หลังจากประเทศไทยประสบวิกฤติเศรษฐกิจครั้งใหญ่เมื่อปี 2540 ได้ 5 เดือน ชาวไทยส่วนใหญ่ได้ฟังพระราชดำรัสเกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียงเป็นครั้งแรก ผู้เชี่ยวชาญตีความหมายไปในทิศทางที่ต่างกัน พระองค์จึงตรัสซ้ำเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2541 ซึ่งผมได้ฟังเป็นครั้งแรก

หลังจากได้ทบทวนดูอยู่ระยะหนึ่ง ผมจึงแน่ใจว่า พระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียง เป็นภูมิปัญญาอันล้ำค่ายิ่ง สมควรจะเป็นแสงสว่างส่องทางให้คนไทยดำเนินชีวิตได้อย่างสงบสุขและเมืองไทยพัฒนาได้อย่างมั่นคง ไม่เสี่ยงต่อการล่มสลายดังที่มีอาการออกมาในรูปของปัญหาร้ายแรงและวิกฤติเศรษฐกิจอีก ผมนำความเข้าใจมาพิมพ์ไว้ในหนังสือเล่มเล็กๆ ชื่อ เศรษฐกิจพอเพียง : ภูมิปัญญาชาติไทย เมื่อเดือนพฤษภาคม 2543

ในช่วง 5 ปีหลังจากที่ได้ฟังพระราชดำรัสและได้ศึกษาประวัติ แนวคิด ปัญหาของการพัฒนาเศรษฐกิจและแนวโน้มของโลกเพิ่มเติม ผมเห็นว่าถึงเวลาที่ผมควรจะปรับเปลี่ยนสิ่งที่ผมเขียนไว้ให้ตรงกับความท้าทายของอนาคตอันเกิดจากความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและรุนแรงยิ่งด้วยพลังของเทคโนโลยีดิจิตัลร่วมกับเทคโลโลยีชีวภาพ หรือพันธุวิศวกรรม จนบางคนขนานนามว่า "คลื่นลูกที่ 4" ผลคือหนังสือในมือท่านเล่มนี้

 ผมแยกการนำเสนอออกเป็น 8 บท เสริมด้วยบทส่งท้าย

บ ท แ ร ก ปูฐานด้านวิวัฒนาการของเศรษฐกิจจากเมื่อเริ่มมีมนุษย์บนผืนโลกจนถึงปัจจุบัน หรือจากช่วงก่อนการเกิดคลื่นลูกที่ 1 มาจนถึงคลื่นลูกที่ 4

บทที่ 2 กล่าวถึงความเสี่ยงที่เกิดขึ้นต่อมนุษย์เมื่อเศรษฐกิจวิวัฒน์ไปตามคลื่นลูกต่าง ๆ ดังที่อธิบายไว้ในบทที่ 1 และวิธีบริหารจัดการความเสี่ยง

บทที่ 3-5 ครอบคลุมประเด็นและปัญหาบางด้านในสังคมซึ่งพัฒนาจนก้าวหน้าแล้ว โดยเฉพาะสังคมอเมริกัน

บทที่ 6 กล่าวถึงวิวัฒนาการของเศรษฐกิจไทยเริ่มจากยุคกรุงสุโขทัยจนถึงปัจจุบัน

บทที่ 7 มองไปในอนาคตเพื่อดูว่าเมืองไทยมีอุปสรรคและความเสี่ยงอย่างไรที่อาจทำให้การพัฒนาสะดุดหรือถอยหลังอย่างร้ายแรง

บทที่ 8 กล่าวถึงพระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียงและข้อเสนอบางประการที่จะนำแนวพระราชดำรัสนั้นไปสู่การปฏิบัติให้เกิดผลในการโต้คลื่นอย่างแท้จริง

เนื่องจากพระราชดำรัสเศรษฐกิจพอเพียงมีขอบเขตกว้างไกลและลุ่มลึก ปราชญ์ไทยได้ศึกษาและพิมพ์หนังสือออกมาหลายเล่ม ผู้สนใจควรไปหามาอ่าน ถ้าเป็นไปได้ควรอ่านหนังสือที่มีเนื้อหาเกี่ยวเนื่องกันด้วย เช่น เศรษฐกิจพอเพียงและประชาสังคม : แนวทางพลิกฟื้นเศรษฐกิจสังคม ของศาสตราจารย์ น.พ. ประเวศ วะสี

ทฤษฎีใหม่ในหลวง : ชีวิตที่พอเพียง ของกระทรวงศึกษาธิการ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับปัญหาเศรษฐกิจของประเทศไทย ของ ดร. วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร

เศรษฐศาสตร์แนวพุทธ และ การพัฒนาที่ยั่งยืน ของ พระพรหมคุณาภรณ์ (ประยุทธ ปยุตโต)

พุทธเศรษฐศาสตร์ ของศาสตราจารย์ ดร. อภิชัย พันธเสน

และ ธรรมะแก้ปัญหาเศรษฐกิจของประชาชนได้อย่างไร ของอาจารย์วิทยากร เชียงกูล

หากเป็นไปได้ผมใคร่เสนอให้อ่านหนังสือฝรั่ง 2 เล่มได้แก่ As the Future Catches You และ It's Alive หากไม่มีโอกาสอ่านต้นฉบับ อาจอ่านบทคัดย่อและบทวิพากษ์ในหนังสือของผมชื่อ คิดนอกคอก ทำนอกคัมภีร์

ในการอธิบายความหมายของเศรษฐกิจพอเพียง ผมใช้ศัพท์ใหม่หลายคำ เช่น "เศรษฐกิจในตัวเอง" "ขอบเขตของความอยู่ในตัวเอง" และ "เส้นวิวัฒนาการเศรษฐกิจ" คำเหล่านี้อาจดูแปลกเมื่อแรกพบ แต่ผมเห็นว่ามันน่าจะช่วยให้เราเข้าใจเศรษฐกิจพอเพียงได้ดีขึ้น หากผู้ใดจะให้ความเห็นและคำแนะนำ กรุณาส่งไปที่ sawaib@hotmail.com หรือที่ อาคารเทพธานี มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ลพบุรี 15000

สุดท้ายนี้ ผมขอขอบคุณ ผศ.ทัศนีย์ กระต่ายอินทร์ แห่งมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี และนายแพทย์วิชัย โชควิวัฒน สองกัลยาณมิตรผู้อุทิศเวลาอ่านต้นฉบับและให้ข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ก่อนจะออกผลเป็นโต้คลื่นลูกที่ 4เล่มนี้

ไสว บุญมา