Part I Saving vs Spending
1.เริ่มต้นที่บ้าน

การสอนลูกให้รู้จักบริหารเงิน หรือรู้จักการจัดการกับ ”เงิน” เป็นเรื่องยากแสนยาก แต่ผู้เชี่ยวชาญทางการเงินแนะนำว่า การปลูกฝังวินัยทางการเงินต้องเริ่มเสียแต่เนิ่นๆ
อธิบายที่มาที่ไปของเงินให้เขาฟัง ปล่อยให้เขาซึมซับจากประสบการณ์ตรง
และที่สำคัญพ่อแม่ต้องปฏิบัติให้เห็นเป็นตัวอย่าง
----------------------------------------------------------------------------------------------------

เนื้อเรื่อง
ว่ากันว่า วิธีที่จะทำให้แน่ใจได้ว่าเด็กๆ ในครอบครัวของเราจะเป็นผู้ใหญ่ที่มี “คุณภาพ” ก็คือ ต้องสอนให้พวกเขามีนิสัยการเงินที่ฉลาดๆ ก่อน

เมื่อเขารู้จักค่าของเงินดีพอ เข้าใจความสำคัญของการออม การใช้ชีวิตก็จะรู้จักคิด รู้จักวางแผนโดยอัตโนมัติ

โดยข้อเท็จจริงแล้ว มีพ่อแม่จำนวนน้อยมากที่ให้ความสำคัญกับการสอนลูกให้รู้จักบริหารเงิน หรือรู้จักจัดการกับ "เงิน"

 ที่แย่กว่านั้นคือ ถึงรู้ทั้งรู้ว่า "วินัยทางการเงิน" สำคัญกับชีวิตวันหน้าของลูกๆ แต่พ่อแม่หลายคนไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นอย่างไร สอนแบบไหนดี 

ยิ่งเด็กๆ คุ้นเคยกับการรูดบัตรเครดิต “ปื๊ดๆ” ของพ่อแม่ คุ้นกับการชอปล้นรถเข็นทุกวันหยุด การสอนเด็กๆ ให้รู้เรื่อง "ค่าของเงิน" ยิ่งยากเข้าไปอีก 

จะปลูกฝังให้เด็กๆ เรียนรู้เรื่องเงินทองเพื่อช่วยก่อร่างสร้างวินัยทางการเงินให้กับพวกเขาในอนาคต นักจิตวิทยาและผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินบอกไว้ว่า พ่อแม่ผู้ปกครองไม่ต้องเสียเวลาหา "สูตรสำเร็จ" ให้ยุ่งยาก เพราะผลลัพธ์ไม่เคยเหมือนกันในทุกกรณี ไม่มีใครบอกได้ว่าวิธีใดถูกต้องที่สุด

วิธีง่ายๆ ก็คือการสร้างสูตร “ประจำบ้าน” ขึ้นมาเอง และเดินไปตามนั้นอย่างสม่ำเสมอ เหมือนกับเป็นกติกามรรยาทของครอบครัว 

อย่าคาดหวังว่าจะมีคุณครูสอนลูกเอง หรือไว้พวกเขาไปเรียนรู้ตอนเข้ามหาวิทยาลัย

แบบนั้นนอกจากจะสายจนเกินการณ์แล้ว คุณจะได้เจ้าวัยรุ่นที่มีพฤติกรรมขวางหูขวางตาเวลาใช้เงินชะมัด

รวมทั้งเรื่องเงินๆ ทองๆ ยังไม่ได้ถูกบรรจุไว้ในหลักสูตรการเรียนการสอนสักเท่าไร

ยืนยันว่า “บ้าน” คือที่ “ที่ดีที่สุด” ที่จะบ่มเพาะนิสัยการเงินที่ฉลาดๆ ให้กับลูกของคุณ

การสอนเด็กๆ ให้เข้าใจในเรื่องการบริหารเงินจากที่บ้านนั้น มีตั้งแต่ “วางพื้นฐานการออม” การแยกแยะวิธีใช้เงินระหว่าง “ของที่จำเป็น"  กับ  “ของที่ต้องการ"

การสอนให้รู้จักวางแผนอนาคตทางการเงิน  รวมไปถึงเรื่องของการลงทุน ซึ่งควรจะปลูกฝังไว้ตั้งแต่เนิ่นๆ 

ต่อไปนี้คือ แนวทางกว้างๆ ในการสอนเด็กๆ เรื่องของเงินๆ ทองๆ

1. ยิ่งสอนเด็กเกี่ยวกับเรื่องเงินทองเร็วเท่าไร ..ยิ่งดีเท่านั้น

เป็นเรื่องสำคัญที่ควรจะต้องรับมือกับการรับรู้เรื่องเงินทองของเด็กๆ เสียตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะยิ่งเมื่อพวกเขาเติบโตเป็นวัยรุ่นก็จะยิ่งใส่ใจคำแนะนำฉลาดๆ ของคุณน้อยลง

ยิ่งไปกว่านั้นพวกเขาก็จะมัวแต่ยุ่งอยู่กับเรื่องอื่น อย่างเช่น การใช้เงิน

จะทำอย่างไรให้ลูกๆ เป็นเด็กที่ “ใช้เงินเป็น” ไม่ใช่ “ใช้เงินเก่ง”

คำตอบก็คือ ..ต้องเริ่มต้นสอนเสียตั้งแต่เล็กๆ ด้วยการทำให้ง่ายต่อการเข้าใจให้มากที่สุด และยกตัวอย่างให้เห็นจริง

อาจจะเริ่มตั้งแต่พวกเขาเริ่มขอเงินซื้อขนมเลยทีเดียว

ถ้าจะให้ดีก็ควรเร็วกว่านั้น ..

หนังสือต่างประเทศเปรียบเปรยไว้ว่า  “เด็กๆ ก็เหมือนลิงที่มักจะใช้เงินเหมือนมันงอกเงยออกมาจากต้นไม้” 

เด็กๆ สามารถรับรู้ความหมายของเงินได้ตั้งแต่ก่อนจะบวกลบเป็นเสียอีก เด็กในวัย 4 ขวบทุกๆ คนก็รู้ว่าพ่อแม่ได้เงินมาจากไหน คำตอบคือ ตู้เอทีเอ็มนั่นไง

การเข้าใจว่าพ่อแม่ต้องทำงานจึงจะได้เงิน อาจต้องรอให้เด็กโตขึ้นอีกหน่อย และยิ่งไปกว่านั้น กระบวนการเรียนรู้ของเด็กก็มีเล่ห์เหลี่ยมในตัวเอง เช่น บางครั้งเมื่อเด็ก 5 ขวบ เข้าใจว่าพ่อทำงานเพื่อให้มีเงินเลี้ยงครอบครัว วันหนึ่งก็ถามพ่อขึ้นมาว่า “วันนี้งานเป็นไงบ้างฮะ” พ่อตอบว่า “ก็ดีลูก” แล้วลูกก็ถามต่อว่า “ได้เงินไหมฮะ”

รู้หรือไม่ว่าเด็กวัย 2-3 ขวบ สามาถจดจำข้อความโฆษณาทางทีวี และเกิดความอยากได้ของเล่นเหล่านั้นแล้ว

รู้หรือไม่ว่าเด็กที่เดินเตาะแตะต่างมองแม่เวลาที่สอดบัตรสี่เหลี่ยมเข้าไปในตู้เอทีเอ็ม แล้วมีเงินไหลออกมาด้วยความชอบใจมากแค่ไหน

          คุณอาจเริ่มต้นโดยการให้ลูกๆ เข้าใจเงินจากเกร็ดเล็กๆ น้อยๆ เช่น เมื่อใดที่เด็กๆ เริ่มขอเงิน คุณก็สามารถสอนให้เด็กนับจำนวนเงินต่างๆ เพื่อให้เขาสามารถแยกแยะเงินได้ โดยเริ่มจากจำนวนน้อยๆ เช่น เหรียญ 1 บาท จำนวน  5 เหรียญ เท่ากับ 5 บาท

หรืออาจเริ่มให้เขามีกระปุกออมสินเป็นของตัวเอง อนุญาตให้เขาใช้เงินจากกระปุกออมสินเป็นครั้งคราวเพื่อซื้อของเล่นที่เขาอยากได้

วิธีนี้จะทำให้เขาเข้าใจเรื่องการใช้เงิน และ "ค่าของเงิน" เร็วขึ้น 

         ถ้าเด็กๆ รู้ว่าเงิน “ทำงาน” อย่างไร พวกเขาจะเริ่ม “รักษา” มันโดยสัญชาตญาณ

เมื่อเขารู้ว่าเขาสามารถใช้เงินเพื่อซื้อลูกอมและของเล่นได้ เด็กหลายคนจะเริ่มสะสมทุกบาททุกสตางค์เท่าที่จะหาได้ 

การแสดงออกถึงความกระตือรือร้นในการเก็บเงินจะบ่งบอกได้ว่าลูกของคุณจะมีความสามารถในการจัดการเงินได้อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคต

2. บอกให้ลูกรู้ว่าเงินได้มาอย่างไร และจ่ายไปอย่างไร  

นอกจากจะต้องเริ่มต้นสอนลูกตั้งแต่เนิ่นๆ แล้ว พ่อแม่ผู้ปกครองควรหมั่นอธิบายถึงที่มา และที่ไปของเงิน เพื่อเป็นบทเรียนพื้นฐานให้กับเขาว่า “เงินมีจำนวนจำกัด แต่ความต้องการของคนเรานั้นมีไม่สิ้นสุด”

และ "เงิน" ไม่ได้มีไว้สำหรับซื้อขนม หรือของเล่นเท่านั้น แต่มีไว้เพื่อซื้อ “ของจำเป็น”มากมายในบ้าน

คุณควรสอนให้เด็กๆ เห็นความแตกต่างระหว่าง “ความจำเป็น” และ “ความต้องการ”  เพราะเด็กๆ ได้รับอิทธิพลโดยตรงจากการซื้อของพ่อแม่ ตั้งแต่เสื้อผ้า อุปกรณ์กีฬา หรือแม้กระทั่งการซื้อคอมพิวเตอร์

เมื่อคุณซื้อของเหล่านี้เปิดโอกาสให้เขารับรู้การตัดสินใจของคุณด้วย 

คุณอาจอธิบายให้เขาเข้าใจว่าของบางอย่างแพงเกินไป และกว่าคุณจะมีโอกาสซื้อหามาได้ ก็ต้องใช้เวลาเก็บออมเงิน

วิธีนี้จะช่วยให้เด็กๆ รู้ว่า "เงิน" ควรถูกใช้เพื่อสิ่งจำเป็นมากกว่าสิ่งที่อยากได้ 

ต่อไปเขาจะเกิดความมั่นใจ และเป็นอิสระในการตัดสินใจ "ซื้อ" มากขึ้น ไม่ตกอยู่ในกระแส “ไม่มีไม่ได้” จนเกินพอดี    

แต่ ..แค่การอธิบายด้วยการบอกเล่าอย่างเดียวคงไม่พอ คุณต้องเป็น “ตัวอย่างที่ดี” ให้กับเขาด้วย

หากว่าพ่อแม่ใช้เงินอย่างไม่บันยะบันยังและไม่รู้จักคุณค่า เด็กๆ ก็จะเรียนรู้ตามนั้น

หลักที่สำคัญคือ ต้องทำให้ลูกเห็นว่าไม่ใช่  "อำนาจเงิน"  ที่จะทำให้เขาร่ำรวยขึ้นมาได้ แต่เป็น "อำนาจเหนือเงิน" หรือใช้เงินให้อยู่ในการควบคุมต่างหากที่จะเป็นกุญแจสำคัญให้เขามั่งมี มั่งคั่ง ในอนาคต 

3. ปล่อยให้เขามีประสบการณ์ตรง 

การให้เงินจำนวนน้อยๆ ช่วยให้พวกเขาเตรียมพร้อมสำหรับวันที่เงินมีมากขึ้นเรื่อยๆ และเงิน  “ค่าขนม” จะช่วยให้เกิดการสร้างประสบการณ์ตรงให้กับลูกของคุณ

การจ่ายค่าขนมอย่างสม่ำเสมอจะเปิดโอกาสให้เขารู้จักจัดสรรเงินในมือตามความต้องการ ซึ่งทำให้เขาเกิดการเรียนรู้ในการควบคุมตัวเอง

อย่าติดตามหรือควบคุมการใช้เงินของลูกจนมากเกินไป เพราะทุกคนไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่ ต้องการเงินเพื่อซื้อความสนุกทั้งนั้น

ลูกของคุณไม่ควรที่จะต้องขออนุญาตคุณทุกครั้งเพื่อใช้เงินซื้อของเล็กๆ น้อยๆ ที่เขาอยากได้

มีโอกาสมากมายที่จะสอนลูกในเรื่องการใช้เงิน เช่น ให้เงินจำนวนหนึ่งเพื่อไปเที่ยวกับเพื่อนๆ หรือซื้อของขวัญวันเกิดให้เพื่อน

ปล่อยให้เขาจ่ายตามพอใจ แต่ต้องย้ำกับเขาว่า “เมื่อเงินหมดก็คือหมด”

ควรสอนนิสัยการใช้เงินให้กับลูกโดยปล่อยให้เขา “ทำผิด” บ้าง และทำให้รู้ว่าเขาจะต้องตกอยู่ในสถานการณ์อย่างไร ถ้าใช้เงินไปกับเรื่องไม่เป็นเรื่องมากเกินควร

นี่คือการกระตุ้นให้เขาสามารถควบคุมตัวเองได้โดยคุณไม่ต้องตามคุมแจ

อย่างไรก็ตาม อย่าให้เงินแก่เด็กๆ มากเกินไป เพราะจำนวนที่มากเกินอาจกระตุ้นให้เขาเกิดการจับจ่ายเกินตัวและคุณต้องตามแก้ปัญหาอย่างไม่สิ้นสุด

4. เปิดทางให้สัมผัสโลกการเงินเมื่อเขาพร้อม

เด็กวัยรุ่นและเด็กมหาวิทยาลัยนั้นมีความรับผิดชอบมากขึ้น มีกิจกรรมมากขึ้น และมักจะมีเรื่องให้ใช้จ่ายมากขึ้น การให้ความรู้แก่พวกเขาเรื่องบัญชีเงินฝาก อัตราดอกเบี้ย บัตรเครดิต รวมไปถึงการลงทุน จะช่วยให้พวกเขาเข้าใจ และ “พร้อม” มากขึ้น เมื่อต้องออกไปเผชิญกับโลกนอกบ้าน

สอนลูกที่คาบ "ช้อนเงินช้อนทอง" มาเกิด

พ่อแม่ที่ร่ำรวย อย่าคิดว่าจะไม่มีปัญหาเรื่องสอนลูกเกี่ยวกับเงินๆ ทองๆ เพราะจะอ้าปากบอกลูกไปว่า “เรามีเงินไม่พอนะลูก” ลูกคุณคงยอมเชื่ออยู่หรอก

เมื่อคุณรู้ว่า ที่สุดแล้ว ลูกของคุณจะต้องใช้ชีวิตของเขาเอง คุณไม่สามารถตามสปอยล์เอาใจได้ตลอดไป คงไม่มีอะไรดีไปกว่า การสอนให้ลูกของคุณ “ยืนหยัด” ด้วยตัวของเขาเอง ไม่ใช่ด้วยทรัพย์สินที่คุณหามากองไว้ให้เขา

หนังสือ "Silver Spoon Kids" ได้ให้แนวทางแก่พ่อแม่ที่ร่ำรวยว่า จะเลี้ยงลูกให้มีความรับผิดชอบเรื่องเงิน ต้องให้ลูกๆ รู้ใน 3 เรื่องนี้

1.สอนให้เห็นถึง "ความพอดี" โดยการแยกความต้องการและความจำเป็นออกจากกัน

ผู้เขียนเล่าว่า พ่อคนหนึ่งมองดูลูกสาววิ่งเล่นดูตุ๊กตาบาร์บี้ที่ห้างสรรพสินค้า และหนูน้อยออดอ้อนว่า เธอจำเป็นต้องมีกระเป๋าใส่เงินใบเล็กๆ สีม่วงสำหรับตุ๊กตาของเธอ

"แต่หนูมีกระเป๋าสีชมพูให้ตุ๊กตาแล้วนี่ลูก ตุ๊กตาจะต้องมีสีม่วงอีกอันหรือ?”  ด้วยคำถามของพ่อ จึงทำให้หนูน้อยยอมรับว่า "ไม่ต้องแล้วหละ"

2.สอนให้ลูกใช้เงิน โดยการให้เงินจริงๆ ให้ค่าขนมเมื่อพวกเขายังเด็ก และให้บัตรเดบิต เช่น วีซ่าอิเล็กตรอนเมื่อพวกเขาเป็นวัยรุ่น เพราะนี่จะเป็นกุญแจสำคัญในการสอนว่าจะใช้ชีวิตอย่างไรเมื่อเขาเป็นผู้ใหญ่

นอกจากนั้น ควรหยิบยกเรื่องค่าขนมมาคุยกันว่าลูกจะต้องทำอะไรกับเงินจำนวนนี้บ้าง พวกเขาจะซื้อขนมเอง ไปดูหนัง หรือซื้อซีดีได้เองหรือเปล่า? หรือว่าพวกเขาจำเป็นต้องออมเงินไว้บางส่วนและใช้บางส่วนหรือเปล่า?

สำหรับเด็กๆ ไม่ว่าจะมีช้อนเงินช้อนทองติดตัวมาหรือไม่ ก็ควรจะมีกระปุกพลาสติกใสๆ คู่ใจอยู่ดี เพื่อว่าเด็กๆ จะได้เห็นเวลาเงินเพิ่มขึ้น

3.สอนให้รู้จักการให้ เช่น อาจจะชวนเด็กๆ นำอาหารหรือสิ่งของต่างๆ ไปบริจาค หรือช่วยพวกเขาเก็บเงินทอนที่ได้มาในแต่ละครั้งเพื่อนำไปบริจาค แต่ต้องให้เขาเลือกองค์กรการกุศลเอง และขอจดหมายขอบคุณหรืออนุโมทนาบัตรจากสถานที่เหล่านั้นให้ลูกของคุณด้วย