เรารู้จักจีนดีแค่ไหน ?     

ปี 2548 ถือเป็นวาระครบรอบ 30 ปีความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทย-จีน นับตั้งแต่มีการลงนามสถาปนาความสัมพันธ์กันอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2518 จากวันนั้นถึงวันนี้ คงไม่มีใครปฏิเสธว่า ความสัมพันธ์ไทย-จีนในหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็น ด้านการเมืองและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้พัฒนาอย่างต่อเนื่อง ตลอดจนความสัมพันธ์ด้านสังคมและวัฒนธรรมต่างมีพัฒนาการใกล้ชิดกันมากขึ้นเช่นกัน       

อย่างไรก็ดี แม้ว่าไทย-จีนมีความสัมพันธ์มานานร่วม 3 ทศวรรษแล้ว เราเคยลองประเมินตัวเองหรือไม่ว่า มีความรู้หรือความเข้าใจที่แท้จริงเกี่ยวกับประเทศจีนมากน้อยแค่ไหน โดยเฉพาะความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับระบบเศรษฐกิจ การค้า และการลงทุนของจีน เรารู้และเข้าใจจริงๆ หรือเราคิดไปเองว่า เราเข้าใจระบบของจีน       

ที่สำคัญ นับตั้งแต่วันที่ 20 กรกฎาคม 2548 เริ่มมีการลดภาษีนำเข้าสินค้าที่ค้าขายระหว่างไทย-จีน ตามกรอบ “ข้อตกลงการค้าเสรีอาเซียน-จีน” (เอฟทีเออาเซียน-จีน) และจะลดภาษีให้เหลืออัตราศูนย์ภายใน 5 ปีจากนี้ คำถามก็คือว่า ประเทศไทยเราจะได้ประโยชน์จริงหรือไม่ แค่ไหน และอย่างไร ?       

หากประเมินผลกระทบจากข้อตกลงทางการค้ากับจีนที่ผ่านมา ตามกรอบ “ข้อตกลงเร่งลดภาษีผัก-ผลไม้ระหว่างไทย-จีน” (เอฟทีเอไทย-จีน) ซึ่งมีการตั้งความหวังค่อนข้างสูงในตอนแรกว่า สินค้าผัก-ผลไม้ของไทยคงจะไปทะลุทะลวงตลาด 1.3 พันล้านคนของจีน แต่ความจริงกลับปรากฏว่า สินค้าไทยต้องประสบกับอุปสรรคและปัญหามากมาย โดยเฉพาะอุปสรรคที่วงการเจรจาการค้าเรียกกันว่า “อุปสรรคที่ไม่ใช่มาตรการภาษี (Non-Tariff Barriers: NTBs)” เช่น ขั้นตอนทางศุลกากรของทางการจีนที่ล่าช้า ตลอดจนกฎระเบียบปลีกย่อยในประเทศจีน ทั้งในระดับประเทศและระดับมณฑล       

นับจากนี้เป็นต้นไป ข้อตกลงเอฟทีเอไทย-จีน จะถูกนำเข้ามาอยู่ในกรอบใหญ่ คือ “กรอบข้อตกลงเอฟทีเออาเซียน-จีน” (ไทยเป็นหนึ่งในสมาชิกอาเซียน) และครอบคลุมสินค้ามากกว่า 5,000 รายการ หลายคนอาจจะคาดหวังว่า จีนจะ “เปิดประตูมังกร” โดยการลดภาษีนำเข้าให้กับสินค้าไทย และจะเป็นโอกาสอันยิ่งใหญ่ให้เราส่งออกสินค้าไปขายตลาดจีน แต่คำถามคือ หากไทยเรายังไม่รู้จักจีนดีพอ เรายังไม่เข้าใจว่า ตลาดจีนเป็นอย่างไร เราจะค้าขายกับจีนในช่องทางไหน รูปแบบใด แล้วเราจะเข้าไปรุก หรือไปบุกตลาดจีนได้อย่างไร?       

หนังสือเล่มนี้ เป็นความพยายามที่จะนำเสนอข้อมูลให้คนไทยได้เห็นภาพที่แท้จริงของตลาดแดนมังกร ซึ่งดูเสมือนจะมีขนาดใหญ่ หากแท้จริงแล้ว กลับเป็นตลาดที่แยกย่อยและมีความแตกต่างหลากหลายในแต่ละระดับมณฑล หากใครมองแบบเหมารวม หรือเข้าใจแบบผิวเผินว่า จีนทั้งประเทศ เป็นตลาดเดียว ก็คงเป็นความเข้าใจผิดอย่างมหันต์       

ดิฉันได้เดินทางไปตะลุยและตระเวนมณฑลต่างๆ ของประเทศยักษ์ใหญ่อย่างจีนมาแล้วกว่าค่อนประเทศ เป้าหมายทั้งหมดก็เพื่อต้องการที่จะ “รู้เขา รู้เรา รู้จริง และรู้เท่าทัน” จีนยุคใหม่ที่จะเป็นประเทศมหาอำนาจแห่งศตวรรษที่ 21 ในอนาคตอันใกล้นี่เอง

ท้ายสุด ดิฉันขอขอบพระคุณอาจารย์ทุกท่านที่ได้มีส่วนปลูกฝังความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับประเทศจีน โดยเฉพาะผู้ที่เป็น “ต้นแบบ” ในการศึกษาเรื่องจีน คือ ท่าน รศ. วันรักษ์ มิ่งมณีนาคิน คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และขอขอบคุณนางสาวอวยพร สุธาทองไทย ผู้ที่ช่วยให้หนังสือเล่มนี้เป็นจริงขึ้นได้