศในกลุ่มโลกที่ 1 อยู่มาก เท่าที่ผ่านมาเราดูจะลืมไปว่าการศึกษามี 2 ด้าน นั่นคือ ด้านจรรยาบรรณกับด้านมันสมอง

เราทุ่มเทไปในด้านการพัฒนามันสมองอันเป็นการฝึกความเชี่ยวชาญทางด้านเทคนิค เราได้รับความสำเร็จระดับหนึ่ง คนไทยกว่าร้อยละ 95 ได้รับการศึกษาจนสามารถอ่านออกเขียนได้ การศึกษาระดับนี้เอื้อให้การทำงานเบื้องต้นซึ่งส่วนมากใช้แรงกายมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

การพัฒนาในขั้นต่อไปในโลกยุคไร้พรมแดนจะอาศัยภูมิปัญญามากขึ้น แต่ระบบการศึกษาระดับสูงของเรายังฉาบฉวยเสียเป็นส่วนใหญ่ ไม่สามารถผลิตบุคคลในด้านการสร้างภูมิปัญญาใหม่ให้เราถึงขนาดที่จะก้าวเข้าสู่โลกที่ 1 ได้

ยิ่งกว่านั้นนอกจากจะไม่สร้างภูมิปัญญาใหม่ให้เมืองไทยก้าวทันโลกแล้ว การศึกษาของเรายังมักนำไปสู่การทำลายภูมิปัญญาดั้งเดิมอีกด้วย เช่น วิธีทำเกษตรอินทรีย์ที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม และ การรักษาพยาบาลด้วยการใช้สมุนไพรที่มีอยู่ในธรรมชาติ

สำหรับการศึกษาด้านจรรยาบรรณเราดูจะละทิ้งเกือบสิ้นเชิง ทั้งที่มีความสำคัญยิ่งและเป็นภูมิปัญญาที่มีอยู่ในสังคมไทยมาก่อน เราดูจะลืมไปว่ามันสมองที่มีศักยภาพสูงขึ้นนั้นต้องการฐานจรรยาบรรณที่มั่นคงยิ่งขึ้นด้วย มิฉะนั้นเทคโนโลยีจะมีคำสาปมากกว่าประโยชน์

ภูมิปัญญาดั้งเดิมของไทยในการปลูกฝังจรรยาบรรณให้แก่เด็กอยู่ในแนวเดียวกับสุภาษิตของชาวแอฟริกาที่ว่า It Takes a Village to Raise a Child [คงแปลว่าจะเลี้ยงเด็กให้เติบโตอย่างดีได้ต้องใช้คนทั้งหมู่บ้าน] นั่นคือ การศึกษาด้านจรรยาบรรณต้องมาจากครอบครัวและชุมชนรอบตัวเด็ก ผู้ใหญ่ในชุมชนต้องทั้งเอาใจใส่และทำตัวเป็นต้นแบบ ภูมิปัญญานี้มีความสำคัญยิ่งถึงขนาดถูกนำไปใช้ในสังคมอเมริกัน ชาวไทยจะต้องกลับไปค้นหาภูมิปัญญาดั้งเดิมนั้นและนำมาใช้กันอีกครั้ง มิฉะนั้นเทคโนโลยีที่ได้มาใหม่นับวันจะให้แต่คำสาป

  นโยบายแนวประชานิยม   การนำนโยบายแนวประชานิยมมาใช้อย่างกว้างขวางเป็นปรากฏการณ์ใหม่ซึ่งเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อปี 2544 ประวัติศาสตร์สะท้อนภาพชัดเจนว่านโยบายแนวนี้มีลักษณะคล้ายยาเสพย์ติด นั่นคือ เมื่อเริ่มแล้วเลิกยาก อาร์เจนตินาใช้เวลาเกือบ 40 ปีก่อนที่ผลร้ายของมันจะทำลายสังคมของเขาอย่างย่อยยับ

ประชานิยมวิวัฒน์ไปตาม 4 ขั้นตอนคือ 1)กดดันงบประมาณเพิ่มขึ้น 2)รัฐบาลใช้เงินสำรองของประเทศปิดงบประมาณ 3)หลังจากนั้นจึงหยิบยืมจากภายนอก และ4) ขั้นสุดท้ายใช้วิธีพิมพ์ธนบัตร

นโยบายแนวนี้เพิ่งเข้ามาถึงเมืองไทยจึงนับว่ายังอยู่ในขั้นเริ่มต้น มันจะค่อย ๆ เข้มข้นขึ้นเพราะประชาชนชื่นชอบทำให้พรรคการเมืองแข่งขันกันเสนอมาตรการใหม่ ๆ การที่พรรคไทยรักไทยซึ่งนำนโยบายมาใช้ชนะการเลือกตั้งอย่างท่วมท้น 2 ครั้งติดต่อกันเป็นตัวชี้บ่งอย่างดีถึงความจริงดังกล่าว หากไม่มีใครหยุดเสียตั้งแต่วันนี้โอกาสที่มันจะทำลายสังคมไทยมีอยู่สูง

การวิวัฒน์ของประชานิยมไปตาม 4 ขั้นตอนนั้นเห็นได้ง่าย แต่นโยบายแนวนี้ยังมีสิ่งที่เห็นยากแฝงอยู่ซึ่งจะก่อให้เกิดผลร้ายไม่น้อยกว่ากัน คือ การเปลี่ยนฐานความคิดของประชาชน โดยเฉพาะจากการ "พึ่งพาตนเอง" ไปสู่การหวัง "พึ่งรัฐ" อย่างพร่ำเพรื่อ เมื่อรัฐไม่ให้ตามต้องการก็จะก่อแรงกดดันซึ่งจะวิวัฒน์ไปถึงขั้นก่อจลาจล

พร้อมๆ กับการนำนโยบายแนวประชานิยมมาใช้ รัฐบาลพยายามเปลี่ยนฐานความคิดเบื้องต้นของคนไทยหลายอย่าง เช่น พยายามชักชวนให้ประชาชนกู้หนี้ยืมสินเพื่อหวังสร้างความร่ำรวยอย่างรวดเร็วและเพื่อการบริโภคแบบเกินพอดี การบริโภคแบบนี้ตรงข้ามกับฐานความคิดเดิมของไทยที่ส่งเสริมให้รู้จักอดออม

การรู้จักอดออมเป็นปัจจัยสำคัญในการก้าวเข้าสู่โลกที่ 1 ของประเทศในเอเชีย เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ไต้หวันและสิงคโปร์

การบริโภคเกินพอดีทำให้คนไทยเป็นหนี้ท่วมท้นจนไม่เป็นอันทำมาหากิน เป็นที่รู้กันว่าครูเป็นอาชีพที่มีหนี้สูงมาก นอกจากนั้น รัฐบาลยังผลักดันให้เล่นการพนันกว้างขวางขึ้นโดยเฉพาะผ่านการเล่นหวย ชาวไทยกลายเป็นผู้หวังอาศัยโชคลาภแทนการทำมาหากิน หากคนไทยนิยมใช้ฐานความคิดผิด ๆ โอกาสที่เมืองไทยจะพัฒนาไปสู่โลกที่ 1 มีน้อยมาก

 หลักที่ใช้ยังไม่อยู่บนฐานอันมั่นคง   ดังที่กล่าวแล้ว ณ วันนี้เรามีกรอบในการพัฒนาแบบเดียวกับโลกที่ 1 ในด้านการอยู่ร่วมกันในแนวประชาธิปไตย เรามีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดที่เป็นเสมือนแสงส่องทาง รัฐธรรมนูญอยู่เหนือการเมืองรายวัน นั่นคือ ไม่ว่าใครจะมาเป็นรัฐบาลก็จะต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ในรัฐธรรมนูญ เราอาจแก้ไขมาตราที่เราเห็นว่าไม่เหมาะสม แต่จะไม่โยนรัฐธรรมนูญทิ้ง

ในด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ จริงอยู่เราใช้ระบบตลาดเสรีซึ่งเป็นภูมิปัญญาของเรามาตั้งแต่ดั้งเดิม แต่เราขาดสิ่งหนึ่งซึ่งเป็นเสมือนรัฐธรรมนูญในด้านการพัฒนาเศรษฐกิจซึ่งอยู่เหนือการเมืองเช่นเดียวกับรัฐธรรมนูญในด้านการอยู่ร่วมกัน เราต้องการสิ่งนั้นเพราะโลกปัจจุบันเปลี่ยนแปลงเร็วมาก และการเปลี่ยนแปลงแต่ละครั้งมีผลกระทบสูงมากดังที่กล่าวแล้ว

การยึดแผนพัฒนาเศรษฐกิจในระยะปานกลางเป็นหลัก หรือ การผลักดันให้เศรษฐกิจขยายตัวในอัตราสูงสุดในแต่ละปีนั้น ไม่เพียงพอที่จะนำเราไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน และไม่เพียงพอที่จะป้องกันมิให้เราจมลงใต้คลื่นได้ เราต้องการยุทธศาสตร์ระยะยาวซึ่งสร้างอยู่บนฐานของภูมิปัญญาสำหรับเป็นแสงสว่างส่องทาง หรือจะว่าเพื่อพาเราโต้คลื่นลูกที่ 4 ที่กำลังก่อตัวก็คงได้

จริงอยู่ภูมิปัญญานั้นมีอยู่แล้ว แต่คนไทยยังไม่เข้าใจและไม่นำมาใช้อย่างจริงจังและถูกต้อง ภูมิปัญญานั้นได้แก่ เศรษฐกิจพอเพียง

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
(1) ค่าของ Correlation Coefficient ครั้งหนึ่งคำนวณออกมาได้เป็น 0.86 ดูรายละเอียดในหนังสือ ไอเอ็มเอฟ ไอเอ็มเอฟ ไอเอ็มเอฟ (ไสว บุญมา,2543)