เศรษฐกิจกับความเสี่ยง

จากคลื่นลูกที่ 1 ถึงคลื่นลูกที่ 4       

เศรษฐกิจเริ่มวิวัฒน์ทันทีที่บรรพบุรุษของมนุษย์ปรากฏบนผืนโลก ตอนแรกมนุษย์อาศัยสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเพื่อสนองความต้องการเบื้องต้นซึ่งเราเรียกว่าปัจจัย 4 เช่น เก็บของป่า จับปลาและล่าสัตว์เป็นอาหาร ใช้ใบไม้ เปลือกไม้และหนังสัตว์เป็นเครื่องนุ่งห่ม อาศัยถ้ำ เชิงผาและร่มไม้เป็นที่อยู่อาศัย ใช้ใบไม้ ผลไม้ เปลือกไม้และรากไม้เป็นยารักษาโรค

ในการเสาะแสวงหาสิ่งต่างๆ เพื่อสนองความต้องการเบื้องต้น มนุษย์ในยุคนั้นต้องทำหลายอย่างภายใต้ข้อจำกัดเวลาของแต่ละวัน เวลาเป็นทรัพยากรอย่างหนึ่ง พวกเขาอาจจะใช้เวลาค่อนข้างมากเพื่อหาอาหารและเพื่อพักผ่อนหลับนอน รองๆ ลงมาอาจเป็นเวลาที่ใช้หาเครื่องนุ่งห่ม ที่อยู่อาศัยและยารักษาโรค เมื่อแสวงหาได้สิ่งหนึ่งมา เช่น สัตว์ป่า ผู้ล่าสัตว์ได้ต้องตัดสินใจว่าจะทำอย่างไร จะแบ่งให้สมาชิกในครอบครัวหรือเพื่อนบ้านคนละเท่าไร จะกินให้หมดภายในวันเดียวหรือเก็บบางส่วนไว้สำหรับวันหน้า กล่าวได้ว่ามนุษย์ต้องเผชิญกับภาวะที่จะต้องตัดสินใจเกี่ยวกับการใช้ทรัพยากรอยู่ตลอดเวลา

การแบ่งทรัพยากรซึ่งรวมทั้งเวลาอันมีอยู่อย่างจำกัดเพื่อใช้ทำสิ่งต่างๆ คือหัวใจของเศรษฐกิจ

ครอบครัวเป็นหน่วยเบื้องต้นในการดำรงชีวิต ครอบครัวหนึ่งอาจมีคนเดียวหรือหลายคน ในยุคนั้นทุกครอบครัวพยายามเสาะแสวงหาสิ่งจำเป็นด้วยตัวเองเพื่อสนองความต้องการของ ครอบครัว เรียกว่ามี "ความอยู่ในตัวเอง" (self-supplied) ระดับหนึ่ง แต่ "ความอยู่ในตัวเอง" นั้นมักน้อยกว่าความต้องการเบื้องต้นของชีวิต เช่น ได้อาหารไม่ครบตามจำนวนและปริมาณที่ร่างกายต้องการตามหลักชีววิทยาที่เรารู้กันในปัจจุบัน ขาดเครื่องนุ่งห่มที่เหมาะสมแก่สภาวะต่าง ๆ ขาดที่อยู่อาศัยที่จะปกป้องคุ้มครองจากความแปรปรวนของอากาศได้ทุกลักษณะ และขาดยาที่จะบำบัดโรคได้อย่างแท้จริง

กล่าวได้ว่า "ความอยู่ในตัวเอง" เกิดขึ้นเพราะความจำเป็น ไม่ใช่ด้วยความสมัครใจ ทั้งนี้ เพราะแต่ละครอบครัวไม่สามารถเสาะแสวงหาสิ่งต่างๆ ได้มากกว่านั้น ในภาวะที่สังคมมีครอบครัวเดียว "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" (self-supplied boundary) ซึ่งจะจำกัดอยู่ที่ระดับครอบครัว ภาวะเช่นนั้นอาจแสดงออกได้ในรูปของวงที่เล็กที่สุดใน ภาพ 1 (วง A)

"ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ซึ่งเกิดขึ้นในระดับที่มนุษย์ยังไม่สามารถสนองความต้องการเบื้องต้นทุกอย่างได้นี้มีความ "ไม่เพียงพอ" อยู่ในเกือบทุกด้าน ถ้าเป็นด้านอาหารก็ยังไม่มีอาหารเพียงพอตามจำนวนและปริมาณที่ร่างกายต้องการ เช่น ด้านพลังงาน ด้านโปรตีน ด้านวิตามินและด้านเกลือแร่ ฉะนั้นการ"มีข้าวกิน"เพียงเพื่อประทังชีวิตไปวันหนึ่งๆ ไม่ทำให้เกิดภาวะ"เพียงพอ" หรือในกรณีที่มีอาหารเพียงพอ แต่ขาดความรู้ความสามารถในการป้องกันและบำบัดโรค เช่น มะเร็ง วัณโรคและมาลาเรีย หมายถึงยังไม่เกิดภาวะ "เพียงพอ" ในด้านยารักษาโรค

มนุษย์จึงค่อยๆ ค้นพบด้วยวิธีต่างๆ ว่าอะไรใช้สนองความต้องการเบื้องต้นได้ และวิธีการไหนหรือเทคโนโลยีอะไรที่ช่วยให้การเสาะแสวงหาสิ่งเหล่านั้นสะดวกขึ้นหรือได้มากขึ้น ความรู้ความสามารถอาจได้จากการลองผิดลองถูก จากการสังเกต จากการตรึกตรองด้วยเหตุผลและจากการทดลอง เมื่อรวมกันเข้า เราอาจเรียกความรู้ความสามารถเหล่านั้นว่า "ภูมิปัญญา"

ในระดับครอบครัวก็รวมกันเป็น "ภูมิปัญญาครอบครัว" ภูมิปัญญานั้นสั่งสมและถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปยังอีกรุ่นหนึ่งต่อๆ กันไป

เนื่องจากมนุษย์เป็นสัตว์สังคม ส่วนมากจึงไม่ได้อยู่คนเดียวหรือครอบครัวเดียว หากรวมกันอยู่เป็นหมู่เป็นเหล่าซึ่งประกอบด้วยหลายๆ ครอบครัว กลายเป็นชุมชน ในชุมชนเล็กๆ ในสมัยก่อน เกือบทุกครอบครัวยังต้องเสาะแสวงหาหรือผลิตสิ่งต่างๆ ด้วยตัวเองเพื่อให้ได้ทุกอย่างมาสนองความต้องการเบื้องต้น อาจมีการร่วมมือกันระหว่างครอบครัวในชุมชน มีการแบ่งปันกัน หรือแลกเปลี่ยนกันบ้างในวงแคบๆ อันเป็นการนำของมาแลกเปลี่ยนกันโดยตรงที่ฝรั่งเรียกว่า "Barter" ไม่ใช่การค้าขายอย่างเป็นกิจจะลักษณะซึ่งมี "เงิน" เป็นตัวกลางดังที่เราทำกันในปัจจุบัน

กระบวนการร่วมมือและแลกเปลี่ยนนี้ทำให้ "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ขยายวงกว้างออกไปครอบคลุมทั้งชุมชน ในกรณีนี้คำว่า "ตัว" ไม่ใช่ครอบครัวอีกต่อไป หากหมายถึงชุมชน

การร่วมมือกัน แบ่งปันกันและแลกเปลี่ยนกันช่วยให้สมาชิกในชุมชนสามารถเสาะแสวงหาหรือผลิตสิ่งต่างๆ ได้มากขึ้น ทำให้สนองความต้องการเบื้องต้นได้มากขึ้น แต่ระดับของ "ความอยู่ในตัวเอง" มักยังอยู่ในเกณฑ์ที่ไม่สามารถสนองความต้องการเบื้องต้นทุกอย่างได้ นั่นคือ "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ยังอยู่ในระดับที่ยัง "ไม่เพียงพอ"

กระบวนการทำกิจกรรมต่างๆ ทำให้ความรู้ความสามารถของชุมชนสั่งสมขึ้นเรื่อย ๆ และกลายเป็น "ภูมิปัญญาชุมชน" หรือ "ภูมิปัญญาท้องถิ่น"

เมื่อชุมชนหนึ่งติดต่อกับชุมชนอื่นที่อยู่ใกล้เคียงได้ การแลกเปลี่ยนระหว่างต่างชุมชนเริ่มเกิดขึ้น ทำให้ "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ขยายกว้างออกไป แต่เศรษฐกิจในยุคนั้นยังอยู่ใน "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ซึ่งเกิดขึ้นเพราะความจำเป็นมากกว่าความเพียงพอ นั่นคือ ยังไม่สามารถยกระดับได้ถึงจุดที่ความต้องการเบื้องต้นได้รับการตอบสนองอย่างครบถ้วนทุกด้าน การขาดความรู้และปัจจัยจำเป็นหลายๆ อย่าง ทำให้มนุษย์ขาดสุขภาพที่สมบูรณ์ซึ่งเป็นเหตุให้คนในสมัยนั้นโดยเฉลี่ยมีอายุไม่เกินครึ่งหนึ่งของมนุษย์ในประเทศที่เจริญแล้วในปัจจุบัน

พร้อมๆ กับการขยายของ "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ภูมิปัญญาในด้านต่างๆ ก็พัฒนาและสั่งสมขึ้นเรื่อยๆ มนุษย์มีความรู้เพิ่มขึ้น มีการกลั่นกรองและเลือกสรรสิ่งต่างๆ เพื่อสนองความต้องการ มีความรู้ทางวิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้นและสามารถประดิษฐ์เครื่องไม้เครื่องมือที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น ค้นพบประโยชน์และโทษของไฟ การใช้ล้อเลื่อน การใช้โลหะ ประดิษฐ์เครื่องทุ่นแรง

การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่หลวงเกิดขึ้นเมื่อมนุษย์รู้จักเพาะปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์แทนการเก็บของป่าและล่าสัตว์ตามธรรมชาติ เทคโนโลยีใหม่ทำให้ศักยภาพของการผลิตเพิ่มขึ้นแบบก้าวกระโดด กลุ่มชนที่มีความสามารถในการใช้เทคโนโลยีใหม่สามารถผลิตสิ่งต่างๆ ได้มากเกินความต้องการของตนเองอย่างล้นเหลือ ซึ่งเป็นปัจจัยทำให้การแลกเปลี่ยนขยายวงกว้างออกไปอีก

การรู้จักเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์อย่างแพร่หลายก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและการดำเนินชีวิตของมนุษย์แบบก้าวกระโดดเป็นครั้งแรก ยุคนี้มีชื่อว่ายุคเกษตรกรรม ต่อมามีผู้เรียกยุคนี้ว่าเป็นช่วงของ "คลื่นลูกที่ 1"

ในกระบวนการวิวัฒน์นี้ คนที่มีความสามารถเป็นพิเศษเริ่มผลิตเฉพาะบางสิ่งบางอย่างที่ตนถนัดและนำส่วนที่เกินความต้องการของตัวเองไปแลกเปลี่ยนกับสิ่งอื่นที่ตนต้องการจากคนอื่น การผลิตสิ่งหนึ่งสิ่งใดที่ต่อมาเรารู้จักกันในนามของ"อาชีพ" เช่น พรานป่า ชาวนา ชาวสวน ชาวไร่ ช่างไม้และช่างโลหะ กระบวนการผลิตเฉพาะอย่างตรงกับภาษาฝรั่งว่า Specialization

การแลกเปลี่ยนเริ่มใช้เงินเป็นตัวกลางเพื่อความสะดวกตามลักษณะของการค้าขายดังที่เราเข้าใจกันในปัจจุบัน ครั้งแรกไม่ได้ใช้เหรียญหรือเงินกระดาษ แต่มักเป็นวัตถุที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น เปลือกหอย การที่ต้องมีเงินก็เพราะผลผลิตบางอย่างมีหน่วยใหญ่ไม่สามารถจะนำไปแลกสิ่งที่ผู้ผลิตต้องการได้โดยตรง เช่น ชาวนาที่เลี้ยงวัวจนเกินความต้องการของครอบครัวไม่สามารถที่จะนำวัวทั้งตัวไปแลกเกลือหนึ่งกระบุงที่ตนต้องการได้

มนุษย์แก้ปัญหานี้ด้วยวิธีใช้เงินเป็นตัวกลาง นั่นคือ ชาวนาขายวัวไปเป็นเงินแล้วนำเงินที่ได้ส่วนหนึ่งไปแลกกับเกลือหนึ่งกระบุง เงินในที่นี้อาจจะเป็นอะไรก็ได้ อาจเป็นเปลือกหอยซึ่งไม่อาจนำไปทำประโยชน์โดยตรงได้หรือมีค่าในตัวเองมากนัก หรืออาจเป็นของที่ใช้ทำประโยชน์ได้ เช่น ชาวนาคนหนึ่งอาจนำเอาวัวไปแลกไก่ 200 ตัว ไก่มีค่าในตัวของมันเองเพราะใช้เป็นอาหารได้ แต่ชาวนาไม่ต้องการเก็บไก่ทั้ง 200 ตัวไว้เป็นอาหาร จึงนำ 5 ตัวไปแลกกับเกลือหนึ่งกระบุง ในกรณีนี้ ไก่เป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยน จึงมีสภาพเป็น "เงิน"

หลังจากนั้น เงินก็พัฒนาขึ้นเรื่อยๆ จากวัตถุที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น เปลือกหอย จนกลายเป็นสิ่งที่มนุษย์ประดิษฐ์ขึ้น เช่น ชิ้นส่วนหรือเหรียญโลหะ ธนบัตรทำด้วยแผ่นกระดาษและตัวเลขที่บันทึกไว้ในบัญชีธนาคารซึ่งเราคุ้นเคยอยู่ในปัจจุบัน มนุษย์ประดิษฐ์สิ่งเหล่านี้ขึ้นเพราะความสามารถในการจำกัดจำนวนของมันให้อยู่ในขอบเขตที่เหมาะสมและความสะดวกในการใช้ ไม่เหมือนวัตถุซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น เปลือกหอย

คนที่มีความสามารถเป็นพิเศษในด้านต่างๆ อาจรวมตัวอยู่ในหมู่บ้านเดียวกัน ชุมชนที่มีความสามารถเป็นพิเศษเริ่มไม่จำเป็นต้องผลิตทุกอย่างเพื่อใช้เอง ผลิตเป็นบางอย่างที่ตนถนัดให้ได้มากๆ แล้วนำไปแลกกับคนอื่นซึ่งมีความสามารถพิเศษทางอื่น การแลกเปลี่ยนโดยตรงลดน้อยลง ในขณะที่การเปลี่ยนทุกอย่างที่ผู้ผลิตไม่ต้องการใช้เองให้เป็นเงินซึ่งเรียกว่าการ "ขาย" แพร่หลายมากขึ้น เมื่อผู้ผลิตสิ่งเหล่านั้นนำเงินที่ได้ไปแลกกับสิ่งที่ตนต้องการ กระบวนการ "ซื้อ" จึงเกิดขึ้น

กระบวนการผลิตและซื้อขายในทำนองนี้ทำให้บุคคลหรือชุมชนเล็กๆ ผลิตสิ่งที่ตนชำนาญมากขึ้นๆ การแลกเปลี่ยนทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้น เป็นวิวัฒนาการในช่วงแรกๆ ซึ่งต่อมาเรารู้กันทั่วไปว่าการพัฒนาเศรษฐกิจ

เส้นวิวัฒนาการเศรษฐกิจ

กระบวนการนี้วิวัฒน์ไปเรื่อย ๆ จนมีคนเริ่มทำเฉพาะสิ่งที่ตนถนัดอย่างเดียวเท่านั้น แล้วนำไปขาย ทำให้บุคคลหรือชุมชนเริ่มเดินออกห่างจาก "เศรษฐกิจในตัวเอง" มากขึ้นๆ กระบวนการที่ทำให้เกิดกิจกรรมเฉพาะอย่างต่อมานำไปสู่การเกิดของชุมชนที่มีอาชีพอย่างเดียว เช่น บ้านจาน บ้านบาตร บ้านช่างเหล็กและบ้านหม้อ อันเป็นรูปหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติของการพัฒนาที่นักวิชาการยุคนี้เรียกว่า คลัสเตอร์ (Cluster)

โดยทั่วไปแล้ว แม้หมู่บ้านเหล่านั้นจะผลิตเพียงสิ่งเดียวมากขึ้น แต่มักยังมีสมาชิกของหมู่บ้าน บางทีในครอบครัวเดียวกันด้วยซ้ำ ที่ยังผลิตสิ่งต่างๆ ใช้เองในครอบครัว เช่น สมาชิกส่วนมากของชุมชนบ้านหม้อมีกิจการหลักในการปั้นหม้อ แต่จะยังมีครอบครัวจำนวนหนึ่งซึ่งทั้งปั้นหม้อและทำนาไปด้วย หรือยังมีสมาชิกในบางครอบครัวยึดอาชีพหมอตำแยสำหรับหมู่บ้าน ในภาวะเช่นนั้นภูมิปัญญาท้องถิ่นในการหาเลี้ยงชีพแบบเดิมยังไม่สูญหายไปจากหมู่บ้าน

วิวัฒนาการอย่างหนึ่งซึ่งทำให้เกิดการผลิตหรืออาชีพอันเป็นกิจกรรมเฉพาะอย่างระดับสูงสุดทำให้สมาชิกในชุมชนละทิ้งภูมิปัญญาดั้งเดิมที่ใช้หาเลี้ยงชีพเองอย่างหมดสิ้นคือ เมื่อสังคมเมืองเกิดขึ้น สมาชิกในเมืองเลือกทำเฉพาะบางสิ่งบางอย่างเท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นการค้า การตั้งโรงเรียนสอนหนังสือและการให้ความบันเทิงต่างๆ ทำให้เกิดรายได้เป็นเงินซึ่งมาจากการขายบริการเหล่านั้น เงินสามารถซื้อสิ่งต่างๆ ที่จำเป็นสำหรับชีวิตทุกอย่างได้ คนที่มีอาชีพเหล่านั้นไม่มีความรู้ความสามารถ หรือภูมิปัญญาเดิม ที่จะทำสิ่งต่างๆ เพื่อสนองความต้องการเบื้องต้นของตนอีกต่อไปและได้เดินทางเข้าสู่เศรษฐกิจการค้า หรือจุด B ใน ภาพ 2 อย่างสมบูรณ์ ถ้าไม่สามารถขายบริการที่ทำอยู่ได้ ผู้มีอาชีพเหล่านั้นก็จะขาดปัจจัยในการดำรงชีวิตถึงขนาดอดตาย

ข้อควรสังเกตอย่างหนึ่งของวิวัฒนาการสังคมเมืองคือ กิจกรรมเฉพาะอย่างที่ทำให้ผู้ทำลืมภูมิปัญญาในการหาเลี้ยงชีพดั้งเดิมไม่จำกัดอยู่ในขอบเขตทางภูมิศาสตร์เท่านั้น อาชีพบางอย่างมักปะปนอยู่ในหมู่บ้านในชนบทที่มีตำแหน่งอยู่ใกล้จุด A มากกว่าจุด B ใน ภาพ 2 ที่เห็นง่ายที่สุดเห็นจะเป็นอาชีพครู ผู้ขายบริการสอนนักเรียนอาจอาศัยอยู่ในหมู่บ้านในชนบท แต่พวกเขาลืมภูมิปัญญาชนบทไปจนเกือบหมดแล้วและไม่สามารถหาเลี้ยงตัวได้ถ้าไม่มีไครซื้อบริการ นั่นคือ ไม่มีเงินเดือนจากการสอนหนังสือ

"ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ขยายตัวกว้างขึ้นเรื่อยๆ จากชุมชนเล็กๆ ไปเป็นกลุ่มของชุมชนใหญ่ รวมทั้งชุมชนเมือง จนในที่สุด "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ทับกับขอบเขตของประเทศ คำว่า "ตัว" ในกรณีนี้จึงหมายถึงประเทศ

ก่อนที่จะมีการค้าขายระหว่างประเทศอย่างแพร่หลาย ประเทศหนึ่งๆ ผลิตทุกอย่างเองตามความสามารถเพื่อสนองความต้องการภายใน แม้ต่อมาการค้าขายจะขยายกว้างขึ้น แต่ยังมีนักคิดกลุ่มหนึ่งซึ่งเชื่อว่าการพัฒนาประเทศที่เหมาะสม ได้แก่ การผลิตทุกอย่างเพื่อใช้ภายในประเทศเอง ความเชื่อนี้วิวัฒน์มาเป็นแนวคิดหรือปรัชญาในการพัฒนาประเทศในสมัยหนึ่งซึ่งเน้นการผลิตทุกอย่างเพื่อสนองความต้องการบริโภคภายในประเทศเป็นหลัก ฝรั่งเรียกแนวคิดนั้นว่า Import Substitution

สิ่งที่น่าสังเกตอย่างหนึ่ง ได้แก่ ในช่วงเวลานานหลายพันปีที่การเกษตรหรือคลื่นลูกที่ 1 แพร่กระจายอยู่ในโลกนั้น ส่วนต่างๆ ของโลกไม่ได้พัฒนาไปพร้อมๆ กันอย่างทั่วถึง สังคมและชุมชนไหนที่มีขีดความสามารถทางเทคโนโลยีสูง สังคมและชุมชนนั้นจะมีความก้าวหน้าในด้านเศรษฐกิจสูง พร้อมกันนั้นก็ยังมีสังคมดั้งเดิมซึ่งยังอาศัยการเก็บของป่าเพื่อดำรงชีวิตอยู่กระจัดกระจายทั่วไปในโลก

เทคโนโลยีก่อให้เกิดขีดความสามารถในการผลิตแตกต่างกัน และทำให้ช่องว่างระหว่างกลุ่มชนที่ก้าวหน้ากับกลุ่มชนที่ล้าหลังกว้างขึ้นเรื่อยๆ ชนบางกลุ่มพัฒนาไปถึงจุดที่พวกเขารู้สึกว่ามีทุกอย่างเพียงพอต่อความต้องการเบื้องต้นเพื่อการดำรงชีวิต มีอาหารเพียงพอตามจำนวนและปริมาณที่ร่างกายต้องการ มีที่อยู่อาศัยที่ปกป้องอย่างเพียงพอจากความหนาวร้อนและความเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ มีเครื่องนุ่งห่มเหมาะสมกับสภาพอากาศ และมียารักษาโรคและเทคโนโลยีเพียงพอที่จะบำบัดโรคต่างๆ ได้

ในภาวะเช่นนี้บางคนเริ่มเสาะแสวงหาสิ่งต่าง ๆ ที่เกินไปจากเพื่อสนองความต้องการเบื้องต้นของตน ไม่ว่าจะเป็นทองคำ ผ้าไหม หรือของหอมเพื่อนำมาใช้ในพิธีทำศพ สิ่งเหล่านั้นเกินความจำเป็นเบื้องต้นสำหรับชีวิต แต่บางทีก็เป็นชนวนที่ทำให้เกิดการรุกรานกันระหว่างกลุ่มชน การรุกรานคนอื่นอาจเกิดขึ้นภายในประเทศหรือระหว่างประเทศก็ได้ การล่าอาณานิคมเป็นการรุกรานที่ประเทศหนึ่งทำแก่คนกลุ่มอื่นหรือประเทศอื่นที่อ่อนแอกว่า

ในกรณีที่ประเทศหนึ่งไม่มีการค้าขายแลกเปลี่ยนกับประเทศอื่น "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" จะทับอยู่กับขอบเขตทางภูมิศาสตร์ของประเทศนั้น ใน "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" นี้ ประเทศอาจจะมีทุกสิ่งทุกอย่างเพียงพอหรือไม่เพียงพอแก่การดำรงชีวิตเบื้องต้นก็ได้ แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นให้เราเห็นทั่วโลกคือ คนส่วนหนึ่งจะมีทุกอย่างเกินความเพียงพอในขณะที่อีกส่วนหนึ่งยังขาดเกือบทุกสิ่งทุกอย่างที่จะสนองความต้องการเบื้องต้นของชีวิต

ดังที่กล่าวแล้วปัจจัยหนึ่งซึ่งทำให้ชนบางกลุ่มมีทุกอย่างเกินความเพียงพอ ได้แก่ การมีเทคโนโลยีใหม่ เริ่มจากตอนปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 หรือเมื่อ 200 กว่าปีที่ผ่านมา อันเป็นช่วงที่สหรัฐอเมริกาก่อตั้งประเทศ การค้นพบทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีใหม่เอื้อให้เกิดเครื่องจักรกลซึ่งถูกนำไปใช้เพื่อทุ่นแรงกายหลายด้าน โดยเฉพาะในโรงงานและเพื่อการขนส่ง ทำให้มนุษย์สามารถผลิตสิ่งใหม่ ๆ ได้มากแบบก้าวกระโดดและก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างใหญ่หลวงเป็นครั้งที่ 2

ช่วงเวลาที่มนุษย์นำเครื่องจักรกลมาใช้ในด้านต่างๆ อย่างแพร่หลาย ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่แบบก้าวกระโดดครั้งที่ 2 นี้มักเป็นที่รู้จักกันในนามของการปฏิวัติอุตสาหกรรม เป็นช่วงที่เทคโนโลยีใหม่ก่อให้เกิด "คลื่นลูกที่ 2"

ตามวิวัฒนาการที่เป็นมา จะไม่มีประเทศใดที่ไม่ค้าขายกับต่างประเทศเลย จะค้ามากหรือน้อยขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายด้าน โดยเฉพาะทรัพยากรและนโยบายของประเทศ ในปัจจุบันนี้ เทคโนโลยีใหม่ทำให้ประเทศทั่วโลกติดต่อค้าขายกันได้สะดวก จนโลกทั้งโลกกลายเป็น "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ในกรณีนี้ "ตัว" หมายถึงโลก ในวันหนึ่งข้างหน้าเมื่อมนุษย์สามารถออกไปท่องจักรวาลเพื่อแสวงหาทรัพยากรหรือค้าขายกับโลกอื่นได้ "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ก็จะขยายกว้างออกไปอีก

หลังจากเกิดเครื่องจักรกล หรือ เครื่องทุ่นแรง ซึ่งเอื้อให้มนุษย์ได้ใช้พลังกล้ามเนื้อให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นและนำไปสู่การปฏิวัติอุตสาหกรรมแล้ว เทคโนโลยีใหม่ที่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดครั้งต่อมา ได้แก่ เทคโนโลยีดิจิตัลซึ่งช่วยเพิ่มขีดความสามารถทางมันสมองของมนุษย์และขีดความสามารถในการติดต่อสื่อสาร มนุษย์เราสามารถคำนวณและแก้ปัญหาต่างๆ ได้อย่างรวดเร็วโดยใช้คอมพิวเตอร์ หรือ "สมองกล" อันเป็นผลผลิตสำคัญของเทคโนโลยีดิจิตัล การคำนวณและแก้ปัญหาซึ่งอาจกินเวลาเป็นแรมปีในสมัยก่อน คอมพิวเตอร์สามารถใช้เวลาเพียงไม่ไม่กี่นาทีเท่านั้น คอมพิวเตอร์และระบบอินเตอร์เนตสามารถส่งข่าวสารข้อมูลจำนวนมากจากส่วนหนึ่งของโลกไปยังอีกส่วนหนึ่งได้ภายในชั่วพริบตา

ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีดิจิตัลและคอมพิวเตอร์นำโลกเข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล หรือยุคสารสนเทศ ความเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดครั้งนี้มีชื่อว่าช่วง "คลื่นลูกที่ 3"

เทคโนโลยีดิจิตัลมีผลให้คนและสังคมที่มีขีดความสามารถในด้านการค้นพบและนำมาใช้พัฒนาอย่างรวดเร็วและมีรายได้เพิ่มแบบก้าวกระโดด แต่ในขณะเดียวกันโลกก็ยังมีคนและชุมชนอีกส่วนหนึ่งซึ่งมีความเป็นอยู่ด้วยการเก็บของป่าและล่าสัตว์เช่นเดียวกับมนุษย์เมื่อหลายหมื่นปีที่แล้ว การดำเนินชีวิตแบบนี้ยังมีอยู่ในทะเลทรายของแอฟริกาและในป่าดงดิบของอเมริกาใต้ ทำให้ช่องว่างระหว่างกลุ่มชนที่ก้าวหน้ากับกลุ่มที่ล้าหลังกว้างขึ้นไปอีกจนเหมือนกับอยู่กันคนละโลก

 ในยุคนี้คนส่วนหนึ่งจึงมีสิ่งต่างๆ มากมายเกินความเพียงพอ ในขณะที่ยังมีคนอีกเป็นจำนวนมากที่ขาดแม้กระทั่งปัจจัยในการดำรงชีวิตเบื้องต้น

ช่องว่างระหว่างกลุ่มชนจะยิ่งกว้างขึ้นเมื่อเทคโนโลยีใหม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใหญ่หลวงแบบก้าวกระโดดอีกครั้งจนเป็น "คลื่นลูกที่ 4"

เทคโนโลยีที่เป็นหัวหอกของคลื่นลูกที่ 4 ได้แก่ เทคโนโลยีพันธุวิศวกรรมอันเกิดจากความสามารถในการถอดรหัสพันธุกรรมซึ่งมนุษย์ทำได้สำเร็จเมื่อเร็วๆ นี้

เทคโนโลยีพันธุวิศวกรรมมีอานุภาพสูงมาก อีกไม่นานมันจะทำให้มนุษย์สามารถเปลี่ยนชิ้นส่วนของร่างกายได้คล้ายกับการเปลี่ยนชิ้นส่วนของเครื่องจักร และมันจะทำให้เราสามารถถอดร่างกายออกเป็นหลายคนได้โดยใช้วิธีที่เรียกว่า Cloning เทคโนโลยีพันธุวิศวกรรมกำลังถูกเสริมด้วยเทคโนโลยีดิจิตัล เทคโนโลยีขนาดจิ๋ว (Nanotechnology) (1) และเทคโนโลยีด้านวัสดุศาสตร์ (Materials Science) ซึ่งกำลังก้าวหน้าต่อไปอย่างรวดเร็วเช่นกัน

เมื่อรวมกันเข้าสิ่งเหล่านี้จะมีลักษณะเป็น "ยาอายุวัฒนะ" ซึ่งมนุษย์พยายามแสวงหามาเป็นเวลานาน ฉะนั้น เราอาจจะไม่ตายเหมือนคนในสมัยก่อน หรืออย่างน้อยก็มีอายุยืนยาวขึ้นอีกมาก ผลพวงของการพบ "ยาอายุวัฒนะ" จะทำให้ผู้นำในด้านเทคโนโลยีใหม่ร่ำรวยมหาศาล พร้อมกันนั้นมันจะทำให้จำนวนประชากรบนผืนโลกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วด้วย โลกจะแออัดจนถึงขนาดที่จะต้องคิดค้นเทคโนโลยีที่จะใช้แสวงหาโลกใหม่ไว้สำหรับถ่ายโอนมวลมนุษย์ เมื่อถึงวันนั้น "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" ของเราจะแผ่ขยายออกไปถึงนอกโลก

  ณ วันนี้ส่วนหน้าของคลื่นลูกที่ 4 ได้ปรากฏตัวขึ้นแล้ว

Christopher Meyer และ Stan Davis ได้อธิบายเรื่องคลื่นลูกต่าง ๆ ไว้อย่างละเอียดในหนังสือเรื่อง It's Alive: The Coming Convergence of Information, Biology, and Business ผู้แต่งชี้ให้เห็นว่าเทคโนโลยีใหม่จะเกิดบ่อยขึ้นและจะมีผลกระทบใหญ่หลวงขึ้น เพราะคลื่นลูกที่ 1ครอบคลุมเวลากว่า 10,000 ปี คลื่นลูกที่ 2 อยู่ได้ประมาณ 200 ปี คลื่นลูกที่ 3 โหมอยู่ 30-40 ปีก่อนคลื่นลูกที่ 4 จะปรากฏ

นั่นอาจหมายความว่าคลื่นลูกที่ 5 อาจตามมาในเวลาอีกไม่นาน

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและใหญ่หลวงนี้ สังคมที่มีความสามารถในการสร้างภูมิปัญญาหรือเทคโนโลยีที่ก่อให้เกิด "คลื่นลูกใหม่" จะก้าวหน้าแบบก้าวกระโดด ในขณะเดียวกัน บางสังคมอาจ "จม" ลงใต้คลื่น

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
(1) ที่มาของคำ nano ได้แก่ภาษาละติน nanus และภาษากรีก nan(n)os ซึ่งมีความหมายว่า "แคระ" เมื่อนำมาต่อกับคำอื่นเป็นคำสมาสมีความหมายว่าเล็กมาก เช่น nanoplankton หมายถึงตัวแพล็งตันขนาดจิ๋วที่สุด หรือเป็นหนึ่งในพัน(ส่วน เช่น nanosecond มีความหมายว่าหนึ่งในพันวินาที