ภาค 4 ผู้นำหัวใจฮิปปี้

บทที่ 15 การจัดการวิกฤติ 

ทุบหม้อข้าว ทุ่มเงินหาศิลปินฝ่าวิกฤติ

หากวิกฤติเป็นอาภรณ์อยู่ในตู้เสื้อผ้า ริชาร์ดก็มักหยิบมาสวมใส่อยู่เสมอ วิกฤติในค.ศ.1976 มีประดังเดเข้ามามากมายหลายเหตุการณ์ เพื่อทดสอบภาวะความเป็นผู้นำ ของหนุ่มน้อยวัย 26 ปี แม้จะดูราวเป็นวิกฤติของราชา เพราะในขณะที่ดูเหมือนจะมีกระแสเงินสดไหลมายังค่ายเวอร์จิ้นเรื่อยๆ จนน่าจะวางใจได้ว่า ค่ายจะอยู่รอดปลอดภัย 

แต่เมื่อมาส่องกล้องดู จะเห็นว่าอยู่ได้ด้วยยอดขายของศิลปินหลักคือ ไมค์ โอลด์ฟิลด์ และหมดเงินไปกับการเซ็นเอาศิลปินที่ไม่สามารถทำเงินได้เลยไม่ว่า ชาตินี้หรือชาติหน้า

หลังจากแตกหักกับคริสเตนภรรยาคนแรก ใน ค.ศ. 1974 สำหรับใน ค.ศ.1976 นี้ เขาได้พบภรรยาในอนาคต ชื่อ “โจแอนน์” สาวสกอตต์แบบบ้านๆ แตกต่างกันราวฝ่าเท้าและหลังมือกับคริสเตน นักศึกษาสถาปัตย์ชาวอเมริกัน

ปัญหาคือ ต้องเสี่ยงอีกแล้ว เพราะเธอเป็นแฟนของนักดนตรีที่มาอัดเสียงที่ เดอะ แมนเนอร์ ประวัติศาสตร์ช่างซ้ำรอยกับคริสเตน ภรรยาคนแรก และกว่าจะได้เธอมา มาราธอนไม่ยิ่งหย่อนไปจากคริสเตน

ไหนจะถูกทวงถามความยุติธรรมจากศิลปินไมค์ โอลด์ฟิลด์ ที่หนีบทนายความมาทวงสิทธิ์ เมื่อรู้ว่าเขารับบทหนักเลี้ยงค่ายเวอร์จิ้นทั้งค่ายอยู่ และต้องการค่าลอยัลตี้ เพิ่มขึ้น 

แม้จะตกลงกันได้ด้วยดีแต่ความสัมพันธ์ใกล้ชิดแบบพ่อกับลูก แบบเพื่อนสนิท ก็ถูกบั่นทอนลง เพราะเป็นธรรมดาคงไม่มีเจ้าของค่ายเทปที่ไหนจะรักใคร่ศิลปิน และดูแลจนลืมผลประโยชน์ที่แท้จริงของค่าย จึงกลายเป็นสภาพที่ ริชาร์ด กล่าวว่า “เหมือนมีอะไรมาขวางกั้น”

หรือเงินก้อนใหญ่ที่หลุดมือไปพร้อมกับ Dire Straits วงดนตรีชั้นดีที่ไล่ล่าและเข้าไปใกล้ จนเรียกว่า กำลังจะได้ไว้ในสังกัด แต่กลับหลุดมือเพียงชั่วข้ามคืนด้วยความประมาทของริชาร์ด เอง เขาปล่อยให้งานเลี้ยงในคืนก่อนจะตกลงเซ็นสัญญามีสิ่งเสพติดเข้าเกี่ยวพันจนทำให้ทางผู้จัดการวงไม่ไว้วางใจ และเข้าใจผิดว่าทางเวอร์จิ้นต้องการมอมให้วงมึนเมาก่อนจะเซ็นสัญญา ถือเป็นความเป็นความผิดพลาดของคนชอบเสี่ยง จึงทำให้อัลบั้ม Brothers  in Arms ไปออกกับค่าย Polygram แทนที่จะเป็นเวอร์จิ้น  

เรื่องนี้ถือเป็นสิ่งน่าเสียดายสูงสุดอีกครั้งในประวัติศาสตร์การทำค่ายเพลง เพราะอัลบั้มBrothers in Armsทำยอดขายถึง 18 ล้านแผ่น และยังขายได้จนถึงทุกวันนี้ ซึ่ง ริชาร์ด เองรู้คุณค่าดี ณ วันนั้น เขาคำนวณมูลค่าของวง ไดร์ สเตรทส์ ไว้ที่ราคา 500 ล้านปอนด์ทีเดียว

ในช่วงเวลาแห่งปัญหา เขากับหุ้นส่วนสำคัญซึ่งตอนนั้นมีอยู่ทั้งหมด 4 คน นอกจาก นิค เพาเวลล์, ไซมอน ดราเปอร์ และตัว ริชาร์ด แล้ว ยังมี เคน เบอร์รี่ เพิ่มเข้ามาอีกคน

เคน เป็นแหล่งเก็บข้อมูลชั้นเยี่ยม ที่ดีกว่าเครื่องคอมพ์ เพราะสามารถให้ความคิดเห็น และเป็นเอทีเอ็มไปพร้อมๆ กัน เขาเป็นคนที่รู้ยอดขายทุกอย่าง 

รวมทั้งเป็นกาวใจประสานสามเกลอ ที่ล้วนมีความแตกต่างเข้าไว้ด้วยกัน และเป็นมีดดาบแทนริชาร์ด ในเวลาที่ต้องลดพนักงาน หรือต้องตัดศิลปินที่ไม่ทำเงินจริงๆ จะมี นิค และเคน คอยทำหน้าที่แทน ก่อนที่ทั้งหมดจะพร้อมใจกันไม่รับเงินเดือน และตัดรายจ่ายทุกอย่าง ปิดสระน้ำที่ คฤหาสน์ แมนเนอร์ รวมถึงขายรถยนต์คันเก่า

ในส่วนการเดินต่อของค่ายเพลง พวกเขาตกลงกันฝ่าวิกฤติด้วยเสียงเอกฉันท์ กับทางเลือก 2 ทาง

หนึ่ง คือ อยู่ต่อไปแบบค่ายเล็กๆ ที่ไม่เสี่ยงแต่ปลอดภัย

สอง คือ เอาเงินสดที่มีทั้งหมดไปทุ่มหาศิลปินทำเงินก้อนใหญ่ให้ได้

ไม่ต้องคิดมาก ก็คงรู้ว่า พวกเขาต้องเลือกข้อสอง 

ค.ศ.1976 กระแสสังคมมีส่วนเป็นอย่างมาก วัยรุ่นสับสน และเพลงป๊อปไม่สามารถตอบสนองจิตใต้สำนึกได้ ทำให้แนวทางดนตรีถ่ายเทมาเป็นของพั้งค์ กำแพงติดประกาศของเมืองถูกแทนที่ด้วยวงรุ่นใหม่ ที่กระแทกกระทั้นสังคม และเมื่อริชาร์ด ได้ยินเสียงเพลงเอก “Anarchy in the UK”  ของ เซ็กซ์ พิสทอลส์ ที่ไซมอน กำลังเปิดฟังอยู่ เขาถึงกับวิ่งลงบันไดไปถามว่า “มันเป็นวงอะไรกันวะนี่”

ริชาร์ด มุ่งมาดปรารถนาในวง เซ็กซ์ พิสทอลส์ อย่างมาก ถึงกับต่อสายถึงอีเอ็มไอทันที แล้วต้องเจอกับคำปฏิเสธ 

เซ็กซ์ พิสทอลส์ กลายเป็นวงพั้งค์ที่มีอายุสั้นที่สุด สร้างสรรค์ความดีงามน้อยที่สุด สร้างความอื้อฉาวมากที่สุด เป็นวงที่ทิ้งร่องรอยไว้มากที่สุด และน่าสนใจที่สุด รวมถึงแฟชั่นที่ส่งอิทธิพลอย่างไม่หยุดจนกระทั่งวันนี้ 

กระบวนการสร้าง เซ็กซ์ พิสทอลส์ เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจที่สุด มีระบบและบังเอิญที่สุด

มองหาคนเก่ง-ให้มาฝ่าวิกฤติ (แทนเรา)

ริชาร์ด แบรนสัน มีความทานทนในการผจญปัญหาได้มากกว่าผู้ประกอบรายอื่น เพราะกว่าครึ่งชีวิตกับวัย 34 ปีในเวลานั้น เขายังไม่ได้คิดถึงอะไรที่เป็นระเบียบแบบแผนจริงจัง จนเมื่อเวอร์จิ้นใหญ่ขึ้น และเป็นสายการบินหน้าใหม่ พร้อมวิกฤติใหญ่ครั้งนี้

วันนั้นหลังจากงานเลี้ยงฉลองเที่ยวบินแรกจากลอนดอน สู่นิวยอร์ก ริชาร์ดดิ่งกลับบ้านด้วยความเหนื่อยล้า และอยากพักผ่อนที่สุดแล้ว แท็กซี่พาเขามุ่งสู่บ้าน เขาผ่อนคลายขึ้นเมื่อเห็นบ้านอยู่ไกลๆ แต่กลับปรากฏร่างของชายหนุ่มคนหนึ่ง นั่งรออยู่บนบันไดหน้าบ้าน!

 ตอนแรก ริชาร์ดมองโลกในแง่ดีสุดๆ คิดว่าเป็นนักหนังสือพิมพ์มารอสัมภาษณ์ก่อนจะได้เจรจาแล้วรู้ว่า เป็นคนจากธนาคารเคาต์ ที่จะมาทำให้ เวอร์จิ้น ถึงกับล่มสลายทีเดียว

แม้เครื่องเวอร์จิ้นเที่ยวบินแรก จะข้ามแอตแลนติคไปได้ ด้วยความกระท่อนกระแท่น และมีความผิดพลาดถึงขนาดที่พนักงานต้อนรับบนเครื่องต้องไปเก็บภาชนะที่ทิ้งถังขยะไปแล้วมาใช้ เพราะไม่มีภาชนะใช้บนเครื่อง เนื่องจากเพิ่งมีถ้วยชามจานอยู่แค่ชุดเดียว แล้วดันเผลอเอาไปทิ้งได้!

หรือการที่ตัวริชาร์ดเองเกือบไม่ได้เข้างานเลี้ยงที่นิวยอร์ก เพราะลืมเอาพาสปอร์ตติดมือไปด้วย

แต่ไม่ว่าเรื่องอะไรก็ผ่านมาได้ จนมาเจอผู้ดูแลบัญชีของเวอร์จิ้น จากธนาคารเคาต์หน้าบ้าน จึงเชิญเข้ามาในห้องนั่งเล่น ก่อนเขาจะกล่าวถึงวัตถุประสงค์การมาหาถึงบ้าน ที่ทำให้ริชาร์ดนิ่งงันด้วยความช็อก และเกิดอาการปี๊ดในสมอง เมื่อได้ยินว่า ไม่สามารถให้เงินเบิกเกินบัญชีจำนวน 3 ล้านปอนด์ได้ และนำเช็คทั้งหมดมาคืน

 มันหมายถึง เช็คทั้งหมดที่เวอร์จิ้น สั่งจ่ายเด้งทั้งหมด และสำหรับสายการบินใหม่นั้น เหมือนว่าถนนทุกสายย่อมจะถูกตัดขาด ไม่ว่าจะเป็นอาหาร และข้าวของนานา ฯลฯ เขาคิดถึงความเหน็ดเหนื่อยของพนักงานตั้งแต่เริ่มต้น จนถึงการเจรจากว่าจะได้มาซึ่งเครื่องบินสักลำ ในเวลานั้น เขาอ่อนเพลียเกินกว่าจะยิ้มรับสถานการณ์

ริชาร์ด จึงกลายร่างจาก “Mr. Nice Guy” เป็นปีศาจร้าย ลากคอหนุ่มแบงก์หน้ามืด ที่มาไม่ถูกที่ ผิดเวลา ให้ไปไกลๆ บาทาในห้วงเวลานั้น แล้วปิดประตูใส่ ก่อนเดินโซเซกลับมา ทิ้งตัวนอนลงบนโซฟา ปล่อยให้น้ำตาไหลพราก ก่อนจะจับโทรศัพท์เพื่อโทรหา เคน เพื่อแก้สถานการณ์ในทันที

ในวิกฤติมีโอกาสฉันใด เช่นวิกฤติจากธนาคารครั้งนี้ นำไปสู่การพัฒนาและปรับองค์กรครั้งใหญ่ของ “เวอร์จิ้น กรุ๊ป”  

แม้วันนั้น จะไม่สบอารมณ์นัก แต่ก็ทำให้ ริชาร์ด ต้องคิดสะระตะ ถึงผู้ดูแลด้านการเงินในระดับ Director  เพราะสิ่งหนึ่งที่เขาเป็นคือ เมื่อรู้ว่าตัวเองไม่มีความสามารถด้านบัญชี และการเงิน ก็ต้องหาคนที่รู้เรื่องบัญชีมารายล้อม

การจ้าง “ดอน ครุคแช็งค์”  อดีตมือดีจากแมคเคนซี่ย์ ซึ่งดึงมาโดยโรเบิร์ต น้องเขย ซึ่งก็ทำให้ริชาร์ด เชื่อฟัง ดอน เป็นอันมาก สอดคล้องกับในเคล็ดลับความสำเร็จจากการประมวลของ เดส เดียร์เลิฟ ในข้อ Haggle : Everything ‘s Negotiable นั้น อันมีข้อย่อยว่า Acting on Good Advice  เพราะคำแนะนำที่ดีมันหมายถึง การมองเห็นแสงไฟที่ปลายอุโมงค์

การมองหาคนเก่ง จึงเป็นหัวใจของบริหารด้วยเช่นกัน

ถ้า เมก วิทแมน ไม่มาดูแลอีเบย์อย่างทุกวันนี้ “Pierre Omidyar”  ผู้ก่อตั้งอีเบย์ ชาวอิหร่าน อเมริกัน คงไม่ถึงฝั่งฝัน เพราะตอนแรกที่เขาคิดทำเวบนั้น ชื่อเดิมยังเป็น Echo และเพื่อขายช็อกโกแลตให้ภรรเมียเท่านั้น ก่อนจะเอาจริงเอาจัง โดยติดต่อให้คนหามือดีเข้ามาบริหาร 

เฉกเช่นกับการจ้าง ซีอีโอ “Dr.EricE.Schmidt” มาวางทิศทางการบุกให้คู่หูกูเกิลฝันไกลได้เท่าที่ต้องการ ทำให้กูเกิลหาใครเทียบเทียมได้ในวันนี้

เวอร์จิ้นก็เช่นกัน เพราะเวอร์จิ้น กำลังจะเป็นทุกสิ่งทุกอย่าง ในการหันหัวเข้าสู่ธุรกิจมวลชน ริชาร์ด รู้ว่า ถ้าไม่มีเพื่อนแบบ นิค ที่ละเอียดถี่ถ้วน อนาคตของเวอร์จิ้นไม่น่าจะฝากไว้กับคนที่มีหน้าที่ฝัน และทำให้มันเป็นจริงเช่นเขา

วิกฤติธนาคารเคาต์ นอกจากจะทำให้ริชาร์ด รู้ว่าตัวเองจะต้องมีที่ปรึกษาทางการเงิน แล้วเขาคนนั้นจะชักม้าพาเวอร์จิ้นไปในทุกสนามรบ (ทางการค้า)  ประกอบกับช่วงเวลานั้นเศรษฐกิจกำลังเติบโต หลายบริษัทต่างเข้าตลาดหุ้นเพื่อระดมทุน

..ริชาร์ดเบื่อหน่ายและอยากหลีกลี้จากวิกฤติทางการเงิน จึงฝันไกลไปถึงตลาดหุ้น!!!..

โบนัสจากคู่แข่ง

ใครจะคิดว่าวันหนึ่ง พนักงานของสายการบินของเวอร์จิ้น จะได้รับโบนัสจากบริติช แอร์เวย์ส คู่แข่งสำคัญบนฟากฟ้าอังกฤษ ไม่บ้า ไม่ฮา แต่เป็นเรื่องเครียด อีกเรื่องที่ ริชาร์ดฝ่ามาได้ ผลจึงออกมาด้วยหน้าตาสดใสอย่างที่เห็น

เพราะเมื่อ “Lord King” แห่งบีเอ เปลี่ยนฟากฟ้าในตอนนั้นเป็นสนามรบ เวอร์จิ้น ก็ขำอยู่ต่อไปไม่ไหว

อุปสรรคจัดตั้งถูกเรียงเข้ามา เมื่อธุรกิจ (โดยเฉพาะสายการบิน) ไม่มีคำว่า ปรานี ตั้งแต่เริ่มซ่อมบำรุงเครื่อง เพราะในช่วงแรก ริชาร์ด ให้ B CAL ซ่อมบำรุงให้ ต่อมาเมื่อบีเอ เทคโอเวอร์ B CALซะ ก็กลายเป็นเครื่องของเวอร์จิ้นต้องมาให้บีเอซ่อมบำรุงแทน ซึ่งพอรับช่วงต่อบีเอก็ส่งเครื่องล่าช้า จนเกิดเป็นปัญหาอีนุงตุงนัง

แล้วยังมีเรื่องเส้นทางการบินหลักในเวลานั้น ซึ่งการเข้าเจาะญี่ปุ่นได้ หมายถึง อนาคตที่ดี การบินสู่ สนามบินนาริตะ จึงเป็นเป้าหมายของเวอร์จิ้น

ริชาร์ด พยายามยื่นคำร้องขอเส้นทางสู่ญี่ปุ่น แต่ BA  ในฐานะสายการบินของรัฐบาลก็ทึกทัก เส้นทางสู่ญี่ปุ่นว่า เป็นของบีเอ และโกรธมาก ที่ริชาร์ด บังอาจแม้กระทั่งแค่ยื่นเรื่อง

การทำธุรกิจการบินถือเป็นเรื่องเหนือความคาดหมาย แม้กระทั่งตัว ริชาร์ด เองด้วยซ้ำในตอนเริ่มแรก

เขาเพียงเห็นว่า สายการบิน คือธุรกิจบริการที่ห่วยบรม แล้วยังมีค่าโดยสารที่แพงมหันต์ แต่กลับให้ลูกค้าให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ ธุรกิจสายการบินนั้นมักผูกขาดอยู่เพียงบริษัทแห่งสองแห่งเท่านั้นในแต่ละประเทศ

คุณสมบัติชัดเจน ตั้งแต่ก่อนเข้าในธุรกิจด้วยปัจจัยหลักของผู้นำคือ Intellectual Stimulation อันหมายถึง การมีแรงกระตุ้นเตือนทางสติปัญญา เพื่อทดสอบสมมติฐานใหม่ๆ และการสร้างบรรยากาศให้เกิดความคิดสร้างสรรค์  

สิ่งที่ทำให้ ริชาร์ด แบรนสัน ตัดสินใจฟ้องบีเอ คงเป็นเพราะแผนสกปรกหลายเรื่อง ตั้งแต่การซ่อมบำรุงเครื่องที่ผิดพลาด ต้องจอดเฉยๆ จนต้องประสบปัญหาการเงินและ ทำให้เวอร์จิ้น เสีย ค่ายเพลงไปด้วยน้ำตานองหน้า

ไหนจะข่าวลือว่ามีการใช้ยาเสพติดที่ Heaven ไนต์คลับที่ ริชาร์ด ซื้อไว้ เพราะทนไม่ได้ที่คนของเวอร์จิ้นจะเอาเงินไปใช้กันอย่างฟุ่มเฟือยในคลับคนอื่น

วิธีการคิดของ ริชาร์ด เป็นเชิงกลยุทธ์โดยแท้ เป็นกลยุทธ์ที่มีแบบฝึกหัด คือธุรกิจในชีวิตจริงเสียด้วย

แล้วลอร์ด คิง ก็ปล่อยข่าวว่า เวอร์จิ้น มีปัญหาเรื่องการเงิน และยังทำจดหมายถึงกระทรวงคมนาคม ซึ่งแน่นอนว่า ถ้าสถาบันการบินพลเรือนรู้เข้า ต้องมีปัญหาแน่ๆ เพราะความน่าเชื่อถือเป็นสิ่งสำคัญของคนทำธุรกิจการบิน ที่สำคัญๆ สุดเครดิตทั้งหมด ที่มีต่อบริษัทจำหน่ายเครื่องบิน อย่างโบอิง และแอร์บัส

การตัดสินใจเขียนจดหมายถึง ลอร์ด คิง ถือเป็นการทิ้งไพ่ ไม้ตาย แต่สุดท้ายคือการไม่แยแส ลอร์ด คิง ไม่เคยเห็น ริชาร์ด อยู่ในสายตา

เคล็ดลับที่ ริชาร์ดเลือกมาใช้  เพื่อแก้สถานการณ์ คือ การรู้จักเลือกสรรคน จะเข้าหาใครต้องเข้าให้ถูกทาง

เขาไปเจรจากับรัฐมนตรีกระทรวงคมนาคมชาวสกอตต์ผู้แสนจะติดดิน จนในที่สุด ได้เข้าไปให้บริการในสนามฮีทโธรว์ และได้เส้นทางบินสู่ญี่ปุ่น ซึ่งมันหมายถึงใบหน้าที่ฉีกขาดของลอร์ด คิง

การแต่งกายชุดโจรสลัดในวันแรกที่เข้าบินในสนามบินฮีทโธรว์ ยิ่งทำให้ ลอร์ด คิง มองว่า ริชาร์ด คือ ผู้ปล้นรายได้ไปจากบีเอ

การถูกดักฟัง และถูกนักสืบสะกดรอย ทำให้เขารู้สึกว่ามันมากเกินไปแล้ว ยิ่ง เซอร์ เลเกอร์ โทรกระตุ้นให้ฟ้องร้อง ทำให้เขาตัดสินใจทันที แม้ในขณะนั้น คนในเวอร์จิ้นไม่ต้องการให้เขาทำอะไรให้เด่นหรือดังเกิน

แต่วันนั้น ในศาล คนสำคัญคือพ่อ ผู้เป็นทนายที่ช่วยเหลือจนลูกได้ชัยชนะ พร้อมยืนน้ำตาอาบแก้ม  ริชาร์ด เดินกำชัยชนะออกจากศาลและประกาศว่า เขาทำเพื่อทุกสายการบินที่ถูก BAเขี่ยจนต้องออกจากธุรกิจ

เงิน 500,000 ปอนด์ จาก BA ถูกแจกจ่ายเป็นโบนัส ให้พนักงานของเวอร์จิ้น เพื่อชดเชยความเครียดทั้งหลายทั้งปวงที่ผจญมาด้วยกัน