เสริมราศีสร้างบารมีผู้นำ

บ่ายวันหนึ่งดิฉันกับเพื่อนไปรับลูกชายตัวน้อยของเธอในวัย 4 ขวบ ที่โรงเรียนเตรียมอนุบาลแห่งหนึ่ง เราไปถึงก่อนเวลาเลิกเรียนครึ่งชั่วโมง จึงมีโอกาสได้เห็นกิจกรรมที่ทางโรงเรียนจัดให้เด็กได้เล่นสนุก  โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาภาวะผู้นำของเจ้าตัวน้อย

คิดดูสิเด็กตัวกะเปี๊ยกแค่เนี้ย ก็ถูกฝึกให้เป็นผู้นำแล้ว นับประสาอะไรกับผู้ใหญ่

15 ปีที่ผ่านมาดิฉันทำงานกับศศินทร์ มีองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน มาติดต่อให้ไปบรรยายหรือฝึกอบรมเรื่องภาวะผู้นำบ่อยครั้ง ถือว่าเป็นหัวข้อท็อปฮิตติดลมบน

ในระยะ 4–5 ปีหลัง ยิ่งมีความต้องการฝึกอบรมเรื่องนี้มากขึ้น เพราะบริษัททั้งหลายต่างแข่งขันกันสูง จึงต้องการให้พนักงานมีความเป็นผู้นำ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์

คำถามที่ดิฉันพบบ่อยๆ คือ “เรื่องของผู้นำฝึกกันได้ด้วยเหรอ? ไม่ใช่ต้องเป็นผู้นำมาโดยกำเนิดหรือไร?” คำตอบดิฉันคือ “ฝึกได้สิ ไม่งั้นตัวเองคงตกงานไปนานแล้ว”

นอกจากดิฉันจะตกงาน ยังมีบรรดาโปรเฟสเซอร์มหาวิทยาลัยดังๆ อย่าง ฮาร์วาร์ด  MIT สแตนฟอร์ด และอื่นๆ อีกมากมาย คงต้องตกงานด้วยแน่ๆ เพราะในหลักสูตร MBA และ Executive MBA ของมหาวิทยาลัยเหล่านี้ ล้วนบรรจุวิชา Leadership เป็นหนึ่งในวิชาที่นักบริหารต้องเรียนรู้

ขอให้เชื่อเถิดว่า เราสร้างภาวะผู้นำให้เกิดขึ้นได้ และสไตล์ของผู้นำนั้นมีได้หลายแบบเหมือนอาหารที่มีหลายสูตร สามารถปรุงแต่งเพิ่มรส เปรี้ยว หวาน มัน เค็ม ให้ต้องตามรสนิยมของแต่ละคน

ไม่ว่าจะสูง ต่ำ ดำ ขาว เป็นหญิงหรือชาย ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก คิดถึงผู้นำระดับโลกสิ มีหลายขนาด เช่น หน้าตาดี สูง ขาว อย่าง โทนี่ แบลร์ หรือ บิลล์ คลินตัน ตัวเล็กอย่างเติ้ง เสี่ยว ผิง หรือขนาดกระทัดรัดอย่างคุณชวน หลีกภัย ก่อนหน้านี้เราก็ได้ผู้นำหญิงขึ้นมาเป็นใหญ่ในเยอรมนี

ถ้าอยากเป็นผู้นำที่ประสบความสำเร็จ ขั้นแรก “ต้อง” ทำความรู้จักกับตนเอง และวิเคราะห์ว่าคุณมีฐานอำนาจอะไร ที่จะส่งราศีเสริมบารมีผู้นำได้

ใช้คำว่า “ต้อง” สำหรับการประเมินตัวเองในขั้นแรก ตามหลัก “ทฤษฎีฐานอำนาจ” 5 อย่างคือ

1. อำนาจบารมี (Charismatic Power) คำว่า Charisma หมายความครอบคลุมถึง การที่ใครคนหนึ่งมีบุคลิกลักษณะดูน่าเชื่อถือ ดูดี มีเสน่ห์ แม้ว่าจะไม่ได้แต่งตัวภูมิฐาน หรือมีตำแหน่งหน้าที่ใหญ่โต

เขาหรือเธอคนนั้นก็ยังดูมีสง่าราศีน่าประทับใจ ถ้ามีรูปร่างหน้าตาดีประกอบด้วยแล้ว โอ้โฮ... ครบเครื่องเลย

ยกตัวอย่างผู้นำที่ได้รับการยกย่องว่ามีบารมีคือ ประธานาธิบดี จอห์น เอฟ. เคนเนดี วัยสะรุ่นยุคไฮสปีดนี้ คงนึกหน้าไม่ออกเพราะเกิดไม่ทัน ถ้าจะให้นึกออก ต้องยกตัวอย่างเจ้าชาย “จิ๊กมี” แห่งภูฏาน ที่ทำเอาสาวไทยทุกวัยกรี๊ด...ด สนั่นลั่นจอทีวี

2. อำนาจที่ได้มาจากตำแหน่งหน้าที่ (Legitimate Power) ข้อนี้ชัดแจ้งแดงแจ๋ ไม่ต้องอธิบาย

3. อำนาจในการให้รางวัลหรือให้คุณ (Rewarding Power) และอำนาจในการให้โทษ (Punishing Power)

4. อำนาจที่เกิดจากการมีข้อมูล (Information Power) ที่คนอื่นไม่มี รวมถึงการเป็นผู้เชี่ยวชาญมีความรู้ในเรื่องที่คนอื่นไม่รู้ (Expertise)

5. อำนาจอ้างอิง (Reference Power) ข้อนี้คนไทยจะถนัดใช้มาก หมายถึงการอ้างว่าตนเองรู้จักกับคนใหญ่คนโต หรืออ้างว่านามสกุลของตน เป็นนามสกุลที่มีอิทธิพล บางทีก็อ้างหรือแอบอ้างคำพูดของคนมีบารมี มาเสริมอำนาจให้ตนไปสั่งการผู้อื่น

การรู้จักแหล่งที่มาของอำนาจ ถือเป็นหัวใจพัฒนาตนเอง ให้เป็นผู้นำที่มีขาเก้าอี้แข็งแกร่งแบบเสริมใยเหล็ก
ถ้าใครวิเคราะห์ตนเองแล้วพบว่า มีฐานอำนาจครบทั้ง 5 อย่างสมบูรณ์ ขอแนะนำให้หยุดอ่านตั้งแต่บรรทัดนี้ แต่ถ้าไม่มาลองวิเคราะห์กันต่อในบรรทัดถัดไป

บางคนอาจคิดว่า ยากเหลือเกินที่จะมีอำนาจครบทั้ง 5 ฐาน แน่นอนยากส์มากที่จะมีครบ แต่ก็อย่าเพิ่งท้อใจไป เพราะผู้นำหลายคนก็มีฐานอำนาจไม่ครบทั้ง 5 อย่างหรอก

บางคนมีแค่ 1 หรือ 2 ฐานที่แข็งแกร่ง เขาหรือเธอก็สามารถผลักดันตัวเองขึ้นมาเป็นผู้นำได้ อย่างเช่น บางคนมีความรู้ความเชี่ยวชาญ เป็นที่ต้องการของกลุ่มคนในช่วงเวลานั้น ก็อาจกลายเป็น ‘ฮีโร่’ ชั่วข้ามคืน

ยกตัวอย่าง “สมิทธิ์ ธรรมสโรช” ผู้เชี่ยวชาญด้านธรณีวิทยา เมื่อเกิดเหตุการณ์คลื่นสึนามิถล่มภาคใต้ ในฐานะที่เขาเคยคาดการณ์สิ่งที่จะเกิดขึ้นก่อนหน้านี้แล้ว จึงได้รับความไว้วางใจจากนายกฯ ให้ดูแลรับผิดชอบการป้องกันภัยจากสึนามิไป

ตัวอย่างของ “สมิทธิ์ ธรรมสโรช” มิได้หมายความว่า เขามีฐานอำนาจเพียงฐานเดียว เพียงแต่ชี้ให้เห็นว่า บุคคลใดมีฐานอำนาจที่แข็งแกร่งแม้เพียงฐานเดียว ก็สามารถส่งเสริมให้เขาก้าวสู่ตำแหน่งผู้นำที่มีความโดดเด่นได้

แต่ข้อควรระวังคือ การที่มีฐานอำนาจเด่นๆ เพียงฐานเดียว อาจทำให้ขาเก้าอี้ผู้นำไม่แข็งแรงพอ ทำให้เป็นผู้นำได้ไม่นาน

ถ้าอยากให้ตำแหน่งผู้นำมีความยั่งยืน ต้องพยายามพัฒนาฐานอำนาจแต่ละฐาน ให้ค่อยๆ มีความเข้มแข็งขึ้น ซึ่งต้องใช้เวลาพอสมควร

แต่ไม่เป็นไร ค่อยๆ เรียนรู้ว่าผู้นำทั้งหลาย เขาสร้างฐานอำนาจกันอย่างไร คอยสะสมแต้มวิทยายุทธ์ไปเรื่อยๆ อย่างน้อยวิถีสู่ความเป็นผู้นำได้เริ่มต้นแล้ว!