ศ.ดร.สุภางค์ จันทวานิช

หนังสือเรื่อง “ถอดรหัสไฟใต้” ของ คุณกิ่งอ้อ เล่าฮง มีกำเนิดมาจากวิทยานิพนธ์ระดับปริญญามหาบัณฑิต สาขามานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เรื่อง “การปฏิบัติการข่าวสาร ข่าวลือและแบบแผนพฟติกรรมฝูงชนวุ่นวาย : กรณีศึกษาเปรียบเทียบเหตุการณ์โจรนินจา และเหตุการณ์จับนาวิกโยธินเป็นตัวประกันในภาคใต้ของประเทศไทย”

งานชิ้นนี้ได้รับความสนใจจากนักวิชาการและผู้ที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์รุนแรงในภาคใต้มาตั้งแต่ยังทำไม่เสร็จ เพราะจุดแข็งสองข้อของงาน ได้แก่ ตัวผู้วิจัยและระเบียบวิธีวิจัยที่ใช้

ในแง่ต่อ “ตัวผู้วิจัย” คุณกิ่งอ้อเป็นนักข่าวที่ได้ติดตามเหตุการณ์รุนแรงในภาคใต้มาอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งยังเป็นนักข่าวของหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ที่ลงไปทำงานอยู่ในศูนย์ข่าวอิศรา สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย มีเครือข่ายของข้อมูลที่แน่นแฟ้นกับแหล่งข้อมูลต่างๆ ได้แก่ ฝ่ายราชการ พลเรือน ทหาร ตำรวจ ผู้นำชุมชนมุสลิมในพื้นที่

ความแน่นแฟ้นเหล่านี้ปรากฏออกมาในเนื้อหาข้อมูลที่นำเสนออยู่ในหนังสือเล่มนี้ เช่น บทสัมภาษณ์แบบเจาะใจกับ พล.ต.ต.นพดล เผือกโสมณ  รองผู้บังคับการตำรวจภูธร จังหวัดนราธิวาส และบทสัมภาษณ์ของนายอำเภอขวัญชาติ วงศ์ศุภรานนท์ อดีตนายอำเภอระแงะ ที่เผชิญกับความรุนแรงในขณะนั้น

หรือบทสัมภาษณ์ผู้นำชุมชนมุสลิมในหมู่บ้านตันหยงลิมอ

เนื้อหาดังกล่าวเป็นข้อมูลที่ไม่ใช่ว่าใครก็ได้จะได้มาโดยง่าย ถ้าไม่ได้รับความไว้เนื้อเชื่อใจ และมีต้นทุนทางสังคมในตัวเองสูง

จุดแข็งอีกประการหนึ่งของงานชิ้นนี้ คือการใช้วิธีการทางมานุษยวิทยาเข้าไปคลุกคลีอยู่ในสนามในหมู่บ้านภาคใต้ตั้งแต่ปลายปี 2548 จนถึงเดือนกันยายน 2549 รวมเวลาเกือบ 1 ปี

แม้ผู้เขียนจะไม่ได้อยู่ในหมู่บ้านตลอดเวลา 10-12 เดือน แต่ก็ได้ใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ได้คลุกคลีสร้างความสัมพันธ์กับชาวไทยมุสลิมจนชาวบ้านชวนให้ ”มาโซะนายู” หมายถึงชวนให้เข้านับถืออิสลามและยังชวนให้มาเป็นสะใภ้มุสลิม
การชวนในเรื่องเช่นนี้ถือเป็นเกียรติและเป็นการได้รับการยอมรับอย่างสูงจากบุคคลในพื้นที่สำหรับนักมานุษยวิทยา

นอกจากนี้ ผู้เขียนยังได้ใช้เวลาในการทำงานภาคสนามอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ด้วยการเรียนพูดภาษามลายูด้วยตนเอง การช่วยทำงานบ้านและทำอาหารร่วมกับชาวบ้าน การเตะฟุตบอลกับเด็กๆ ในหมู่บ้านอีกด้วย

ด้วยเหตุนี้ ดิฉันจึงรู้สึกภูมิใจและตื่นเต้นไปกับคุณกิ่งอ้อที่วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ จะได้รับการเผยแพร่ต่อสาธารณชนในวงกว้าง เมื่อเป็นหนังสือเล่มผู้อ่านสามารถใช้ประโยชน์จากหนังสือนี้ได้หลายระดับ ผู้อ่านทั่วไปจะได้รับความรู้ในเรื่องรายละเอียดและลักษณะความรุนแรงที่เกิดขึ้น ตลอดจนความคิดในใจของเพื่อนคนไทยมุสลิมที่เราไม่ค่อยมีโอกาสได้รับรู้

ผู้อ่านที่ต้องการได้ข้อมูลเฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับบันทึกเหตุรุนแรงที่บ้านบือนังกือเปาะ และบ้านตันหยงลิมอ ก็สามารถใช้หนังสือเล่มนี้เป็นแหล่งข้อมูลที่ได้บันทึกเหตุการณ์ไว้เป็นลายลักษณ์อักษรละเอียดที่สุดและรอบด้านที่สุด

ผู้อ่านที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาความรุนแรงในภาคใต้ และแนวทางการแก้ไขปัญหาสามารถแยกแยะได้ว่า แนวคิดการปฏิบัติการข่าวสาร (Information Operation) หรือ “ข่าวปล่อย” การเกิดขึ้น และการโหมกระพือของข่าวลือในเหตุการณ์รุนแรงทั้งสอง ช่วยทำให้ท่านเข้าใจเหตุการณ์ได้ดีขึ้นหรือไม่?

สามารถนำไปใช้ในการแยกแยะสถานการณ์อื่นๆ ที่คล้ายคลึงได้หรือไม่ ? สามารถนำไปใช้เพื่อแทรกแซงไม่ให้สถานการณ์รุนแรงในอนาคตปะทุหรือโหมกระพือขึ้นอีกได้หรือไม่ ?

หนังสือเล่มนี้จึงเป็นเอกสารที่ผู้เกี่ยวข้องกับปัญหาความรุนแรงในภาคใต้ โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่รัฐควรได้อ่านทุกคน เพราะหนังสือได้ระบุข้อจำกัดต่างๆ ของภาครัฐในการแก้ไขปัญหาไว้ด้วย

เช่น ความไม่ฉับไวในการจัดการกับ "ข่าวปล่อย" ที่เกิดขึ้น การทอดทิ้งพื้นที่ไว้นานเกินไป จน “ข่าวปล่อย” ทำงานของมันจนสุกงอม

  ข้อจำกัดในการสื่อสารเพราะขาดการพูดคุยกับชาวบ้าน และการพูดภาษามลายูไม่ได้ ตลอดจนอคติทางชาติพันธุ์ของเจ้าหน้าที่

ข้อกำจัดบางเรื่องที่ระบุมานี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการขาดงบประมาณหรือขาดทรัพยากรบุคคล แต่เป็นเรื่องของการเลือกใช้ยุทธศาสตร์ที่เหมาะสมกับสถานการณ์และทันท่วงที

นอกจากการให้ความรู้เรื่องข่าวปล่อยแล้ว หนังสือเล่มนี้ยังให้ข้อมูลที่จะให้ประโยชน์ในการประเมินชุมชนได้อีกด้วยว่า นอกจากแกนนำจำนวนน้อยที่ปฏิบัติการในหมู่บ้านแล้ว มวลชนที่เหลือเป็นผู้ที่จะเลือกนิ่งเฉยอยู่และไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดเป็นการเฉพาะ หากแต่สถานการณ์บังคับให้มวลชนเหล่านี้ต้องเลือกฝ่ายขึ้นเป็นบางครั้ง

รัฐไทยจึงยังมีความหวังอยู่ได้ว่า มวลชนมุสลิมในหมู่บ้านสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ยังไม่ถอดใจจากความเป็นคนไทย

ข้อมูลสำคัญเช่นนี้จะช่วยเป็นกำลังใจ และเป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาได้ดียิ่งในอนาคต

ศ.ดร.สุภางค์ จันทวานิช 
คณะรัฐศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย