ผมเรียกมันว่า “เป็นความบังเอิญอันงดงาม” กับความรู้สึกของผมเองที่ได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่เป็นบรรณาธิการหนังสือ ที่ชื่อ “ถอดรหัสไฟใต้” ของคุณ “กิ่งอ้อ เล่าฮง” เล่มนี้

สาเหตุที่ผมมีความรู้สึกอย่างที่บอก ก็เพราะเหตุการณ์สองเหตุการณ์ที่คุณกิ่งอ้อยกขึ้นมาเป็น “กรณีศึกษา” คือเหตุการณ์สังหารสองนาวิกโยธิน ที่บ้านตันหยงลิมอ อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส และเหตุการณ์รุมประชาทัณฑ์สองตำรวจพลร่ม ซึ่งถูกกล่าวหาว่าเป็น “โจรนินจา” ที่บ้านบือนังกือเปาะ ตำบลตันหยงมัส อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส เพื่ออธิบายยุทธการข่าวลือที่กลุ่มผู้ก่อความไม่สงบใช้เป็นเครื่องมือในการตอบโต้เจ้าหน้าที่รัฐ อันเป็นสาระหลักที่ต้องการสื่อผ่านงานเขียนชิ้นนี้นั้น ผมมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยอย่างใกล้ชิดแบบพอดิบพอดี

จุดเริ่มต้นของความเกี่ยวพันกันโดยบังเอิญ ก็คือการที่ผมได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนจากกองบรรณาธิการส่วนกลาง หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ลงไปรายงานข่าวสันติภาพในโครงการศูนย์ข่าวอิศรา โต๊ะข่าวภาคใต้ ของสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย เมื่อปลายเดือนสิงหาคมปี 2548 

วันที่ 21 กันยายนปีเดียวกัน ผมถูกส่งไปทำข่าวเหตุการณ์จับนาวิกโยธินสองนายเป็นตัวประกันที่บ้านตันหยงลิมอ โดยเหตุการณ์ในครั้งนั้นจบลงด้วยโศกนาฏกรรมของสองนาวิกโยธิน ดังที่ทุกท่านทราบกันดีอยู่แล้ว

หลังจากเหตุการณ์ร้าย ผมตามไปเจาะข่าวต่อเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน คือเหตุการณ์จับ “โจรนินจา” ซึ่งก็คือตำรวจพลร่มสองนายที่บ้านบือนังกือเปาะ โดยเหตุการณ์จับโจรนินจาเกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2546 แต่บทสรุปคือความสูญเสียที่ไม่ได้แตกต่างจากกรณีสองนาวิกโยธินเท่าใดนัก

สิ่งที่ผมอยากจะบอก ก็คือผมเป็นนักข่าวคนแรกที่ย้อนกลับไปที่บ้านผู้ใหญ่บ้านอิสมาแอ ตอรี หมู่ 5 บ้านบือนังกือเปาะ จุดเกิดเหตุรุมประชาทัณฑ์สองตำรวจพลร่มจนเสียชีวิต หลังจากเหตุการณ์ผ่านไปแล้วนานกว่า 2 ปี

แต่เชื่อหรือไม่ว่า ทั้งๆ ที่ผมเองได้รับรู้รายละเอียดของทั้งสองเหตุการณ์มาไม่น้อย ในฐานะ “ผู้สื่อข่าว” แต่ผมกลับอ่านต้นฉบับงานเขียนของคุณกิ่งอ้อด้วยใจระทึก ตั้งแต่หน้าแรก..ยันหน้าสุดท้าย

เรื่องราวเกินกว่าครึ่งหนึ่งในหนังสือเล่มนี้ เป็นสิ่งที่ผมไม่เคยได้รับรู้มาก่อน แม้แต่ในเหตุการณ์สังหารสองนาวิกโยธินที่ผมติดตามรายงานข่าวอยู่ในที่เกิดเหตุเองเลยก็ตาม

นี่คือความแตกต่างระหว่างการเก็บข้อมูลแบบ “นักข่าวรายวัน” กับการเก็บข้อมูลในแบบ “งานวิจัย” ที่คุณกิ่งอ้อกลั่นออกมาเป็นตัวหนังสือของเธอ ซึ่งผมอยากจะขีดเส้นใต้เอาไว้ตรงนี้ว่า “ไม่อ่านไม่ได้จริงๆ”

            คุณกิ่งอ้อเป็นนักข่าวเจ้าของรางวัลพูลิตเซอร์ เป็นเพื่อนร่วมงานของผมที่โต๊ะข่าวการเมือง หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ และเป็น “คู่หู” ของผมในสนามข่าวทั้งที่กรุงเทพฯ และสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

          ความประทับใจของเธอจากการที่ได้ลงไปทำข่าวในดินแดนปลายสุดด้ามขวานกับศูนย์ข่าวอิศรา โดยรับไม้ต่อจากผมเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2548 ทำให้เธอตัดสินใจเลือกทำวิทยานิพนธ์ปริญญาโทเรื่อง “การปฏิบัติการข่าวสาร ข่าวลือ และแบบแผนพฤติกรรมฝูงชนวุ่นวาย กรณีศึกษาเปรียบเทียบเหตุการณ์โจรนินนา และเหตุการณ์จับนาวิกโยธินในภาคใต้ของประเทศไทย”

จากนั้นก็ฝ่าดงกระสุนลงไปเก็บข้อมูลและนอนบ้านชาวบ้านในพื้นที่สีแดงนานนับเดือน กระทั่งคว้าดีกรีมหาบัณฑิตจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมาครองได้อย่างเต็มภาคภูมิ

          นับตั้งแต่เกิดวิกฤตการณ์ความรุนแรงรอบใหม่ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ และ 4 อำเภอของจังหวัดสงขลาเมื่อปี 2547 เป็นต้นมา ผมกล้าบอกได้เลยว่า คุณกิ่งอ้อคือนักข่าวผู้หญิงจากส่วนกลางเพียงคนเดียวที่ลงไปอยู่ในพื้นที่สีแดงได้นานที่สุด และไม่ใช่แค่อยู่ธรรมดา แต่เป็นการเข้าไปกิน นอน และคลุกคลีใช้ชีวิตร่วมกับชาวบ้านจริงๆ ด้วย

            ผลของความพยายามทำให้เธอสามารถไขปริศนาในหลายๆ เงื่อนปมของทั้งสองเหตุการณ์ที่ไม่มีใครเคยรู้ แม้แต่หน่วยงานภาครัฐผู้รับผิดชอบเองก็ตาม

          งานวิจัยที่แปรมาเป็นพอคเก็ตบุ๊คของคุณกิ่งอ้อเล่มนี้ จึงเป็นงานเขียนอันทรงคุณค่า ไม่เฉพาะแต่นักข่าวรายวันอย่างผม หรือคุณผู้อ่านที่สนใจศึกษาปัญหาความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้เท่านั้น แต่หน่วยงานด้านความมั่นคงของรัฐทุกแห่ง รวมถึงผู้รับผิดชอบทุกระดับก็สมควรอย่างยิ่งที่จะต้องอ่าน และนำวิธีการทำงานในแบบของคุณกิ่งอ้อไปใช้ในการค้นหาคำตอบของแต่ละเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในดินแดนปลายสุดด้ามขวาน เพื่อสรุปบทเรียนความผิดพลาด และปรับปรุงแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน

            เพราะปัญหาสำคัญประการหนึ่ง ที่ทำให้ไฟใต้ลุกโชนอย่างต่อเนื่อง และยังไม่มีทีท่าว่าจะดับนั้น ก็คือการไร้ซึ่งองค์ความรู้ในการจัดการกับปัญหา อันสืบเนื่องจากการที่หน่วยงานภาครัฐละเลยที่จะ “ถอดรหัส” ของปัญหาย่อยๆ ทีละปัญหาอย่างเป็นระบบ แต่เลือกที่จะปล่อยให้ทุกปัญหาผ่านเลยไป จนกลายเป็นกองปัญหากองใหญ่ที่สุมทับกันอย่างยากที่จะรื้อขึ้นมาแก้ไขจัดการ

          เมื่อไม่พยายาม “ถอดรหัส” ก็ย่อมไม่มีวัน “เข้าใจ”

เมื่อ “ไม่เข้าใจ” ก็ยากที่จะ “เข้าถึง” ด้วยเหตุนี้ การแก้ปัญหาและการพัฒนาถึงได้ผิดทิศผิดทางผิดฝาผิดตัวอย่างที่เห็นและเป็นอยู่

ปกรณ์ พึ่งเนตร
บรรณาธิการเล่ม