ผมสอบเข้าเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนมหาวชิราวุธ สงขลา ในแผนการเรียนคณิตศาสตร์-ภาษาอังกฤษ ปีการศึกษา 2527 จนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ในปีการศึกษา 2529

ช่วงดังกล่าว เป็นระยะเวลาที่ ฯพณฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ประธานองคมนตรีและรัฐบุรุษยังดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี

ฯพณฯ เดินทางกลับมาจังหวัดสงขลาอย่างสม่ำเสมอ เพื่อติดตามงานพัฒนาเยี่ยมบ้านเกิด และเยือนโรงเรียนมหาวชิราวุธ สงขลา ที่ ฯพณฯ รักมาก ดังวาทะหนึ่งในฐานะนักเรียนเก่าหมายเลขประจำตัว 167 ความว่า

"..ผมไม่มีวันลืมโรงเรียนมหาวชิราวุธที่ผมเคยอาศัยเรียนตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1จนถึงมัธยมศึกษาปีที่ 6 ผมจะรักบูชาและเทิดทูนโรงเรียนนี้ ผมจะรักษาชื่อเสียงเกียรติยศของโรงเรียนนี้ด้วยการกระทำแต่ความดี เพื่อประโยชน์ของส่วนรวม เพื่อประโยชน์ของประเทศชาติเป็นที่ตั้ง ผมจะรักษาชื่อเสียงของโรงเรียนนี้ไว้ยิ่งกว่าชื่อเสียงและเกียรติยศของตัวผม” นอกจากผูกพันกับสถาบันมหาวชิราวุธอย่างลึกซึ้ง ฯพณฯ พลเอกเปรมยังได้กล่าวถึง “ ครูคนหนึ่ง” อยู่เสมอว่า

“ผมโชคดีเหลือเกินที่ได้อยู่ในความดูแลของครูอาชีพมาตั้งแต่ ป. 1 ถึง ม. 6 ที่โรงเรียนมหาวชิราวุธ สงขลา ครูคนนั้น คือ ครูเคล้า คชาฉัตร ชีวิตผมที่เติบใหญ่มาจนถึงทุกวันนี้ ครูเคล้ามีส่วนสำคัญยิ่ง และผมจะไม่มีวันลืมท่าน”

ตลอดเวลาที่โรงเรียนมหาวชิราวุธ สงขลา ผมเองได้ยินเรื่องราวของ “ครูเคล้า” อยู่เสมอ ผู้เล่าเรื่องครูเคล้าแทรกชั่วโมงเรียนมักเป็นอาจารย์เก่าแก่ของที่นี่ หรือไม่ก็เป็นผู้ตั้งใจศึกษาประวัติศาสตร์ความเป็นมาของโรงเรียนอย่างจริงจัง

นักเรียนมหาวชิราวุธรุ่นผมมักได้ฟัง “มุขตลก” ของครูเคล้าที่ครูบาอาจารย์รุ่นหลังเอามาเล่าต่อให้พอหายง่วง หรือไม่ก็เป็นกิตติศัพท์ “ความเก่งกาจ” รอบด้านของครูเคล้า เพื่อนำมาเป็นตัวอย่างชีวิต

อาจารย์ที่เล่าเรื่องครูเคล้าบ่อยคนหนึ่ง ที่ผมจำได้ดี คือ ม.ล.ปาณฑิตย์ ภาณุมาศ โดยเฉพาะมุข “Today is the Shetpring day!”

คำว่า “Shetpring” ไม่มีในพจนานุกรมฉบับใด แต่เป็นศัพท์บัญญัติฉบับครูเคล้าแท้ๆ

เรื่องและชื่อของครูเคล้า.. ยังก้องในหูผมตลอดเวลา

ต่อมาผมพบว่า ไม่เฉพาะศิษย์เก่าโรงเรียนมหาวชิราวุธเท่านั้น ที่รับรู้เรื่องนี้ แต่ชาวเมืองสงขลาจำนวนมากต่างรู้จักครูเคล้า นับเป็นเรื่องแปลกที่ครูธรรมดาๆ คนหนึ่ง จะเป็นที่รู้จักเยี่ยงบุคคลสาธารณะ และเรื่องราวของท่านถูกถ่ายทอดราวกับเป็นตำนานที่มีสีสันประจำเมือง

ปัจจุบันครู-อาจารย์ ตั้งแต่ระดับประถมศึกษา จนถึงระดับมหาวิทยาลัยในจังหวัดสงขลาบางคนที่เคยได้ยินเรื่องครูเคล้า ยังนิยมเอามุขตลกครูเคล้าไปเล่าให้ลูกศิษย์ฟังในห้องเรียน

เพียงแต่เอ่ยชื่อ “ครูเคล้า” นักเรียนก็รู้แล้วว่า จะต้องเป็นเรื่องสนุก

อย่างไรก็ตาม มีผู้ตั้งข้อสังเกตว่า ผู้เล่าใหม่อาจแต่งเติมเรื่องราวให้เกินจริงไปบ้างก็มี นอกจากนั้น คนรุ่นหลังรับรู้เฉพาะมุขตลกของครูเคล้า ซึ่งสืบทอดเล่าต่อกันฟังได้ง่าย หากไม่รู้ที่มา หรือนัยซ่อนเร้นอันชาญฉลาดของเรื่องเล่าเหล่านี้

ที่สำคัญ คนรุ่นหลังแทบไม่รู้จักตัวตนความเป็นครูเคล้า ในฐานะครูที่ใช้ชีวิตสมถะ ร่ำรวยอารมณ์ขัน แต่ยิ่งใหญ่ด้วยเป็นผู้มีความคิดและสติปัญญาล้ำหน้าทางการศึกษามาก่อนกาลในทุกมิติ ทั้งยังเปี่ยมไปด้วยคุณธรรม

เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2544 ผมมีโอกาสกลับไปนั่งในหอสมุดติณสูลานนท์ โรงเรียนมหาวชิราวุธ ค้นข้อมูลเอกสารในตู้หนังสือที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนมหาวชิราวุธ ศึกษาเรื่องครูเคล้า เพื่อนำมาเขียนรายงานสั้นๆ ลงในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นรายสัปดาห์ที่ผมสังกัดอยู่ ทำให้พบว่า เรื่องของครูเคล้ามีการบันทึกไว้ค่อนข้างน้อยและกระจัดกระจาย โอกาสที่จะทำให้คนรุ่นใหม่ได้รับรู้เรื่องราวอันงดงามและทรงคุณค่าในหนหลังของปูชนียบุคคลอย่างครูเคล้า จึงไม่มี

ปลาย พ.ศ. 2547 เป็นวาระครบรอบ “100 ปีชาตกาลครูเคล้า” ผมได้พบกับ "คุณไก่-ปิยาวันทน์ ประยุกต์ศิลป์” เพื่อนสนิทเก่าแก่ที่เคยทำงานข่าวด้วยกัน ปีนั้นเราได้สนทนากันบ่อยเพราะร่วมกันทำหนังสือเล่มหนึ่ง ครั้นผมเล่าให้เธอฟังเรื่องของครูเคล้า เธอรู้สึกตื่นเต้นและเห็นว่าครูท่านนี้เป็นบุคคลน่าสนใจมาก ควรจะมีการเขียนออกมาเป็นหนังสือเพื่อเชิดชู เผยแพร่เกียรติคุณให้ “คนรุ่นหลัง” ได้ศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เป็น “ครูรุ่นใหม่” ได้เรียนรู้และนำไปเป็นตัวอย่างในการสอนเด็ก

นับแต่ต้น พ.ศ. 2548 ผมจึงตั้งใจหาข้อมูลเกี่ยวกับครูเคล้าอีกครั้งหนึ่ง พยายามสืบค้นในหลายทางไม่ว่าเอกสาร ภาพถ่าย สถานที่จริง ตลอดจนปากคำจากผู้ที่เกี่ยวข้องกับครูเคล้า ทั้งเพื่อน ครู อาจารย์ ลูกศิษย์ คนใกล้ชิด และทายาทของครูเคล้า นับว่าเป็นงานที่ค่อนข้างยากลำบากในการค่อยๆ แกะรอยไปพบบุคคลเหล่านี้

กระนั้น ทุกท่านที่ได้รับรู้ว่าผมกำลังทำอะไร ต่างยินดี และให้ความกรุณาผมเป็นอย่างมาก เพราะเมื่อเอ่ยถึงครูเคล้า ทุกคนต่างรำลึกถึงท่านด้วยความสุข จึงพร้อมให้ความร่วมมือเสมอ

ต่อไปนี้จึงเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับ “ครูเคล้า คชาฉัตร” ครูที่ ฯพณฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ รักเคารพและเอ่ยถึงมากที่สุดประดุจ “บิดา”

ผมพยายามทำงานชิ้นนี้ด้วยจิตคารวะต่อครูเคล้าอย่างถึงที่สุด ถ้าเกิดข้อผิดพลาดประการใด ผมขอน้อมรับแต่เพียงผู้เดียว

ถนอม ขุนเพ็ชร์
บ้านนาหม่อม สงขลา