3.นักออมตัวยง
  พ่อแม่ควรสอนลูกให้ตระหนักถึงเหตุผลของการออมด้วยหลัก 3 ข้อ คือ สำรองไว้เผื่อฉุกเฉิน เก็บไว้ซื้อของที่อยากได้ชิ้นใหญ่ๆ และเก็บไว้ใช้ตอนโต
...........................................................................................................................
เนื้อเรื่อง
ผู้เชี่ยวชาญรายหนึ่งให้คำแนะนำไว้ว่า หนทางหนึ่งที่จะกระตุ้นให้ลูกๆ ของคุณพัฒนาวินัยในการใช้เงินได้ดี คือ การทำให้ “การออม” เป็นเงื่อนไขหนึ่งของ “เงินค่าขนม”

ดังนั้น พยายามให้ความสำคัญกับสิ่งนี้ เมื่อต้องตัดสินใจว่าจะให้เงินค่าขนมแก่เด็กๆ เป็นรายสัปดาห์หรือรายเดือน

ความท้าทายหนึ่งคือจะทำอย่างไรให้พวกเขาเก็บออมค่าขนมในกระปุกออมสิน โดยไม่นำเงินออกมาใช้ได้ง่ายๆ  เพราะคุณไม่สามารถที่จะตรวจสอบเงินที่หยอดกระปุกไว้ได้

ยิ่งลูกของคุณเด็กเท่าไร ความหมายของการเก็บออมก็ยิ่งจำกัดไปด้วย ผลก็คือ เด็กที่อายุน้อยหลายคนยังไม่เข้าใจถึงการเก็บออมเงินในระยะยาว 

สำหรับเด็กอายุ 6 ขวบคนหนึ่ง คำว่า “ระยะยาว” อาจหมายถึง “เก็บเงินไว้ใช้ในวันหยุด”

แต่เด็กอีกคนหนึ่งอาจเข้าใจได้ดีกว่า เช่น ต้องการหาเงินไว้ซื้อของขวัญวันเกิดให้กับคุณยาย

การชี้ให้เห็นความหมายของการออม โดยใช้ “จุดมุ่งหมาย” จึงเป็นเรื่องสำคัญ

อย่างเช่นซื้อวิดีโอเกมใหม่ในเดือนหน้า ซื้อเครื่องคอมพิวเตอร์ตอนเซล หรือไปซัมเมอร์ต่างประเทศ

เราควรตอกย้ำจุดมุ่งหมายเหล่านี้บ่อยๆ เพื่อไม่ให้พวกเขาเบี่ยงเบนความสนใจไปที่อื่น

ยิ่งเป้าหมายยาวนานและต้องใช้ความตั้งใจในการเก็บออมมากขึ้นเท่าใด คุณก็อาจจะต้องพิจารณา “เงินรางวัล” ที่จะตอบแทนความมีวินัยในการออมของลูกมากขึ้นไปด้วย

เงินรางวัลมีจำนวนเท่าใดก็ได้ ขึ้นอยู่กับเป้าหมายและวิธีการของคุณ การหาจำนวนเงินรางวัลที่เหมาะสมเป็นวิธีที่ดีในการออมเงินเพื่อของใหญ่ๆ เช่น รถคันแรก

เด็กเล็กๆ มีปัญหาในการเข้าใจการออมที่พวกเขาไม่เห็น ดังนั้นกลไกที่ดีที่สุดคือ “กระปุกออมสิน” เพื่อการหยอดเหรียญและกระเป๋าสตางค์สำหรับการใส่เงิน

ร่วมนับเงินกับพวกเขาตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ และบอกพวกเขาว่าเข้าใกล้เป้าหมายเพียงใดแล้ว

แล้วอย่าลืมชมเด็กๆ ด้วย

ถ้าพวกเขาได้รับคำแนะนำในการใช้เงินที่ดีจากคุณตั้งแต่เนิ่นๆ เมื่ออายุมากขึ้น ก็จะไม่มีปัญหาในการเข้าใจความหมายของการออมระยะสั้นและระยะยาวอีก

กระตุ้นให้ลูกๆ รู้จักเก็บเงิน

ในการกระตุ้นให้ลูกๆ เก็บเงินนั้น พ่อแม่หลายคนอาจจะใช้วิธี “บังคับ” ให้เด็กๆ เก็บเงิน 10 เปอร์เซ็นต์, 30 เปอร์เซ็นต์ หรือแม้กระทั่งครึ่งหนึ่งของเงินค่าขนม เงินรายได้และเงินที่ได้เป็นของขวัญ ซึ่งมันก็ได้ผล อย่างน้อยก็จนกว่าพวกเขาจะย่างเข้าสู่วัยรุ่นเลือดร้อนที่ไม่เชื่อฟังพ่อแม่อีกต่อไป

เมื่อถึงเวลานั้นพวกเขาก็ค้านหัวชนฝาว่า “นี่มันเงินหนูนะ หนูจะเอาไปทำอะไรก็ได้!” และพวกเขาก็พูดถูกซะด้วยสิ! 

แต่ “ปัญหาในการบังคับให้เด็กเก็บเงิน” ก็คือ เด็กบางคนเมื่อโตพอที่จะไปอยู่นอกบ้านจะตีปีกพั่บๆ รู้สึกว่า เขาหลุดจากกรอบการบังคับ และรู้สึกผ่อนคลายเมื่อคิดว่า “ทีนี้ฉันจะจ่ายๆ ๆ ๆ ให้สะใจ!”

ดังนั้น วิธีการของพ่อแม่ก็คือ การทำให้พวกเขา “ต้องการ” ที่จะเก็บเงินด้วยตัวเอง

การบังคับอาจทำได้ต่อเมื่อเขายังอยู่กับคุณ แต่เมื่อเขาโตขึ้นและไปมีชีวิตส่วนตัว เช่นไปอยู่หอพักเมื่อเข้ามหาวิทยาลัย คุณก็ไม่สามารถบังคับพวกเขาได้อีก 

ทั้งที่ช่วงเวลานั้นแหละที่การออมเป็นสิ่งสำคัญที่สุด!

ใช้ความสนใจของลูกๆ ของคุณนั่นแหละ เช่น ถ้าลูกสาวคุณชอบเล่นกีตาร์ และเธอกำลังอยากได้กีตาร์ตัวใหม่ ราคา 8,000 บาท ใช้โอกาสนี้ทำให้พวกเขาใช้การออมเป็นสะพานไปถึงเป้าหมาย

สมมติว่าลูกสาวของคุณได้เงินค่าขนมสัปดาห์ละ 600 บาท ในจำนวนนี้ 200 บาททำเครื่องหมายไว้ว่าเป็นเงินที่จะต้องเก็บไว้

เก็บไว้ทั้งหมด  จะต้องใช้เวลาทั้งหมดกว่า 10 เดือน จึงจะได้ของที่ปรารถนา นั่นเป็นสิ่งที่เหนือความอดทนของเด็กๆ  รวมทั้งอาจจะเป็นผู้ใหญ่บางคนด้วย

หางานทำ ถ้าลูกสาวของคุณตัดสินใจหารายได้เพิ่ม ด้วยการไปทำงานช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์ที่ร้านแมคโดนัลด์ และมีรายได้อาทิตย์ละ 800 บาท เธอจะสามารถเก็บเงิน 8,000 บาท ได้ในเวลา 10 สัปดาห์

เก็บเงินไปด้วย ทำงานไปด้วย เก็บเงินค่าขนมเพิ่มสัปดาห์ละ 200 บาท รวมเข้ากับรายได้ 800 บาท เธอก็จะสามารถมีเงิน 8,000 บาท ได้ในเวลา 8 สัปดาห์

สำหรับเด็กเล็ก ควรตั้งเป้าหมายเล็กๆ 

เพื่อช่วยให้พวกเขาออมเงินได้เร็วขึ้นอีกหน่อย

ให้แรงจูงใจในการเก็บเงิน

แม้ว่าเป้าหมายเป็นเครื่องโน้มน้าวใจที่มีพลัง แต่เด็กๆ มักต้องการการผลักดันอีกเล็กน้อย กระตุ้นอีกนิดหน่อย

พวกเขาอาจวางแผนการเก็บเงินเพื่อซื้อซีดี หรือเสื้อผ้าแฟชั่นใหม่ล่าสุด นั่นก็ไม่เป็นไร แต่คุณสามารถช่วยพวกเขาให้วางแผนเก็บเงินได้ด้วยวิธีการต่อไปนี้

1. เตือนว่ายิ่งพวกเขาซื้อของตามอำเภอใจมากเท่าไร ก็จะยิ่งทำให้ออกห่างจากเป้าหมายของเขามากเท่านั้น

นั่นหมายถึงต้องเก็บเพิ่มอีกมาก หรือต้องคอยบอกว่าอย่ารีบร้อนตัดสินใจซื้อของชิ้นที่อยากได้ 

อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้ คือ ประสบการณ์ที่พวกเขาจะได้เรียนรู้ด้วย คุณให้คำเตือนกับพวกเขาได้ แต่ “อย่า” ควบคุม เพราะยิ่งคุณพยายามควบคุมเท่าไร เขาก็จะเรียนรู้ได้น้อยลงเท่านั้น

2. ให้แรงจูงใจพวกเขาบ้าง

เมื่อคุณรู้สึกว่าเป้าหมายของลูกคุณนั้นสร้างสรรค์และควรค่าที่จะพยายาม คุณก็สามารถเสนอเงินจำนวนหนึ่งให้ด้วย เช่น คุณเพิ่มดอกเบี้ยขึ้นเป็นสองเท่าเมื่อลูกๆ เก็บเงินด้วยเงินสด หรือให้เงินสมทบอีกครึ่งหนึ่ง หรือเท่าไรก็ตามเมื่อลูกเก็บเงินได้

          คุณอาจตั้งจำนวนเงินไว้เพื่อสมทบเงินออมของลูก จับคู่เงินฝากทุกบาทหรือจำนวนใดก็ตามที่คุณรู้สึกว่าน่าจะสมทบได้ แต่คุณควรตั้งกฎขึ้นมาสองสามข้อเพื่อทำให้วิธีนี้ได้ผล

2.1 เมื่อลูกของคุณตัดสินใจถอนเงินออกจากธนาคารเพื่อซื้อของอย่างอื่นที่ไม่ได้อยู่ในเป้าหมาย คุณต้องหยุดให้เงินสมทบจนกว่าเขาจะหาเงินมาเก็บใหม่แทนจำนวนนั้นได้

2.2 ติดตามและเก็บหลักฐานอย่างใกล้ชิด หรือถ้าลูกของคุณโตพอแล้ว ก็ให้เก็บหลักฐานการออมเงินเอง ทั้งรายรับและรายจ่าย

กระปุกสามใบ
เมื่อลูกของคุณเริ่มตะโกนว่า “หนูจะเอา” ได้ เมื่อไรละก็ คุณต้องเริ่มสอนให้เขารู้จักเก็บเงินได้แล้ว

มีคำแนะนำว่า พ่อแม่ควรสอนลูกให้ตระหนักถึงเหตุผลการออมด้วยหลัก 3 ข้อ คือ สำรองไว้ใช้เผื่อฉุกเฉิน เก็บไว้ซื้อของที่อยากได้ชิ้นใหญ่ๆ และเก็บไว้ใช้ตอนโต

ถ้าพิจารณาจากเหตุผลทั้งหมด จะพบว่า เหุตผลข้อที่ 2 เป็นเรื่องที่เด็กๆ เข้าใจง่ายที่สุด ดังนั้นคุณควรเริ่มต้นแจกแจงความจำเป็นของการออมด้วยเรื่องนี้เป็นดีที่สุด

แต่ก่อนที่เด็กๆ จะเริ่มต้น “เก็บออม” พวกแกจำเป็นต้องมีเงินให้เก็บเสียก่อน ไม่ว่าจะมาจากเบี้ยเลี้ยงรายวัน ค่าขนมรายสัปดาห์ หรือเงินที่ได้จากการทำงานพิเศษ

ลำดับต่อไป คือต้องมี “ที่เก็บ” เช่น กระปุกออมสิน หรือบัญชีธนาคาร และในขั้นต่อไป พ่อแม่ผู้ปกครองต้องดูแลการเก็บเงินของเด็กอย่างใกล้ชิด

หากคุณไม่ใช่เศรษฐีมีอันจะกิน ลูกของคุณไม่ได้คาบช้อนเงินช้อนทองมาเกิด คุณก็ควรเริ่มให้ค่าขนมตั้งแต่ 4-6 ขวบ เพราะเด็กวัยขนาดนั้นรู้แล้วว่าเงินใช้ซื้อของได้

นอกจากเบี้ยเลี้ยงปกติ คุณควรจะให้เงินเด็กๆ เพื่อแลกเปลี่ยนกับการทำงานพิเศษ เช่น งานบ้านที่นอกเหนือจากหน้าที่ปกติ วิธีนี้จะทำให้เด็กเข้าใจเรื่องของ “ค่าของเงิน” เร็วขึ้น

แต่มีคำเตือนว่า ไม่ควรจ่ายเงิน ถ้าเด็กทำงานไม่เสร็จ ขณะเดียวกัน ก็ไม่ควรจ่ายเงินพิเศษต่ำกว่าที่สัญญาไว้ เพราะอาจทำให้เกิดความรู้สึกเป็นลบ

ลองคิดดูก็แล้วกันว่า ถ้าเป็นคุณ คุณก็คงไม่อยากทำงานหนักเพื่อแลกกับเศษเงินเล็กๆน้อยๆ เด็กๆ ของคุณก็ไม่ต่างจากนี้

จำนวนเบี้ยเลี้ยงรายสัปดาห์จะเป็นเท่าไร ขึ้นอยู่กับวัยและสิ่งแวดล้อม แต่ควรเพิ่มขึ้นทุกๆ ปี ตามวัย และตามความจำเป็น

เมื่อเด็กๆ มีเงินอยู่ในมือ คราวนี้ก็ถึงเวลา “เก็บเงิน” ได้แล้ว

คุณควรสอนให้เขาแบ่งการเก็บเงินเป็น 3 ส่วน อาจจะมีกระปุก 3 ใบเพื่อเก็บเงินตามจุดประสงค์

กระปุกออมสินใบแรก เป็นเงินออมที่ให้เขาเก็บไว้ใช้ยามฉุกเฉิน หรือในอนาคตอันใกล้

กระปุกใบที่สอง เป็นเงินออมสำหรับระยะปานกลาง เช่น ตั้งเป้าหมายเป็นเจ้าของของเล่นบางอย่างที่มีราคาแพง กีตาร์สักตัว โมเดลรถยนต์รุ่นล่าสุด 

และกระปุกใบสุดท้าย เป็นการออมสำหรับอนาคตอันยาวไกลของตัวเขา เช่น เก็บออมไว้เรียนต่อมหาวิทยาลัย หรือไปต่างประเทศ

คุณอาจจะอธิบายให้ลูกฟังอย่างง่ายๆ ว่า เงินในกระปุกใบแรกเก็บไว้ “ซื้อขนม” เมื่อเงินขาดมือ กระปุกใบที่สอง เก็บไว้ “ซื้อของที่ต้องการ” โดยอาจนำรูปสิ่งของที่เขาอยากได้มาติดไว้เพื่อเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดการออม

ส่วนกระปุกใบที่สาม ซึ่งเป็นใบที่สำคัญมาก คุณต้องทำให้เขายอมรับให้ได้ว่า “ทุกคนจำเป็นต้องเก็บออมเพื่ออนาคตข้างหน้า”
เด็กส่วนใหญ่มักรู้สึกว่า แค่ 1 เดือนก็มากเกินพอแล้ว ดังนั้นเพื่อสร้างแรงจูงใจให้ลูกหลานของคุณหมั่นเก็บออมระยะยาว คุณควรตั้งกฎเกณฑ์ไว้ว่า จะควักกระเป๋าตัวเอง “สมทบ” ในกระปุกใบนั้นในจำนวนเท่าๆ กับที่เขาออมได้ในแต่ละปี หรือแต่ละเดือน

เช่น ลูกของคุณจะนำเงินในกระปุกไปฝากธนาคารทุกๆ ครึ่งปี เมื่อถึงเวลานับเงิน คุณก็ต้องช่วยสมทบให้เขาเท่าๆ กับที่เขาเก็บออมไว้ได้

กระปุกสามใบ จะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการเก็บออม ซึ่งหากเด็กๆ ทำได้ละก็ สบายใจได้ว่าลูกหลานของคุณจะไม่มีวันอับจนเงินทองเป็นอันขาด

จิ๊กซอว์การเงิน 5 ประการ
1. เรียนรู้ที่จะ “ได้อย่างเสียอย่าง”  
ลูกของคุณจำเป็นต้องเข้าใจว่าเงินเป็นทรัพยากรที่มีจำกัด ไม่ว่าครอบครัวของคุณจะรวยล้นฟ้าเพียงใดก็ตาม คุณอาจจะมีสิ่งที่ต้องการได้ แต่ไม่ใช่ทุกอย่าง

2. แยกให้ออกระหว่าง “อยากได้” กับ “จำเป็นต้องมี”

การอยากได้ของต่างๆ ถือเป็นเรื่องธรรมดา แต่สิ่งสำคัญคือการรู้ว่าเราต้องมีอะไรเพื่อการอยู่รอด (ความจำเป็น) สิ่งที่เหลือคือ “ลาภลอย”

เมื่อคุณไปชอปปิง ลองให้ลูกแยกสิ่งของในใบรายการชอปปิงหรือในรถเข็นว่า อะไรคือสิ่งที่จำเป็น และอะไรไม่ใช่

เมื่อคุณหรือลูกของคุณพบว่าตัวเองกำลังพูดว่า “ฉันอยากได้กางเกงยีนส์ยี่ห้อนั้นสักตัว” หรือ “ฉันอยากได้มือถืออันใหม่” ให้ถามกันและกันว่า “นั่นจำเป็นหรือ?”

3. บอกพวกเขาว่า “ไม่”

ยิ่งเด็กสามารถตัดสินได้ว่า เขาอยู่ได้โดยไม่ต้องมีของยี่ห้อนั้น หรือได้ของเล่นชิ้นใหม่มากเท่าไร คุณก็จะได้พูดว่า “ไม่” น้อยลงเท่านั้น

ทางหนึ่งที่จะกระตุ้นพวกเขาได้คือ การให้งบประมาณในการไปชอปปิง ด้วยรายการสิ่งของที่คุณวางแผนที่จะซื้อ และเป็นของที่มีราคาสมเหตุสมผล

ถ้าพวกเขาพบว่าของแบรนด์หนึ่งมีราคาแพงกว่า หรือของบางอย่างไม่มีในรายการ แทนที่จะบอกว่า “ไม่” คุณสามารถเข้ามาช่วยพวกเขาหาของอื่นๆ ที่ลดราคา เพื่อให้เด็กๆ มีช่องว่างในงบประมาณเอาไว้ซื้อของพิเศษนอกรายการบ้าง

ด้วยวิธีนี้ พวกเขาจะได้เรียนรู้ “การได้อย่าง เสียอย่าง” และการบอกตัวเองว่าไม่ 

4. พัฒนาความช่างสงสัย เด็กๆ ถูกโอบล้อมไปด้วยโฆษณาในแทบจะทุกๆ ที่ ต้องฝึกพวกเขาไม่ให้เชื่อทุกอย่างที่ได้เห็นและได้ยิน

นั่งอยู่กับพวกเขาเมื่อดูโฆษณาโทรทัศน์ และถามพวกเขาว่า ทำไมตัวหนังสือถึงเล็ก ทำไมถึงต้องพูดเร็ว ถามว่าสินค้าที่พวกเขาใช้นั้นดีเยี่ยมเหมือนในโฆษณาหรือไม่ และพวกเขารู้สึกอย่างไรเมื่อซื้อของที่ไม่ได้ประมาณการมาก่อน

5. อดทนรอกับความพอใจที่อาจมาถึงช้า เราควรอดใจรอเพื่อช่วยพัฒนาทักษะทางการเงินให้กับลูกๆ

ที่สุดแล้ว เด็กๆ ควรจะเดินออกจากห้างไปได้เอง โดยไม่ซื้ออะไรติดมือกลับมาเลย