กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ผมได้พบ อาจารย์อักษรศรี พานิชสาส์น ที่นครฟิลาเดลเฟีย มลรัฐเพ็นซิลเวเนีย สหรัฐอเมริกาโดยบังเอิญ

เราทั้งคู่ต่างมีภารกิจที่ International House อันเป็นหอพักราคาถูกของนักเรียนต่างชาติทั้งหลายโดยต่างก็ไม่รู้จักกัน ซ้ำร้ายยังไม่รู้ว่าต่างฝ่ายต่างเป็นคนไทย

ผมจำได้ว่ากำลังมอง ลูมินิต้า พาโรน เพื่อนสาวชาวโรมาเนียที่กำลังอุ้มท้อง (แก่) และกำลังพยายามจะลงทะเบียน เธอเล่าให้ฟังเมื่อคืนก่อนว่า ที่สอบชิงทุนฟุลไบรท์มายังสหรัฐฯ ก็เพื่อวัตถุประสงค์เดียวเท่านั้น คือเธอจะไม่คลอดลูกในแผ่นดินของ นิโคไล เชาเชสกู ซึ่งกำลังเผด็จการโรมาเนียอยู่ในขณะนั้น (และต่อมาก็ถูกยิงทิ้งข้างถนนเหมือนอาชญากรที่ไร้ความหมาย) เธอจึงมีภารกิจในการชิงทุนเพื่อลูกมากกว่าอะไรทั้งหมด

น้ำตาเธอหยาดเป็นทางเมื่อเจ้าหน้าที่ไม่อนุญาตให้เธอได้รับตั๋วเครื่องบินเพื่อไปยังนครมินนิอาโปลิสอันไกลโพ้น เพราะท้องแก่เกินกว่าจะปลอดภัย เธอลูบท้องเบาๆ และกระซิบกับลูกเป็นภาษาโรมาเนียน แล้วก็เงยหน้าบอกกับผมว่า เธอบอกกับลูกว่า "อดทนกับแม่นะลูกนะ" ผมก็เลยจับมืออำลาและขอให้เธอกับลูกโชคดีและนั่งรถไปถึงมินเนโซต้าได้โดยปลอดภัย       

ขณะที่กำลังน้ำตาซึมอยู่นั้น ผมมองเห็นสาวเอเชียคนหนึ่งท่าทางปราดเปรียว เข้ามาสอบถามเจ้าหน้าที่เป็นภาษาอังกฤษคล่องแคล่ว จนผมนึกในใจว่า สาวไต้หวันคนนี้พูดภาษาอังกฤษดีจัง ไม่เพี้ยนเป็นสำเนียงจีนเลย       

กำลังนึกชื่นชมอยู่นั้นเธอก็หันกลับไปพูดเบาๆ กับหนุ่มหน้าหยกที่เดินประชิดติดตัวกันมา (อย่างน่าอิจฉา) ผมลืมตาโพลงเมื่อได้ยินภาษาไทยอันชัดแจ๋ว แต่ยังไม่ทันทักทายก็ถึงคิวต้องคุยกันเจ้าหน้าที่ ผมก็เลยละความสนใจไปจากหนุ่มสาวชาวไทยคู่นั้น       

สักครู่เดียวสาวคนนี้ก็เดินเข้ามาทักแล้วบอกว่า ดีใจที่ได้พบคนไทย เราก็เลยแนะนำตัวกันอย่างหรรษา เป็นวันเริ่มต้นมิตรภาพอันงดงามและยืนยาวมาจนกระทั่งปัจจุบันนี้       

“ษร” ในวันนั้นมากับ “พงศ์” หรือ “พงศ์ธร” ชายหนุ่มหุ่นเพรียวที่มีอิทธิฤทธิ์เปลี่ยนนามสกุลของสาวพังงาที่ชื่อ “อักษรศรี อติสุธาโภชน์” ให้กลายเป็น “พานิชสาส์น” ได้สำเร็จ แถมยังร่วมกันสร้างพานิชสาส์นคนใหม่เป็นหนุ่มน้อยหน้าตาหมดจดชื่อ “แบมแบม”       

สิ่งที่ผมจำได้ คือ แววตาอันแน่วแน่ของษร ซึ่งเป็นลักษณะของคนที่ตั้งใจอะไรแล้วก็มุ่งมั่นทำจนสำเร็จ และยังจำได้ถึงพงศ์ที่เป็นคนรื่นเริง นุ่มนวล รักกีฬาและการแข่งขันในเกมเกือบทุกอย่าง

ความพิเศษอยู่ที่ว่า คนสองคนผู้รู้จักตัวเองดีใช้ความผสมผสานตรงนี้สร้างครอบครัวที่เหมาะเจาะลงตัว จนกลายเป็นครอบครัวที่มีความสุขที่สุดครอบครัวหนึ่งที่ผมได้รู้จัก

คนหนึ่งแน่วแน่ผลักดัน อีกคนสบายๆ แบบ take it easy จะมีสูตรไหนที่ลงตัวไปกว่านี้?

ความตั้งใจของอาจารย์อักษรศรีฯ ที่จะศึกษาเรื่องจีนอย่างจริงจังเริ่มต้นที่ SAIS หรือ The Paul H. Nitze School of Advanced International Studies ของมหาวิทยาลัยจอห์น ฮ็อพกิ้นส์ ที่ษรกับผมกลายเป็นเพื่อนนักเรียนกัน

ช่วงเวลาในระหว่างอยู่ที่กรุงวอชิงตันนี่เองที่วันหนึ่งษรเดินหน้าตาสดชื่นแววตาเป็นประกายมาหาผมในห้องสมุด แล้วบอกอย่างตื่นเต้นว่า "พี่เอก ษรชอบเรียนเรื่องเมืองจีนแล้วล่ะ สนุกมากเลย ต่อไปษรจะลงเรียนเรื่องจีนให้หมดเลย!"

แล้วษรก็ทำอย่างที่พูดจริงๆ ลงวิชาที่เกี่ยวกับจีนทั้งหมดทุกอย่างทั้งการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม

ยิ่งษรเรียน ษรก็ยิ่งมันส์ เราก็คุยกันได้อย่างสนุกครึกครื้น

ยิ่งมีพี่วิบูลย์ คูสกุล ที่ในขณะนี้เป็นเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงแบกแดด (ในตอนนั้นท่านทูตเป็นอัครราชทูตที่ปรึกษา ณ สถานเอกอัครราชทูตในกรุงวอชิงตัน) และเคยประจำการอยู่ที่กรุงปักกิ่งมาแล้ว ก็ยิ่งกลายเป็น "สโมสรจีน" ไปทุกทีที่ได้พบกัน

ผมรู้ในบัดนั้นแล้วว่า เมืองไทยเรากำลังจะได้อาจารย์ชั้นดีผู้มีความเชี่ยวชาญและเข้าใจเรื่องจีนศึกษาอีกคนหนึ่ง ทั้งที่รู้เช่นกันว่าอาจารย์อักษรศรีฯ จะต้องกลับมาทำงานตามสังกัดทุนที่ส่งเธอไปเรียนเสียก่อน นั่นคือกรมเศรษฐกิจการพาณิชย์ในขณะนั้น ที่เป็นกรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศในบัดนี้นั่นเอง

เมื่อเธอตัดสินใจออกมาทำหน้าที่ผู้สอนและอาจารย์ในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในเวลาต่อมานั้น ผมจึงไม่แปลกใจเลย นึกอยู่ในใจเพียงว่านี่แหละครรลองที่ต้องเป็นไป พูดอย่างฝรั่งคือ “long overdue” ควรจะออกมาเป็นอาจารย์เสียตั้งนานแล้วด้วยซ้ำ

อาจารย์อักษรศรี ทุ่มตัวลงไปในการศึกษาเรื่องจีน ไม่ใช่เพื่อความเท่ แต่เพื่อความรู้จักอย่างจริงจังและลึกซึ้งที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ จะมีคนสักกี่คนในโลกนี้ที่ประกาศว่า จะต้องเดินทางไปเยี่ยมเยือนให้ครบทุกๆ มณฑลในสาธารณรัฐประชาชนจีนอันไพศาลให้จงได้ แต่นั่นล่ะครับ อาจารย์อักษรศรีคนนี้ ลองเธอตั้งใจแล้วเธอจะทำจริง ทำแล้วก็เกิดผลจนเป็นที่ยอมรับ ขณะนี้ ผลงานในรูปบทความและงานเขียนของษร เป็นที่สนใจของวงวิชาการและภาคเอกชนที่ค้าขายอยู่กับเมืองจีนเป็นอย่างยิ่ง       

บทความที่เธอเรียบเรียงขึ้นอย่างละเอียด ลึกซึ้ง สมดุลและยังมีน้ำใจแบ่งปันผ่าน on line มาโดยตลอดนั้น เป็นของดีมีราคา หากคนที่ได้รับใส่ใจและพินิจพิเคราะห์ก็จะได้รับประโยชน์มาก บทบาทของษรในการช่วยให้สังคมไทย "รู้เท่าทัน" บรรยากาศแวดล้อมระหว่างจีนกับไทยนั้นถือเป็นประโยชน์อันสำคัญยิ่ง เพราะเป็นพรมแดนทางวิชาการที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วและมีฐานข้อมูลอันกว้างขวางจนเกือบจะเหลือวิสัยที่จะรู้ได้อย่างถ้วนทั่ว แต่อาจารย์อักษรศรีฯ หรือ ษร ก็ไม่ลดละ มุ่งหน้าทำต่อเนื่องอย่างคนจริง       

แววตาและท่าทางในการศึกษาเรื่องจีนของษร ไม่แตกต่างไปจากวันที่เราพบกันครั้งแรกในนครฟิลาเดลเฟีย และจากกันในวันนั้นอย่างที่ไม่รู้ว่าจะได้พบเจอกันอีกหรือไม่ และษรก็เป็นหญิงสาวที่โชคดี ชายหนุ่มผู้เป็นสามีก็ให้การสนับสนุนและวางตัวเองชัดเจนว่าเป็นนักธุรกิจของครอบครัวและเป็นพ่อที่ดี ทำให้ภรรยาเป็นนักวิชาการได้ด้วยความสบายใจและเต็มกำลังศรัทธาของตน       

น้องที่รักทั้งสองคนนี้เป็นตัวอย่างที่ดีของความรู้จักตนเอง ที่นำมาสู่ภาวะยอมรับกันและกันอย่างไม่มีเงื่อนไข ไม่ต้องแข่งขันกันว่าใครจะนำหรือตามใคร เป็นผลดีที่ต่อเนื่องไปถึงการงานและการทำประโยชน์ส่วนรวมด้วย ผมนิยมคนทั้งสองนี้จริงๆ       

โปรดพลิกอ่านงานของอาจารย์อักษรศรีฯ เถิดครับ ทุกตัวอักษรของเธอเป็นความจริงใจและจริงจัง โดยเฉพาะการศึกษาในระยะเปลี่ยนผ่านของจีนที่มีผลกระทบต่อโลกและประเทศไทยของเรา      

เป็นของดีขนาดที่ เติ้ง เสี่ยว ผิง คงจะโทรศัพท์จากสวรรค์มา “นิยม" ในเร็ววันนี้แหละ      

 และจากพี่...สำหรับษรโดยตรง ขอบอกได้คำเดียวว่าโปรดลุยต่อไปน้องรัก

Go girl!

จักรภพ เพ็ญแข
รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง
jakrapob@malagan.com