แพะเพื่อนยาก

เจ้าของแพะทำหน้างงๆ ตอนจ่ายเงิน แต่เด็กชายกลับหน้าตาแช่มชื่น เพราะบรรลุแผน 3 ประการ อันหมายถึง ได้กินกล้วย ได้เงิน และได้ออกไปเที่ยวตามกฎกติกาที่แม่กำหนด

15 ตุลาคม พ.ศ. 2447 เป็นวันถือกำเนิดของครูเคล้า ณ บ้านบ่อพลับ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา

บิดาครูเคล้าชื่อ “ นายเขียว” มารดาชื่อ “ นางดำ” นามสกุล “ คชาฉัตร” ครอบครัวมีอาชีพค้าขายพืชผักเล็กๆ น้อยๆ ครูเคล้าเป็นลูกชายคนเดียวและเป็นลูกคนสุดท้องของครอบครัวนี้ซึ่งมีลูกคนโตเป็นผู้หญิง

สุชิน สมุทวนิช นักเรียนเก่ามหาวชิราวุธยุค พ.ศ. 2481-2490 เล่าว่า แม่ของเขาชื่อ “ นางเชือน” นั้นเป็นเพื่อนสนิทกับครูเคล้ามาตั้งแต่เด็ก

สนิทกันมากถึงขนาดเรียก “ อี-ไอ้” กันจนโต

นางเชือนเล่าให้สุชินฟังว่า แม่ของครูเคล้ามักมอบหมายงานให้ลูกชายเฝ้าร้านขายของที่ปลูกเป็นเพิงเล็กๆ อยู่ริมถนน สินค้านำมาวางขายมีพวกขนม และผลไม้ตามแต่โอกาส

“ ยามว่างครูเคล้าชอบปีนป่ายต้นกำชำหน้าบ้าน ส่วนแม่ผมบ้านอยู่แถวถนนพัทลุง ไม่ไกลจากบ้านของครูเคล้านัก สองคนไปมาหาสู่เล่นซนกันประสาเด็ก”

สุชินเล่าอีกว่า การละเล่นที่สนุกสนานและคนอื่นเลียนแบบไม่ได้ของเด็กชายเคล้าก็คือ การนอนฟุบหลับบนหลังวัวได้เป็นวันๆ โดยไม่ตก ประสาเด็ก แม้ครูเคล้าจะมีหน้าที่เป็นพนักงานขายของหน้าร้านให้แม่ แต่เคยมีชาวบ้านพบเขานอนหน้าคว่ำฟุบหลับอยู่บนหลังวัวของแขกคนหนึ่งในบริเวณทุ่งหญ้าใหญ่อยู่เนืองๆ

กว่าจะเป็นไทออกไปเล่นได้ก็ต่อเมื่อช่วยแม่ขายของหมดแล้ว ซึ่งไม่ง่ายนัก

วันหนึ่ง นางดำสั่งให้ลูกชายนั่งเฝ้าขายกล้วยน้ำว้าที่มีอยู่ 10 หวี เป็นวันที่โชคไม่เข้าข้างเด็กชายเคล้าเอาเสียเลย ทั้งที่ใจเขานั้นเตลิดเปิดเปิงอยากออกไปเที่ยวเต็มแก่ แต่คอยแล้วคอยเล่าก็ยัง ไม่มีใครเอ่ยปากขอซื้อกล้วยเลยแม้จะมีคนเดินผ่านมาหลายราย

เขานั่งรอด้วยใจอันร้อนรุ่ม รอแล้วรอเล่าจนเหลือบไปเห็น “ แพะ” ตัวหนึ่งถูกล่ามเชือกให้เล็มหญ้าอยู่ไม่ไกล ครั้นเอาแพะมารวมกับปัญหาขายกล้วยไม่ออกจึงเกิดอุบายขึ้นในใจ ฉวยจังหวะที่ไม่มีใครทันเห็นเดินเข้าไปดึงหลักที่ผูกแพะตัวนั้นแล้วจูงมันมาให้กินกล้วยที่ร้านได้ตามสบาย

แพะเป็นสัตว์ชอบกินทุกอย่างที่ขวางหน้า ยิ่งมาเจอของดีอย่างกล้วยน้ำว้า ก็ไม่ต้องไปบังคับขืนใจอะไรให้มาก แถมเด็กชายเคล้ายังช่วยปอกให้แพะกินเองอีกแรง ตัวเขาเองก็ร่วมวงช่วยกินกล้วยด้วยจนหมดทั้ง 10 หวี อิ่มพุงกางทั้งแพะทั้งคนในเวลาอันรวดเร็ว จากนั้น เด็กชายเคล้าก็เดินจูงแพะไปบ้านกำนันชื่อ “ ขุนบ่อพลับพิศาล” ลงมือฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย

“ เผลอนิดเดียว แพะหลุดไปกินกล้วยจนหมด ขอให้กำนันเรียกเจ้าของแพะมาจ่ายค่ากล้วยด้วย” เด็กชายเคล้าว่า

กำนันเห็นพยานหลักฐานแน่นหนา เลยดำเนินการให้ตามระเบียบกฎหมาย เรียกเจ้าของแพะมาจ่ายค่ากล้วยครบทุกบาททุกสตางค์ โทษฐานไม่ดูแลแพะตัวเองให้ดีจนแอบไปกินกล้วยคนอื่น

เจ้าของแพะทำหน้างงๆ ตอนจ่ายเงิน แต่เด็กชายกลับหน้าตาแช่มชื่น เพราะบรรลุแผน 3 ประการทีเดียว ทั้งได้กินกล้วย ขายของหมด และได้ออกไปเที่ยวตามกฎกติกาที่แม่กำหนด

0 0 0

พ.ศ.2460 ครูเคล้าเริ่มเรียนหนังสือครั้งแรกที่โรงเรียนวัดมัชฌิมาวาส จนสอบไล่ได้ชั้นปีที่ 3 กระทั่ง พ.ศ.2463 จึงเข้าเรียนต่อโรงเรียนมหาวชิราวุธ ในระดับชั้นปีที่ 1

โรงเรียนมหาวชิราวุธก่อตั้ง พ.ศ.2439 เริ่มดำเนินการสอนตามหลักสูตรโรงเรียนมหาดเล็กหลวง หากนับแต่ พ.ศ.2459 เปิดสอนตามแบบระดับชั้นประถมปีที่ 1-3 ต่อด้วยระดับที่ 1-6 มีครูประจำการ 12 คน นักเรียน 100 คน ได้รับฐานะเป็นโรงเรียนตัวอย่างมณฑลนครศรีธรรมราช

จันทร์ สมบูรณ์กุล อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร เพื่อนนักเรียนครูเคล้าเล่าไว้ใน “ นิทานโบราณคดีมหาวชิราวุธ” ว่า

มณฑลนครศรีธรรมราชได้รับพระราชทานธงประจำกองลูกเสือ จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ 14 มิถุนายน พ.ศ.2458 ก่อนนั้นเล็กน้อยโรงเรียนมหาวชิราวุธซึ่งเป็นโรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลก็เริ่มจัดตั้งกองลูกเสือชื่อกอง น.ศ. 1 นับเป็นกองที่ 1 ของมณฑลนครศรีธรรมราช กำหนดให้หมายเลขต่อไปเป็นกองลูกเสือต่างๆ ของมณฑลนครศรีธรรมราช ลูกเสือยุคนี้เรียกตามแบบเดิมว่า “ เสือป่า” หรือ “ ลูกเสือป่า”

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานกำเนิดลูกเสือไทยเมื่อ 1 กรกฎาคม พ.ศ.2454 ทรงนำแนวคิดจากประเทศอังกฤษใช้ฝึกมหาดเล็กหลวงก่อน แล้วขยายไปสู่มณฑลต่างๆ ฝึกซ้อมรบ เดินทางไกล แรมคืน

เครื่องแบบลูกเสือป่า ใส่กางเกงนักเรียนขาสั้นสีดำ เสื้อเชิ้ตสีกากี เข็มขัดหนังสีน้ำตาลหัวสี่เหลี่ยมทองเหลือง หมวกสักหลาดสีดำ ปีกหมวกด้านขวาพับขึ้น มีดอกจันทน์จีบกลม ตรงกลางดอกจันทน์มีหน้าเสือทำด้วยทองเหลืองใช้กระดุมเป๊กติดปีกหมวกกับตัวหมวก ผ้าพันหมวกเป็นแถบเล็กสีเขียวแบบขนนกแก้ว ส่วนผ้าพันคอสีเขียวสี่เหลี่ยมจัตุรัส เมื่อใช้ผูกคอต้องพับเป็น 3 เหลี่ยมแล้วม้วนกลางพอสมควร ผูกเป็นรูปโบว์ด้านหน้าคล้ายเงื่อนแน่น แต่ผูกหลวมๆ มีชายห้อย สองข้างพอสวย เพราะต้องม้วนก่อนจะผูกคอ นักเรียนมักใส่ชุดเสือป่ามาโรงเรียนเกือบทุกวันถือเป็นชุดนักเรียน

ราวเดือนมีนาคมปลายเทอมทุกปี ทางโรงเรียนมหาวชิราวุธจะจัดให้ลูกเสือป่าไปแรมคืนหรืออยู่ค่ายพักแรม เพราะสภาพอากาศกำลังเหมาะ ฝนหยุดตกและโรงเรียนกำลังจะปิดเทอม

กิจกรรมนี้จะประกาศให้ลูกเสือรู้กำหนดการล่วงหน้าก่อนพอสมควร เพราะนักเรียนต้องเตรียมตัวเครื่องใช้บางอย่างที่จำเป็นคือ ย่ามเพื่อใส่เสื้อผ้าและของกิน นอกจากย่ามแล้วมีกระติกน้ำ หม้อหุงข้าว และมีดเพื่อใช้ในการผ่าฟืนหรือตัดไม้สำหรับทำเพิงมักเป็นมีดแบบมีฝักและปลอกหนังสำหรับสอดเข้ากับเข็มขัดคาดเอวขนาดยาว 1 คืบเศษๆ

บางคนไปเสาะหาหยิบยืมขวานขนาดเล็กที่เรียกว่า “ ลูกขวาน” มาพกอย่างเท่เกินหน้าเกินตาคนอื่น สิ่งจำเป็นอื่นยังมี เทียนไข สำหรับจุดไฟแทนตะเกียงตอนกลางคืน อาหารการกินลูกเสือมักพาเป็นเสบียงกรังเก็บได้หลายวัน จำพวกหมูผัดพริกขิง ไข่เค็ม กุ้งหวานต้มแห้งๆ หรือไม่ก็ตำน้ำพริกแห้งไว้ไปบีบมะนาวตอนเปิดกิน

การเดินทางไกลของลูกเสือป่ากอง น.ศ.1 เป็นการเดินทางด้วยเท้า ทั้งไปและกลับ เป็นระยะทางใกล้สุด 14- 15 กิโลเมตร ถึงจุดหมายแล้วลูกเสือต้องไปสร้างเพิงพัก หุงหาอาหารรับประทานเป็นหมวดหมู่

คืนไหนว่างเว้นจากการซ้อมรบ จะมีการเล่นรอบกองไฟ ลูกเสือป่ามักนำเอาศิลปการแสดงของภาคใต้เช่น โนรา หนังตะลุง เพลงบอก มานำเสนอให้ชมกัน ก่อนจะเข้านอนต้องรอเป่าแตรเรียกประชุมสวดมนต์ไหว้พระ และร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี

ปีหนึ่งสมัยพระพณิชยสารวิเทศเป็นอาจารย์ใหญ่ โรงเรียนกำหนดให้เดินทางไกลไปพักแรมโดยคืนแรกเข้าพักที่วัดบ้านพรุ อำเภอหาดใหญ่ วันต่อมาเดินทางต่อไปยังอำเภอบ้านนา ซึ่งปัจจุบันคืออำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา

ณ ตลาดอำเภอบ้านนานี่เอง มีตำนานครูเคล้าพลาดท่าเสียทีคนอื่น เมื่อคณะลูกเสือป่าซึ่งรวมทั้งลูกเสือเคล้าได้ไปดื่มกาแฟที่ร้านคนจีนในตลาด

จันทร์ซึ่งอยู่ในเหตุการณ์คราวนั้นเล่าว่า ราคากาแฟสมัยนั้นถ้วยละ 5 สตางค์ ใส่ถ้วยกระเบื้องมีหู และมีจานรอง ดื่มกาแฟเสร็จครูเคล้าจะชำระเงิน ก็คิดลองเชิงเล่นตามประสา จึงบอกคนจีนเจ้าของร้านไปว่า

“ อั๊วให้ลื้อเพียง 4 สตางค์ เพราะกาแฟหกลงในจานเสียส่วนหนึ่งแล้วกินได้ไม่เต็ม”

“ ที่เก็ก 5 สาตางค์คิกหักน้ำกาแฟที่หกในจานรองเลี้ยว มิฉะนั้งก็ 6 สาตางค์ขากตัว” คาดไม่ถึงว่าเจ้าของร้านตอกกลับด้วยชั้นเชิงเช่นกัน ว่าที่เรียกเก็บ 5 สตางค์นั้นได้หักน้ำกาแฟที่หกในจานรองล่วงหน้าแล้ว มิฉะนั้นเขาจะคิด 6 สตางค์ ทั้งที่ราคากาแฟถ้วยละ 5 สตางค์

ถึงตานี้ครูเคล้ารู้ว่าเสียทีจนด้วยโวหาร หมดประตูเถียง จึงนิ่งเงียบ และยอมจ่ายเงินมากกว่าราคาปกติเสียแต่โดยดี

นานๆ คนอย่างครูเคล้าจะพลาดท่าเสียทีให้คนอื่น เรื่องกาแฟ 5 สตางค์จึงถูกเพื่อนฝูงนำมาเป็นเรื่องล้อเลียนอยู่นาน พอๆ กับเรื่องที่ครูเคล้าถูกเพื่อนครูรวมหัวกันอำเรื่องขึ้นเงินเดือนหลังจากได้เป็นครูแล้ว