ห้องฮา !

“ บางคนฟังครูพูดตลกโปกฮา แล้วก็แล้วกันไป หรือแค่สนุกสนาน แต่คนที่ช่างคิด ก็จะเอาไปคิดต่อ ได้ประโยชน์มาก คนช่างคิดอย่าง ฯพณฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ จึงประทับใจครูเคล้าอยู่จนเดี๋ยวนี้”

ห้องเรียนยามบ่ายหลายห้องบรรยากาศชวนง่วงนอน เว้นแต่ห้อง “ ม.3 ก” ที่มักได้ยินเสียงโห่ร้องชอบอกชอบใจ เสียงดังลั่นเป็นระลอกๆ จนครูมาใหม่สอนอยู่ห้องข้างๆ แอบฟ้องครูใหญ่ขอย้ายห้องหนี

“ เด็กห้องครูเคล้าหัวเราะกันได้ทั้งวัน ท่านมีเรื่องเล่าขำขันไม่รู้จักจบจักสิ้น แต่ไม่เสียเนื้อหาการเรียนนะ ยิ่งทำให้เรียนง่ายเด็กสนใจเรียน” อาจารย์ ไพบูลย์ พิชัยวงศ์ เล่าถึงครูผู้เป็นที่รักและเคารพด้วยแววตาแห่งสุข

ศิษย์ครูเคล้าคนนี้เป็นนักเรียนเก่ามหาวชิราวุธ พ.ศ.2485 หลังเรียนจบเขายังกลับมาเป็นครูร่วมสมัยกับครูเคล้า และรับราชการจนได้เป็นผู้อำนวยการโรงเรียนมหาวชิราวุธเมื่อ พ.ศ.2532-2534

“ ครูสมัยก่อนจะสอนทุกวิชา ยกเว้นวาดเขียนกับพลศึกษา เรียกว่าสอนแบบผูกชั้น ใครประจำชั้นไหน ก็สอนชั้นนั้นตลอดวันและทั้งเทอม”

เพียงได้ยินว่า จะเรียนวิชาคณิตศาสตร์ นักเรียนบางคนก็พาลปวดหัวมวนท้องเอาดื้อๆ ครูเคล้าจึงเริ่มชั่วโมงสอนโดยทิ้งตำราบวกลบคูณหาร แล้วหันไปชวนเด็กๆ คุยเรื่องสถานการณ์บ้านเมือง

ตอนนั้น ท่านยกเรื่อง “ ผู้ว่าราชการจังหวัด” ซึ่งยังเรียกติดปากว่า “ ข้าหลวงประจำจังหวัด” มาเป็นหัวข้อสนทนา เพราะสมัยนั้นข้าหลวงฯ ไปไหนทำอะไร ถือเป็นเรื่องใหญ่โต ไม่ต่างจากการเสพข่าวสังคมของคนยุคนี้

เริ่มต้นครูเคล้าทำเป็นถามเด็กเปรยๆ ว่า มีใครรู้เรื่องข้าหลวงฯ บ้างหรือไม่ แล้วจึงเล่าเรื่องที่ท่านรับรู้ให้ฟังอย่างสนุก เป็นการปลุกเร้าให้เด็กสนใจกับเรื่องข่าวสารรอบตัว ไม่จำกัดความรู้แค่ภายในห้องเรียนสี่เหลี่ยม หรือตำราแค่สองสามหน้ากระดาษ

พอเด็กเริ่มตื่นตัว จึงค่อยนำพาความสนใจของเด็กกลับเข้าสู่บทเรียน

“ เด็กในห้องเรียนของท่านทุกคนจะตื่นตัวต่อเรื่องราวรอบตัวตลอดเวลา พูดตามภาษาฝรั่งก็คือ เด็กจะอเลิร์ท (alert ) เพราะท่านเป็นคนแบบนี้ ในฐานะที่ผมเป็นครูคนหนึ่ง ต้องบอกว่า ครูเคล้าเป็นคนใช้หลักสูตรเป็น ในขณะที่ครูคนอื่นถูกหลักสูตรใช้”

อาจารย์ไพบูลย์ยังเล่าถึงวิธีการสอนว่า ครูเคล้ามองทะลุถึงเป้าหมายที่แท้จริงของหลักสูตร จึงรู้จักประยุกต์ใช้ได้อย่างสอดคล้องกับพื้นฐานความรู้ของเด็กได้แนบเนียน ชนิดที่เด็กแทบไม่รู้เลยว่ากำลังถูกสอน

“ เครื่องมือช่วยสอน” สำคัญของครูเคล้าที่แปลกกว่าใครอื่นคือ “ มุขตลก”

“ พอครูเอาเรื่องตลกมาโยงกับความรู้ เด็กจะรู้สึกว่าไม่อยู่ในกรอบ นั่งเรียนด้วยความสนุกสบายใจ”

ยกตัวอย่าง วิชาอ่านเอาเรื่องและเรียงความซึ่งปกติแยกเป็นสองวิชา โดยวิชาอ่านเอาเรื่องเน้นการจับใจความ ส่วนการเรียงความ เน้นการแต่งเรื่อง แต่ครูเคล้ากลับเอาสองวิชามาประยุกต์สอนไปพร้อมๆ กัน

วิชาอ่านเอาเรื่องของครูเคล้า เป้าหมายนำเด็กเข้าสู่โลกของวรรณคดี ส่งเสริมวัฒนธรรมประเพณี เอกลักษณ์ประจำชาติ ในตำราเรียนจึงได้ตัดบางตอนของหนังสือวรรณคดี บทกวีนิพนธ์ บทบังคับอ่านของ “ พระอภัยมณี” และ “ สามก๊ก” ตอน “ โจโฉแตกทัพเรือ” แค่ตอนสั้นๆ มาให้เด็กอ่าน

“ ครูเคล้าไม่ได้สอนพระอภัยมณี หรือสามก๊กแค่บางส่วนเพียงเท่านั้น ท่านได้นำส่วนที่น่าสนใจของหนังสือวรรณคดีหลายเล่มหลายเรื่องย่อพอเป็นสังเขป เหมือนเอาหนังตัวอย่างมาฉายให้เด็กดู พอนักเรียนเกิดความสนใจ พวกเขาจะพยายามศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองภายหลัง”

ครูเคล้าเป็นสุดยอดนักเล่าเรื่องอยู่แล้ว บ่อยครั้งแกล้งเล่าทิ้งปมบางเรื่องเอาไว้ ใครอยากจะรู้ว่า ความเป็นมาเป็นอย่างไร ตอนต่อไปจะเป็นอย่างไร ต้องยืมหนังสือในห้องสมุดไปอ่านเพิ่ม เท่ากับเป็นการดึงเข้าสู่โลกการอ่านโดยที่เด็กไม่รู้ตัว สู่โลกแห่งการเรียนรู้อันไม่จบสิ้น

“ ความเป็นตัวตนของครูเคล้า เป็นเรื่องอัศจรรย์ใจในหมู่ศิษย์ไม่น้อย สมัยที่เราเป็นนักเรียน เราเห็นว่าท่านคิดอะไรแผลงๆ แต่เมื่อเราโตขึ้นมาแล้วหันกลับไปทบทวน นั่นแหละจึงเข้าใจ”

คนบางกลุ่มมีทัศนคติว่า ครูที่เรียนมาสูงๆ เท่านั้น จึงจะสอนเก่ง แต่ครูเคล้าต่างออกไปจากขนบเดิม เพราะกล้าคิดออกแบบวิธีการสอนที่แปลกใหม่ และค้นหาเทคนิคให้เด็กจดจำหลักวิชาการใหม่ๆ กระทั่งเกิดความสนใจเรียนเป็นการเฉพาะตัว

อาจารย์ไพบูลย์เคยผ่านงานสอน และดำรงตำแหน่งผู้บริหารทางการศึกษามายาวนาน แสดงทัศนะส่วนตัวว่า ครูส่วนใหญ่มีความรู้มากมาย แต่กลับมีปัญหาเรื่องการสอน หรือวิธีการถ่ายทอดไปสู่นักเรียนไม่ได้ผลเท่าที่ควร ถือว่าล้มเหลว ในขณะที่ครูเคล้า ไม่ได้เรียนสูง กลับมีวิธีการสอนที่แปลกและลึกซึ้ง โดยใช้หลักการฝึกเชาว์ ไหวพริบให้เด็ก จากการเข้าไปใกล้ชิด คลุกคลีกับเด็กเหมือนเป็น “ เพื่อน ” คนหนึ่ง

“ ท่านสามารถคุยเรื่องเดียวกับเด็กได้ทุกเรื่องที่เปิดประเด็นแบบฉับพลัน สมองเด็กถูกกระตุ้นให้ตื่น เด็กต้องรู้ทันครู เพราะไม่เช่นนั้น คุยกับครูไม่สนุก”

กรณีที่ถือเป็นการสอนที่ “ ลึกซึ้ง” เท่าที่อาจารย์ไพบูลย์ได้สัมผัส เขาบอกว่า เป็นวิชาคณิตศาสตร์

ครูส่วนใหญ่มักสอนว่า 1+1 เป็น 2

แต่ครูเคล้ากลับสอนว่า 1+1 ไม่ได้มีคำตอบเป็น 2 เสมอไป เพราะในชีวิตจริงเราอาจได้คำตอบบางสิ่งที่ไม่สามารถอธิบายได้ตามสูตรคณิตศาสตร์

ครูเคล้ายกตัวอย่างว่า ชายคนหนึ่งขุดหลุม 100 หลุม แต่ละหลุมปลูกแตงโม 1 ต้น สมมติว่าแตงโมแต่ละต้นจะออกผล 3 ผล ปลูก 100 หลุม คูณ 3 ก็ได้ 300 ผล ขายผลละ 10 บาทได้เงิน 3 , 000 บาท ชายคนนี้หวังว่าจะได้เงิน 3,000 บาท จากการขายแตงโม

ครูเคล้าบอกว่า พอปลูกจริงรดน้ำรดท่าใส่ปุ๋ยบำรุง เรียบร้อยถูกต้องทุกอย่างไม่ผิดพลาดแม้แต่น้อย แตงโมให้ผลต้นละ 3 ผลตามคาด แต่เขาอาจจะไม่ได้เงิน 3,000 บาทตามสูตร

นักเรียนต่างงงว่า ทำไมไม่ได้ 3,000 บาท ? ครูเคล้าจึงสอนว่า ขณะที่ชายคนปลูกแตงโมคนนี้ประสบความสำเร็จ คนปลูกแตงโมรายอื่นก็ประสบความสำเร็จเหมือนกัน เมื่อหลายคนเอาแตงโมออกมาขายจนล้นตลาด จึงได้ราคาต่ำกว่าลูกละ 10 บาท

“ นี่แหละทำให้เราสามารถคิดต่อ หรือนำไปต่อยอดความรู้สู่วิชาอื่นได้” อาจารย์ไพบูลย์เล่า

ด้านกีฬาครูเคล้าสอนให้เล่นตะกร้อวง เพราะใช้ทุนน้อย ตะกร้อลูกเดียวเล่นกี่คนก็ได้ สามารถออกกำลังได้ทุกส่วน ไม่ว่าจะเป็นศีรษะทั้งหน้า หลัง เข่า ไหล่ ศอก เท้า แถมไม่ต้องไปรบรากับใครเพราะเป็นเกมช่วยกันเตะ ช่วยกันเลี้ยงตะกร้อลูกเดียวไม่ให้ตกพื้น

นี่คือตัวอย่างพื้นฐานวิธีคิดแบบครูเคล้า

“ บางคนฟังครูพูดตลกโปกฮา แล้วก็แล้วกันไป หรือแค่สนุกสนาน แต่คนที่ช่างคิดก็จะเอาไปคิดต่อ ได้ประโยชน์มาก คนช่างคิดอย่าง ฯพณฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ จึงประทับใจครูเคล้าอยู่จนเดี๋ยวนี้”

ถามว่าความเก่งกาจรอบด้านของครูเคล้ามาจากไหน อาจารย์ไพบูลย์มั่นใจว่า มาจากการเป็น “ นักอ่านตัวยง” นั่นเอง แม้สมัยก่อนจำนวนและปริมาณหนังสือยังไม่แพร่หลายไม่มากเท่าทุกวันนี้ แต่เมื่อมีข่าวว่ามีหนังสือใหม่ออกมา ครูเคล้าจะรีบไปหาอ่าน แล้วเล่าให้นักเรียนฟังเสมอ

ด้วยวิธีการสอนแบบแปลกใหม่ เรียนสนุก จำง่าย ไม่มีหลักการสอนแบบตายตัว ทำให้นักเรียนของครูเคล้าสามารถทำข้อสอบที่ส่งมาจากส่วนกลาง ตามระเบียบการสอบไล่ในสมัยนั้นได้ทุกคน

เด็กนักเรียนชั้นปีที่ 1-2 ของโรงเรียนมหาวชิราวุธในยุคที่มีครูเคล้านั่งประจำชั้นปีที่ 3 ก. จึงมีความใฝ่ฝันมุ่งมั่นเหมือนกันอย่างหนึ่ง คือ ต้องสอบเลื่อนชั้นให้สำเร็จและหวังจะเข้าไปนั่งเรียนในห้องครูเคล้าให้จงได้

เมื่ออาจารย์ไพบูลย์หวนนึกถึงครูเคล้าคราใด ยังเห็นภาพชัดของชายร่างสันทัด ผิวดำแดง ดวงตาฉายแววการเป็นคนใจดี ร่าเริง อบอุ่น และเข้ากับคนทุกระดับได้ง่าย

แน่นอน สำเนียงการพูดของครูเคล้าย่อมรักษามาตรฐานความเป็น “ คนลูกทุ่ง” พอที่จะรักษาคุณภาพ “ ภาษากลาง ” สำเนียงออกไปทางภาษาปักษ์ใต้ ที่เรียกว่า "ทองแดง” ตามแบบฉบับคนใต้ไว้อย่างเป็นเอกลักษณ์ มาตั้งแต่.. แรกเกิด กระมัง !