ในการทำความเข้าใจและเรียนรู้เรื่องราวและระบบต่างๆ ของประเทศขนาดใหญ่อย่างเช่นประเทศจีน ถ้าเราต้องการที่จะ “รู้ลึกและรู้จริง” ก็ควรจะต้องหันมามองดินแดนยักษ์ใหญ่นี้แบบ "หนึ่งมณฑล หนึ่งประเทศ" กันให้มากขึ้น

การมองตลาดจีนแบบเหมารวมหรือการมองตลาดจีนว่าเป็นตลาดใหญ่มีประชากร 1,300 ล้านคน ถือเป็นเรื่องที่เข้าใจผิดและเป็นภาพลวงตา เพราะแม้จีนจะเป็นประเทศขนาดใหญ่ แต่ประกอบด้วย 22 มณฑล 5 เขตปกครองตนเอง และ 4 มหานคร (ไม่รวมไต้หวัน ฮ่องกง และมาเก๊า) โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศขนาดเล็กอย่างไทย มีหลายมณฑลของจีนที่มีจำนวนประชากร ขนาดพื้นที่ และขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่กว่าประเทศไทยทั้งประเทศ

มาดูกันนะคะว่า มีมณฑลไหนบ้าง และมณฑลเหล่านี้มีดีอะไร

ตารางเปรียบเทียบดัชนีสำคัญระหว่างไทยและมณฑลของจีน (ปี 2546)

ที่มา: คำนวณจากข้อมูลใน China Statistical Yearbook 2004 และหนังสือสถิติของแต่ละมณฑล.

ในขณะนี้ มณฑลของจีนที่มีขนาดเศรษฐกิจ (GDP) “ใหญ่กว่า” เศรษฐกิจไทยทั้งประเทศ มีอยู่ 3 มณฑล ได้แก่ มณฑลกวางตุ้ง มี GDP ของมณฑลสูงที่สุดในจีน มีมูลค่า 162.4 พันล้านดอลลาร์ สรอ.? รองลงมาได้แก่ มณฑลเจียงซู มูลค่า 150.38 พันล้านดอลลาร์ สรอ. และ มณฑลซานตง มูลค่า 150.12 พันล้านดอลลาร์ สรอ.

ทั้งสามมณฑลมั่งคั่งของจีนนี้ มีลักษณะร่วมหลายอย่าง เช่น เป็นมณฑลแถบชายฝั่ง มีโครงสร้างพื้นฐานที่ทันสมัยและครบครัน มีท่าเรือน้ำลึกขนาดใหญ่ มีการเปิดกว้างและติดต่อกับต่างประเทศมานาน (โดยเฉพาะกวางตุ้ง) จึงมีการไหลบ่าเข้ามาของทุนต่างชาติ (FDI) จำนวนมาก และที่สำคัญคือ มีรัฐบาลประจำมณฑลที่เข้มแข็ง และมีวิสัยทัศน์

ในแง่ของรายได้เฉลี่ยต่อหัว ในขณะนี้ มณฑล/มหานครของจีนที่มีรายได้เฉลี่ยต่อหัวของคน “สูงกว่า” รายได้เฉลี่ยของคนไทยทั้งประเทศ มีอยู่ 4 แห่ง ได้แก่ อันดับแรก มหานครเซี่ยงไฮ้ ซึ่งเป็น1 ใน 4 มหานครที่มีความทันสมัยและเป็นศูนย์กลางทางธุรกิจและศูนย์กลางการเงินที่สำคัญของจีน อันดับ 2 คือ มหานครปักกิ่ง เป็นเมืองหลวง และศูนย์กลางทางการเมือง วัฒนธรรม และการต่างประเทศของจีน อันดับ 3 คือ มหานครเทียนจิน ซึ่งอยู่ไม่ห่างจากปักกิ่ง มีท่าเรือทันสมัย และมีต่างชาติเข้าไปลงทุนเป็นจำนวนมาก มหานครทั้ง 3 แห่งนี้ มีฐานะเทียบเท่ามณฑล คือมีรัฐบาลเฉพาะที่ขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลาง จึงมีอิสระและความคล่องตัวในการดำเนินนโยบายของตน       

สำหรับอีกมณฑลของจีนที่มีรายได้เฉลี่ยต่อหัว “สูงกว่า” รายได้ของคนไทยทั้งประเทศ คือ มณฑลเจ้อเจียง ถือเป็นอีกมณฑลที่น่าจับตามอง โดยเฉพาะนักธุรกิจจากเจ้อเจียงได้รับการกล่าวถึงว่าเป็น “นักการค้า” ที่ทำธุรกิจเก่งที่สุดในประเทศจีน และยังได้ออกไปลงทุนในมณฑลอื่นๆ และลงทุนในประเทศเพื่อนบ้านเช่นประเทศไทยด้วย โดยเฉพาะคนจีนจากเมืองเวินโจวในเจ้อเจียง ถูกขนานนามว่า เป็น “คนยิวในจีน”

มีรายงานข่าวว่า กลุ่มทุนจากเวินโจวได้ออกตระเวนเดินทางไปเก็งกำไรในธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ทั่วประเทศจีน และเป็นต้นเหตุสำคัญที่อาจจะทำให้เกิดเศรษฐกิจฟองสบู่ในจีน

นอกจากขนาดเศรษฐกิจและรายได้ มณฑลแถบชายฝั่งของจีนที่กล่าวมาแล้วและอีกบางมณฑล อย่างเช่นมณฑลฝูเจี้ยนและเหลียวหนิง ยังมีระดับการค้าขายกับต่างประเทศและมีการไหลเข้ามาของทุนจากต่างประเทศที่สูงกว่าหรือพอๆ กับของไทย

มณฑลเหล่านี้จึงเป็นทั้งคู่แข่งของไทยในแง่การผลิตสินค้าส่งออกไปขายในตลาดโลก และเป็นคู่แข่งในการดึงทุนต่างชาติเข้าประเทศ ในทางกลับกัน หากเราจะมองความมั่งคั่งของมณฑลจีนเหล่านี้ให้เป็นโอกาสก็พอจะมองได้ เพราะรายได้ที่เพิ่มมากขึ้นของผู้บริโภคในมณฑลเหล่านี้ โดยเฉพาะบรรดาชาวจีนรุ่นใหม่ที่ร่ำรวย ก็อาจจะเป็นโอกาสและเป็นกลุ่มเป้าหมายสำหรับสินค้าในตลาดบน (high-end) ของไทยได้เช่นกัน ขึ้นอยู่กับว่า สินค้าของไทยมีจุดเด่นอะไร และจะเข้าไปเจาะตลาด หรือรุกมณฑลจีนในรูปแบบใด       

ตัวอย่างเช่น การที่กระทรวงพาณิชย์ของไทยพยายามผลักดันเรื่องการไปเปิดอู่ซ่อมรถ/บริการตรวจสภาพรถยนต์ หรือการเปิดเป็นศูนย์คาร์แคร์ในมณฑลที่ร่ำรวยเหล่านี้ นับเป็นเรื่องที่น่าสนใจ เพราะคนรวยในจีนยุคนี้ต่างมีเป้าหมายอย่างหนึ่งคือ การมีรถยนต์ใช้ส่วนตัวและนิยมชมชอบรถยนต์ยี่ห้อหรูราคาแพง ในเมื่อมีรถแพงๆ ใช้แล้ว ก็พอจะมีนัยว่า คนกลุ่มนี้ต้องรัก และต้องการดูแลของรักของหวงของตนอย่างดี ความต้องการใช้บริการในศูนย์คาร์แคร์ เพื่อล้างรถหรือตรวจเช็คสภาพรถก็น่าจะเป็นไปได้สูง       

อย่างไรก็ดี เนื่องจากตลาดจีนมีความแตกต่างหลากหลายในแต่ละท้องที่และมีกฎ ระเบียบปลีกย่อยที่ต้องเรียนรู้ ก่อนจะเข้าไปค้าขายหรือเข้าไปลงทุนในจีน จึงจำเป็นต้องศึกษาข้อกฎหมายหรือระเบียบเหล่านั้นให้ดีเสียก่อน ทั้งในเรื่องของระบบการค้า รูปแบบการลงทุน และอีกสารพัดเรื่องจุกจิกแต่จำเป็นต้องศึกษาหรือมีข้อมูลพร้อมอยู่ในมือ       

ที่สำคัญ คือ ต้องดูตลาดและศึกษาคู่แข่งด้วย       

ในกรณีของศูนย์บริการคาร์แคร์ ในขณะนี้ บริษัทชั้นนำระดับโลก เช่น ศูนย์ของ 3M จากสหรัฐฯ ได้เข้าไปเปิดสาขาร้านคาร์แคร์ทั่วประเทศจีนประมาณ 300 กว่าร้านแล้ว และมีประมาณ 10 ร้านที่ตั้งอยู่ในเมืองกวางเจา ของมณฑลกวางตุ้ง หรือศูนย์บริการของ Castrol ก็ได้ไปเปิดที่เมืองเซินเจิ้นในกวางตุ้งถึง 4 สาขาแล้วเช่นกัน     

  เราพร้อมจะแข่งขันกับ “มืออาชีพ” ระดับโลกเหล่านี้หรือไม่ และทำอย่างไรให้ชาวจีนเข้ามาใช้บริการในร้านของเรา เป็นโจทย์ที่ต้องคิดให้หนัก

กล่าวโดยสรุป เราไม่ควรจะคิดง่ายๆ เพียงว่า ตลาดจีนเป็นตลาดขนาดใหญ่โดยวัดจากจำนวนประชากร 1,300 ล้านคนเท่านั้น หากแต่จำเป็นต้องมีกลยุทธ์ทางธุรกิจที่เน้น “รุกมณฑลจีน” พร้อมศึกษาคู่แข่ง เพื่อที่จะ “รู้เขา รู้เรา รู้จริง และรู้เท่าทัน” ก่อนเข้าไปทำธุรกิจในตลาดปราบเซียนอย่างประเทศจีนนะคะ