bangkokbiznews

ยุงลายพิชิตไข้เลือดออก

รศ.ดร.ปัทมาภรณ์ กฤตยพงษ์:

นักวิจัยมหิดลรับทุนจากมูลนิธิเกตส์ วิจัยหาสารป้องกันไข้เลือดออกจากแบคทีเรียในเซลล์ยุงลาย หวังหานวัตกรรมป้องกันและรักษาแทนพึ่งสารสังเคราะห์

กรุงเทพธุรกิจ ออนไลน์ : สาลินีย์ ทับพิลา

ทั้งที่ยุงลายมีเชื้อไวรัสเด็งกี่ตัวการไข้เลือดออกอยู่ในตัว แต่มันกลับมีชีวิตเป็นปกติสุขไม่เกิดอาการให้ทุรนทุราย ต่างจากคนที่ถูกยุงลายกัด เรื่องประหลาดดังกล่าวชวนให้ รศ.ดร.ปัทมาภรณ์ กฤตยพงษ์ คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล หาคำตอบ

จากการค้นคว้าพบว่าในเซลล์ของยุงลายบางชนิดจะมีแบคทีเรียที่อยู่ร่วมกับเซลล์แบบพึ่งพาอาศัย (Endosymbiosis) ป้องกันไม่ให้เชื้อไข้เลือดออกจู่โจมเข้าไปในเซลล์ยุงลาย

“เราจึงตั้งสมมุติฐานว่า แบคทีเรียโวบาเกีย (Wolbachia) ที่อยู่ร่วมกับเซลล์ของยุงลายจะผลิตและหลั่งสารบางอย่างเพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าสู่เซลล์ของยุงเอง” รศ.ดร.ปัทมาภรณ์ หัวหน้าศูนย์วิจัยเพื่อความเป็นเลิศ พาหะและโรคที่นำโดยพาหะ กล่าว

ศ.ดร.ปัทมาภรณ์ ซึ่งทำวิจัยเกี่ยวกับยุงและเชื้อไวรัสในยุงเพื่อหาวิธีควบคุมยุงอยู่ก่อนแล้ว ทดลองศึกษาเปรียบเทียบระหว่างยุงที่มีแบคทีเรียโวบาเกียและยุงที่ไม่มีแบคทีเรียชนิดนี้ หลังการใส่เชื้อไข้เลือดออกเข้าไป ผลที่ได้พบว่า ยุงที่มีแบคทีเรียดังกล่าวในเซลล์มีอัตราการติดเชื้อต่ำมาก

เมื่อมองเห็นความเป็นไปได้ นักวิจัยจากมหิดลจึงทำการเขียนโครงการวิจัยและเสนอไปยังมูลนิธิบิลและเมลินดา เกตส์ภายใต้โครงการแกรนด์ ชาเลนจ์ เอ็กซโพเรชั่นส์ (Grand Challenges Explorations) ซึ่งจัดตั้งขึ้นสำหรับให้ทุนวิจัยหาวิธีการต่างๆ ที่ท้าทายและโดยส่วนใหญ่ยังไม่เคยมีการวิจัยมาก่อนเพื่อการพัฒนาสุขภาพโลก

โครงงานวิจัยผ่านการคัดเลือกจากมูลนิธิเกตส์เป็น 1 ใน 104 โครงการจากประมาณ 4,000 โครงการที่ส่งเข้ามา โดยจะได้รับทุนจำนวนกว่า 3.3 ล้านบาท (1 แสนเหรียญสหรัฐ) สำหรับการเริ่มทำงานวิจัยและรายงานผลใน 1 ปี

ปีแรก จุดมุ่งหมายของงานวิจัยคือ การพิสูจน์สมมุติฐานที่ตั้งขึ้นว่า แบคทีเรียโวบาเกียในเซลล์ยุงลายสามารถสร้างสารที่มีประสิทธิภาพป้องกันการติดเชื้อไวรัสไข้เลือดออกจริงหรือไม่

ซึ่งหากพบว่ามีสารดังกล่าวนั้นจริงก็จะถือว่า งานวิจัยปีแรกประสบความสำเร็จส่วนหนึ่ง เมื่อรายงานผลไปยังมูลนิธิเกตส์ที่ให้ทุน ก็อาจจะได้รับการพิจารณาให้ทุนต่ออีกในช่วงที่ 2 ระยะเวลา 2 ปี ประมาณ 33 ล้านบาทหรือ 1 ล้านเหรียญสหรัฐ

หากพบสารดังกล่าวจริง นักวิจัยเชื่อว่าจะสามารถต่อยอดเข้าสู่ขั้นตอนของการผลิตโปรตีนหรือสารดังกล่าว และในอนาคตจะสามารถพัฒนาถึงขั้นของการนำไปใช้ทดสอบทางคลินิก เป็นยาป้องกันหรือยารักษาโรคไข้เลือดออกได้ หากไม่พบสารดังกล่าว ก็จะยังไม่ล้มเลิก แต่จะศึกษาลึกลงไปดูที่ระดับของอาร์เอ็นเอ

สำหรับการมอบทุนวิจัยของมูลนิธิเกตส์ในรอบแรกนี้เน้นการนำเสนองานวิจัยเพื่อค้นหาวิธีป้องกันหรือรักษาโรคติดต่อ เช่น เอดส์ และวัณโรค รวมทั้งการลดการดื้อยา

นักวิทยาศาสตร์ที่ได้รับทุนวิจัยนี้ต้องแสดงให้เห็นว่าโครงการของตนอยู่นอกเหนือกระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ที่มีอยู่ในปัจจุบัน และสามารถนำไปสู่ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์อย่างมีนัยสำคัญหากการวิจัยประสบความสำเร็จ