ภาค 1
ยุทธการข่าวลือสามจังหวัดชายแดนใต้

บทที่ 1 : ข่าวลือ-ข่าวลวง..ยุทธการชิงมวลชน

การทำสงครามจิตวิทยาและการปฏิบัติการข่าวสารในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยฝ่ายก่อความไม่สงบ อาจกล่าวได้ว่าเป็นปัญหาหนึ่งที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของประเทศ และการดำเนินชีวิตของชาวบ้านทั้งไทยพุทธและไทยมุสลิมมาอย่างต่อเนื่อง

หลายต่อหลายครั้งจะเห็นว่า การปฏิบัติการข่าวสารในลักษณะของข่าวลือได้เข้ามามีอิทธิพลในการสร้างความตื่นตระหนกให้แก่ผู้คนในสังคมจำนวนมาก แม้ว่าข่าวสารจะเกิดขึ้นง่ายๆ และบ่อยๆ โดยไม่สามารถทราบที่มาหรือต้นตออย่างชัดเจนก็ตาม

แต่ความเป็นจริงที่เกิดขึ้นคือ ทุกครั้งเมื่อเกิดเหตุการณ์ความไม่แน่นอน ความสับสน อึมครึม และไม่มีคำชี้แจงที่เชื่อถือได้ การปฏิบัติการข่าวสารในลักษณะของข่าวลือมักจะถูกใช้เป็นเครื่องมือที่ทรงประสิทธิภาพในการทำลายล้างฝ่ายตรงข้าม หรือเพื่อลดความน่าเชื่อถือของหน่วยงานงานราชการในพื้นที่ได้ดีที่สุด

และหากพื้นที่ใดมีความขัดแย้งสูง โดยมีเงื่อนไขเรื่องศาสนา ความแตกต่างทางชาติพันธุ์ หรือมีเหตุการณ์ร้ายแรงที่ทำให้ผู้คนในชุมชนอยู่ในสภาวะคลุมเครือ ไม่มีข่าวสารเข้าไปสนองความอยากรู้ของผู้คนแล้ว ข่าวสารในรูปแบบของข่าวลือที่แพร่เข้ามาจะถูกส่งและแพร่กระจายไปอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง เนื่องจากผู้รับข้อมูลกำลังตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอารมณ์ที่กำลังขาดแคลนข้อมูลในการตัดสินใจ

ผลลัพธ์ของการปฏิบัติการข่าวสารในลักษณะของข่าวลือ ไม่เพียงส่งผลต่ออารมณ์ ความรู้สึกของมวลชนผู้รับข้อมูลให้รู้สึกเดือดแค้น หรือทุกข์ร้อนหลังจากข่าวสารดังกล่าวเผยแพร่ออกไปถ่ายเดียวเท่านั้น แต่ในสถานการณ์เดียวกัน ผู้ตกเป็นเหยื่อข่าวสารในลักษณะของข่าวลือยังได้กลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการทำลายล้างฝ่ายตรงข้าม โดยผู้ที่ตกอยู่ภายใต้ความกดดันนั้นอาจไม่รู้ตัวเลยก็ได้
ดังเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่บ้านบือนังกือเปาะ หมู่ 5 ตำบลตันหยงมัส อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส จากการปล่อยข่าวสารในลักษณะข่าวลือเรื่อง “โจรนินจา” ออกอาละวาด จนเป็นเหตุให้มีการรุมประชาทัณฑ์ ส.ต.อ.โสภณ ชลชาลี และ ส.ต.ท.สมคิด เจิมขุนทด ตำรวจตชด.พลร่มค่ายนเรศวร เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2546

 และเหตุการณ์สังหาร เรือโทวินัย นาคะบุตร และจ่าเอกกำธร ทองเอียด สองนาวิกโยธินสังกัดค่ายจุฬาภรณ์ 5 ที่บ้านตันหยงลิมอ หมู่ 7 ตำบลตันหยงลิมอ อำเภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2548

ชาวบ้าน..เหยื่อข่าวลือ      
ข้อมูลและข่าวสารต่างๆ ในรูปแบบข่าวลือ กล่าวได้ว่าเป็นช่องทางหนึ่งของการสื่อสารในสถานการณ์ที่น่าเคลือบแคลงระแวงสงสัย แล้วนำมาสร้างเป็นเรื่องที่ตีความให้มีความหมายไปต่างๆ นานา ซึ่งอาจจะเป็นจริงหรือไม่จริงก็ได้

โดยช่องทางการเผยแพร่ข่าวสารในลักษณะข่าวลือ จะเป็นการพูดคุยกันในลักษณะ “ปากต่อปาก” จากที่หนึ่งไปยังอีกพื้นที่หนึ่งอย่างรวดเร็ว ไม่มีการสืบเสาะหาข้อเท็จจริง หรือข้อมูลว่ามีความเป็นไปได้หรือไม่ มากน้อยเพียงใด

ในเรื่องการปฏิบัติการจิตวิทยาสนับสนุนการปฏิบัติการพิเศษในรูปแบบการสนับสนุนการบ่อนทำลาย บุญญฤทธิ์ วิสมล (2548:8) กล่าวเอาไว้ว่า ปฏิบัติการดังกล่าวสามารถกระทำได้หลายลักษณะ เช่น การรณรงค์ทางปฏิบัติการจิตวิทยาเพื่อสร้างความไม่พอใจให้เกิดขึ้นในพื้นที่ที่ได้รับการกดขี่จากฝ่ายรัฐบาล (ฝ่ายข้าศึก) โดยใช้เทคนิคการแพร่ข่าว การปล่อยข่าวลือต่างๆ การแจกใบปลิว เอกสารบิดเบือน การโฆษณาชวนเชื่อเพื่อยุยงให้เกิดการเคลื่อนไหว หรือการชุมนุมประท้วง เป็นต้น

ขณะที่ พ.อ.วิลเลียม เอ็ม ดาลี่ (2006 : 74-75) กล่าวว่า วิธีปฏิบัติการข่าวสารจะใช้ในพื้นที่ที่เกิดปัญหาความขัดแย้งรุนแรง หรือในช่วงภาวะสงคราม เป็นกระบวนการในการส่งผ่านข้อมูล หรือสิ่งบอกเหตุที่กำหนดไปยังกลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้เกิดอิทธิพลต่ออารมณ์แรงจูงใจ และกระบวนการคิดตามเหตุผล อันจะทำให้กลุ่มเป้าหมายเหล่านั้นมีพฤติกรรมที่จะกระทำหรือละเว้นการกระทำ โดยมีสองปัจจัยสำคัญคือ การเคลื่อนไหวทางการเมืองในพื้นที่ และการปฏิบัติการข่าวสาร ซึ่งนโยบายของรัฐคือตัวชี้วัด โดยเงื่อนไขของการเกิดความรุนแรงจะมีนโยบายเป็นตัวควบคุม

Vansina (อ้างถึงใน Shibutani 1966 : 57) ระบุว่า จากการศึกษาเกี่ยวกับข่าวลือ พบว่ามีความสำคัญไม่เฉพาะในตัวของมันเอง แต่ยังสามารถแสดงถึงการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เพราะข่าวลือมักจะมีความผิดพลาด เมื่อมีการถ่ายทอดต่อกันไปหลายทอด และสิ่งนี้เองมักคิดกันว่าเป็นลักษณะสำคัญของข่าวลือ

หรืออาจกล่าวได้ว่า ความหมายของข่าวลือคือ เรื่องราวที่ผ่านจากบุคคลหนึ่งไปยังอีกบุคคลหนึ่ง โดยมีข้อสมมติฐานว่า ผู้พูดคนแรกในขบวนการเป็นผู้รู้เห็นด้วยตัวเอง ข่าวของเขาจึงมีความถูกต้อง และเมื่อมีการส่งข้อมูลต่างๆ ออกไป ก็เริ่มมีความบิดเบือน เนื้อหาเริ่มเบี่ยงเบน บางคนอาจหลงลืมประเด็น และบางคนอาจเพิ่มเติมความเห็นของตนเองลงไป

การปฏิบัติการข่าวสารในลักษณะของข่าวลือ ไม่สามารถระบุได้ในรูปของกลุ่มคำพูดใดที่แน่นอน สิ่งที่ถูกระบุว่าเป็นข่าวลือนั้นโดยปกติเป็นการสรุปความหมายกว้างๆ ข่าวสารบางชิ้นอาจถือได้ว่าเป็นการยืนยัน หรืออาจเป็นส่วนหนึ่งของคำถาม โดยเป็นการบอกล่าวตรงๆ หรือบอกเป็นนัยๆ แต่บางสิ่งถูกละไว้ ไม่จำเป็นต้องพูดทั้งหมด การแปรเปลี่ยนเนื้อหาของข่าวสาร ปกติเราเรียกว่า “การบิดเบือน”

สำหรับการเกิดขึ้นของการปฏิบัติการข่าวสารในลักษณะของข่าวลือ อธิบายได้จากเหตุการณ์รุนแรง 2 เหตุการณ์ดังที่จะได้กล่าวในบทต่อไป