เศรษฐกิจ  กับความเสี่ยงปี 2549

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

การพยากรณ์แนวโน้ม "เศรษฐกิจไทย" จำเป็นต้องให้ความสนใจกับเงื่อนไขการเปลี่ยนแปลงของ "เศรษฐกิจโลก" ซึ่งนอกจากจะมีอิทธิพลต่อประเทศเล็กๆ แล้ว ยังมีความผันผวนรวดเร็วกว่าในทศวรรษก่อนๆ อย่างมากมาย

ความผันผวนนี้เป็นความเสี่ยงที่จะต้องคอยสังเกตว่า มีปัจจัยใดที่จะส่งผลลบต่อทิศทางเศรษฐกิจภายในประเทศหรือไม่ และความไม่แน่นอนต่างๆ น่าจะเพิ่มสูงขึ้นหรือลดลง

ในช่วง 2-3 ปีก่อนหน้านี้ เศรษฐกิจโลกและการค้าขยายตัวสูงมาก ซึ่งช่วยให้เศรษฐกิจไทยได้รับอานิสงส์ รวมทั้งได้ชักนำให้มีการพยากรณ์ภาวะเศรษฐกิจในแง่ดีกันอย่างกว้างขวาง การคาดคะเนเศรษฐกิจสำหรับปี 2548 จึงผิดพลาดไปอย่างมาก เมื่อเศรษฐกิจโลกต้องเผชิญกับ "ปัญหาเงินเฟ้อ" จริงๆ

สำหรับปี 2549 หน่วยงานด้านเศรษฐกิจของรัฐคาดคะเนว่า เศรษฐกิจไทยจะเติบโตในอัตราที่สูงขึ้นกว่าอัตราการเติบโตในปี 2548 โดยให้เหตุผลว่า มูลค่าส่งออกจะยังคงขยายตัวดีต่อเนื่อง ในขณะที่การใช้อัตรากำลังการผลิตที่อยู่ในเกณฑ์สูงจะส่งผลให้การลงทุนภาคเอกชนขยายตัวในอัตราที่สูงขึ้น

ส่วนอัตราเงินเฟ้อประมาณการว่า จะลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว ตามราคาน้ำมันโลกที่คาดว่าจะอ่อนตัวอย่างต่อเนื่อง

การคาดคะเนในทิศทางดังกล่าว สะท้อนการมองว่าปัญหา Global Stagflation กำลังจะผ่อนคลายลง และรัฐบาลจะกระตุ้นอุปสงค์รวมโดยไม่สร้างปัญหาเงินเฟ้อแก่ประเทศ

ถึงแม้ปัญหาราคาน้ำมันโลกในปัจจุบันจะมีผลกระทบที่ไม่รุนแรง เท่าช่วงวิกฤติการณ์น้ำมันโลกสองครั้งแรก แต่ต้นทุนการผลิตและการลำเลียงน้ำมันปิโตรเลียมกำลังอยู่ในยุคของ "การก่อการร้าย" ซึ่งยากต่อการคาดการณ์เป็นอย่างมาก

ในอดีตนั้น ราคาน้ำมันโลกมักมีราคาดุลยภาพในระดับสูงเป็นเวลานาน มากกว่าที่จะเป็นสภาวะชั่วคราว

 และที่สำคัญคือ ในปัจจุบันต้นทุนการผลิตน้ำมันปิโตรเลียมน่าจะสูงกว่าในอดีตมาก มิฉะนั้นราคาตลาดโลกยากที่จะยืนอยู่เกินระดับ 30-35 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรลเป็นเวลานานเช่นนี้

ในแง่ของประสบการณ์แล้ว ราคาน้ำมันโลกที่พุ่งตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงวิกฤติการณ์น้ำมันโลกครั้งที่สอง (ปี 2522-2523) ได้นำไปสู่ภาวะเศรษฐกิจโลกชะลอตัวระหว่างปี 2524-2526 ซึ่งกว่าประเทศผู้นำเข้าน้ำมันจะเริ่มเข้าสู่ระยะฟื้นตัวก็เมื่อราคาน้ำมันโลกลดต่ำลงอย่างหนักในปี 2527 แล้ว โดยที่หลายประเทศยังคงมีปัญหาหนี้สินอยู่ถึงวันนี้

ภายใต้ความเสี่ยงจากปัญหา Global Stagflation การวิเคราะห์แนวโน้มเศรษฐกิจในปี 2549 จึงควรคำนึงถึงปัจจัยหรือความเป็นไปได้ดังต่อไปนี้

ประการแรก "ความไม่แน่นอนของทิศทางค่าเงินสหรัฐ"

การใช้จ่ายเกินตัวของเศรษฐกิจสหรัฐ ที่แสดงอาการออกมาในรูปของการขาดดุลบัญชีเดินสะพัด ได้สร้างแรงกดดันให้ค่าเงินเหรียญสหรัฐมีทิศทางที่อ่อนตัวในระยะยาว และที่ผ่านมามีการอ่อนค่าอย่างชัดเจนเทียบกับค่าเงินสกุลหลักต่างๆ (ยกเว้นในช่วงปี 2548 ที่เริ่มแข็งค่าเทียบกับเงินยูโรซึ่งเคยแข็งค่ามาก่อนหน้านั้น

การดำเนินนโยบายอัตราแลกเปลี่ยนของไทย ที่อิงค่าเงินเหรียญสหรัฐอย่างมากนั้น มีส่วนกระตุ้นให้เศรษฐกิจมีการใช้จ่ายเกินตัวมากขึ้นตามไปด้วย แต่ในปี 2549 นี้ ความไม่แน่นอนน่าจะมีมากขึ้น เพราะการดำเนินนโยบายการเงินของธนาคารกลางสหรัฐ ที่เคยกระตุ้นเศรษฐกิจตั้งแต่เผชิญภาวะชะลอตัว และการก่อการร้าย 11 กันยายน จนกระทั่งทำให้อัตราดอกเบี้ยนโยบายของเฟดอยู่ในระดับต่ำที่สุดในรอบ 46 ปีได้สิ้นสุดลงแล้ว

สัญญาณที่มีต่อทิศทางค่าเงินดอลล่าร์ จึงมีลักษณะผสมหรือไม่ชัดเจน (Mixed Signals) มากขึ้น อัตราดอกเบี้ยที่กำลังเข้าสู่ระดับปกติ หรืออาจปรับตัวสูงขึ้นอีกถ้าจำเป็น อาจทำให้สินทรัพย์สกุลดอลลาร์เริ่มกลับมาเป็นที่สนใจของนักลงทุนได้ แม้ว่าปัญหาการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดจะยังคงสร้างแรงกดดันในระยะยาวอยู่ด้วย

 ภายใต้ประธานธนาคารกลางคนใหม่ มีความเป็นไปได้สูงที่นโยบายอัตราดอกเบี้ยของสหรัฐจะให้น้ำหนักกับภาวะเงินเฟ้อมากขึ้น ส่วนธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่คาดคะเนว่าจะชะลอลงนั้นก็จะไม่มีผลต่ออัตราดอกเบี้ยนโยบาย ตราบใดก็ตามที่ไม่ทำให้อัตราเงินเฟ้อลดลง

ดังนั้น ถ้าค่าเงินสหรัฐมีทิศทางขาขึ้นในอนาคต ไม่เป็นไปตามที่คาดกันไว้ อัตราดอกเบี้ยภายในประเทศของไทยจะต้องสูงขึ้นเพื่อรักษาเสถียรภาพในรูปของเงินดอลล่าร์ สภาพคล่องส่วนเกินก็จะหดตัวและไม่เอื้อประโยชน์แก่ธุรกิจ และการเก็งกำไรที่อ่อนไหวต่ออัตราดอกเบี้ยมากมาย เฉกเช่นหลายปีที่ผ่านมา

ประการที่สอง "ศักยภาพของภาคส่งออก"

ในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา ภาคส่งออกมีความอ่อนไหวต่อปัญหา Global Stagflation อย่างเห็นได้ชัดและมิได้แสดงบทบาทนำการเจริญเติบโตมากอย่างที่เชื่อกัน

ดังจะเห็นได้ว่าในปี 2548 มูลค่าการส่งออกของไทยที่เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 15-16 ส่วนใหญ่เป็นการเติบโตเนื่องจากราคาสินค้าที่สูงขึ้นตามต้นทุนการผลิตและภาวะเงินเฟ้อ การเติบโตของปริมาณหรือตามมูลค่าที่แท้จริงกลับอยู่ในอัตราไม่ถึงร้อยละ 4.5 ทั้งๆ ที่เศรษฐกิจโลกในปีนี้ขยายตัวในอัตราปกติคือร้อยละ 4.3

นี่เป็นการแสดงถึงบทบาทที่อ่อนแอลงของภาคส่งออก ทั้งๆ ที่ได้รับการอุดหนุนจากนโยบายค่าเงินบาท ตลอดระยะเวลากว่า 8 ปีติดต่อกัน

ในปี 2549 คาดกันว่าเศรษฐกิจโลกจะขยายตัวในอัตราใกล้เคียงเดิมคือร้อยละ 4.3 โดยที่สหรัฐอเมริกาซึ่งเป็นตลาดหลักคาดว่า จะขยายตัวต่ำลง ภาคส่งออกจึงไม่น่าจะมีบทบาทนำการเจริญเติบโตและคงต้องอาศัยโชคช่วยมากขึ้น ในยามที่มีปัญหาเงินเฟ้อ การพึ่งพานโยบายค่าเงินบาทต่ำคงช่วยไม่ได้มากนัก

ประการที่สาม "การชะลอตัวของภาคเอกชน"

ความจริงแล้ว เครื่องชี้ภาวะเศรษฐกิจภายในประเทศแทบทุกรายการ ยังสะท้อนภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัว ไม่ว่าจะเป็นตัวเลขดัชนีการผลิตภาคอุตสาหกรรม ดัชนีการลงทุนภาคเอกชน และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง มูลค่าของภาคธุรกิจการค้าส่ง-ค้าปลีกและดัชนีการบริโภคภาคเอกชน

การทรุดตัวของการบริโภคภาคเอกชน เป็นสัญญาณสำคัญที่แสดงถึงการปรับตัวที่มีต่อภาวะเงินเฟ้ออันเนื่องมาจากต้นทุนการผลิต

ในกรณีทั่วไปที่ภาวะเงินเฟ้อเกิดจากการขยายตัวของอุปสงค์รวม การอุปโภคบริโภคของภาคเอกชนจะมีความผันผวนน้อย เนื่องจากราคาสินค้าที่สูงขึ้นนั้นเกิดขึ้นพร้อมๆ กับอำนาจซื้อที่เพิ่มขึ้นสูงขึ้น

แต่เมื่อภาวะเงินเฟ้อมีสาเหตุมาจากต้นทุนการผลิต ดังเช่นในปัจจุบัน ประชาชนต้องเป็นผู้รับภาระจากราคาสินค้าที่สูงขึ้น ในขณะที่รายได้มิได้ปรับตัวสูงขึ้นตาม ผู้บริโภคจึงต้องพยายามปรับตัวซึ่งในช่วง 10 เดือนแรกของปีนี้

ตัวเลขดัชนีการอุปโภคบริโภคภาคเอกชนที่จัดทำโดยธนาคารแห่งประเทศไทยต่างสะท้อนในทิศทางนี้ กล่าวคือเพิ่มขึ้นเพียงร้อยละ 0.5 เท่านั้น เทียบกับร้อยละ 5.2 และ 4.1 ในปี 2547 และ 2548 ตามลำดับ การทรุดตัวของดัชนีการบริโภคอุปโภคภาคเอกชนนี้ เป็นการแกว่งตัวที่จะช่วยให้ทางการและภาคเอกชนเห็นสัญญาณได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

โดยภาพรวมแล้วเศรษฐกิจปี 2549 มีแนวโน้มจะขยายตัวในอัตราใกล้เคียง หรือต่ำกว่าการขยายตัวในปี 2548 หรือประมาณร้อยละ 4.5 โอกาสที่จะเติบโตสูงถึงร้อยละ 5.7 ยังมีไม่มากนัก

ส่วนนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจ ทั้งทางด้านการเงินและการคลังที่ดำเนินอย่างต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน ก็เริ่มมีขีดจำกัดมากขึ้น ไม่เหมือนห้วงเวลาที่ค่าเงินสหรัฐตกต่ำและเศรษฐกิจการค้าโลกฟื้นตัวอย่างด

ภาครัฐและภาคเอกชนไม่ควรสรุปว่า เศรษฐกิจไทยได้ผ่านจุดต่ำสุดมาแล้ว และยิ่งไม่ควรเชื่อว่าปัญหาภาวะเศรษฐกิจ เช่น อัตราเงินเฟ้อที่เร่งตัวและการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดเป็นปัญหาที่เล็ก หรือมีลักษณะชั่วคราว

เศรษฐกิจไทยกำลังเริ่มเผชิญอัตราเงินเฟ้อที่สูงกว่าประเทศอื่นๆ ซึ่งหมายถึงความยากลำบากของประชาชนที่ยากจนและชนชั้นกลางที่มีรายได้ค่าจ้างคงที่ ..

รวมทั้งความสามารถที่ด้อยลงในการแข่งขันกับสินค้าต่างประเทศ ..

ขณะเดียวกันประเทศไทย เริ่มเป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศในเอเชียที่มีดุลบัญชีเดินสะพัดขาดดุล..

ทัศนะในแง่ดี ย่อมสะท้อนถึงความเชื่อมั่นที่มีต่อการบริหารของภาครัฐ และภาวะเศรษฐกิจโดยรวมและอาจให้ผลทางจิตวิทยาในเชิงบวก ในขณะที่การมองในแง่ร้ายมักไม่ถูกใจผู้ได้ยินได้ฟัง

แต่ทัศนะที่วิเคราะห์สถานการณ์ในแง่บวกอยู่เสมอย่อมมีข้อเสียอยู่มาก เพราะให้นัยว่า ภาวะเศรษฐกิจมิได้มีอะไรที่จะต้องกังวล ทำให้ไม่เห็นร่องรอยของความเปราะบางทั้งหลายทั้งปวง

เศรษฐกิจยุคปัจจุบันนั้นมีการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว ในขณะที่มาตรการของรัฐนอกจากมีข้อจำกัดในทางปฏิบัติแล้ว ยังส่งผลกระทบได้ช้ามาก (Lagged Effects) การประเมินสถานการณ์จึงควรเน้นความระมัดระวังหรือการป้องกันปัญหาต่างๆ เป็นการล่วงหน้า